Գեներալ Գրիվուս
| Ստեղծում | 2004  | |
|---|---|---|
| Սեռ | արական | |
| Մահվան վայր | Utapau | |
| Տիրապետում է | Galactic Basic | |
| Մասնագիտություն | ռազմական գործիչ, սպա, warlord | |
| Աշակերտել է | Count Dooku | |
| Պատկանում է | Confederacy of Independent Systems | |
| Հակամարտություն | Clone Wars | |
| Անդամակցություն | InterGalactic Banking Clan, Confederacy of Independent Systems, Kaleesh warriors | |
| Ստեղծել է | Ջորջ Լուկաս | |
| Կատարող | Մեթյու Վուդ, Ջոն Դի Մագիո, Ռիչարդ Մակգոնագլ | |
| Ներկայացված է ստեղծագործության մեջ | Աստղային պատերազմներ, Star Wars: Clone Wars, Աստղային պատերազմներ. Էպիզոդ III. Սիթհերի վրեժը, Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith, Lego Star Wars: The Video Game, Star Wars: The Clone Wars, Star Wars Battlefront II, Star Wars: Battlefront II | |
| First appearance | Chapter 20 | |
| From narrative universe | Աստղային պատերազմների տիեզերք | |
| Բարձրություն | 2,16 մետր | |
| Զանգված | 159 կիլոգրամ | |
| Narrative role | henchperson | |
| Home world | Kalee | |
| Թշնամի | Օբի-Վան Քենոբի, Էնակին Սքայուոքեր | |
| Մեդիաֆրանշիզ | Աստղային պատերազմներ | |
Գրիվուս (անգլ.՝ Grievous), «Աստղային պատերազմներ» ֆրանշիզայի կերպար: Սկզբում նա գեներալի կոչումով հաջողությամբ կռվել է իր հայրենի մոլորակում, իսկ երբ պատերազմն ավարտվել է, վթարի է ենթարկվել և վերածվել կիբօրգի։ Նրա նոր հովանավորները՝ անջատողականները, Գրիվուսին նշանակեցին անկախ համակարգերի Համադաշնության բանակի գերագույն հրամանատար։ Կլոնային պատերազմների ընթացքում նա դրսևորել է հրամանատարական տաղանդ՝ տանելով մի շարք փայլուն հաղթանակներ։ Բացի այդ, վերապատրաստվելով լուսամփոփների մարտում, Գրիվուսը մենամարտերի մեջ է մտել ջեդայների հետ և դուրս եկել հաղթող, իսկ թրերը վերցրել է իր հավաքածուի համար: Կոմս Դուկուի մահից հետո գեներալը դարձավ Համադաշնության պաշտոնական առաջնորդը, բայց շուտով սպանվել է Օբի-Վան Քենոբիի կողմից՝ վերջ տալով պատերազմին:
Գեներալը արտոնագրվել է «կլոնային պատերազմներ» մուլտսերիալում (2003), այնուհետև «Աստղային պատերազմների. Դրվագ III Սիթի վրեժը» վերածվել է գլխավոր հակառակորդներից մեկի։ 2008 թվականի «կլոնային պատերազմներում» դերասան Մեթյու Վուդը գեներալին ռուսական շեշտադրում է տվել։ Ծանր շնչառությունը, կիբօրգի մարմինը և ջեդաների ատելությունը նոր կերպարի ճանաչելի հատկություններն էին:
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կիմաեն ջայ Շիլալ (անգլ.՝ Qymaen jai Sheelal) ապագա Գրիվուսը ծնվել է վայրի տարածության մոլորակի վրա, որը կոչվում է Կալի, որի վրա շուրջ հարյուր տարի պատերազմ էր ընթանում աբորիգեն-կալիշացիների միջև, որոնց պատկանում էր Շիլալը, և միջատների նման բարձր զարգացած յամիրների միջև[Ն 1]։ Այս պատերազմին, որը կոչվում էր Խակյան, մասնակցել է նաև Շիլալը. դեռ պատանի հասակում նա այնքան շատ «ներխուժողների» էր սպանել, որ հայտնի է դարձել ամբողջ մոլորակում՝ դառնալով գեներալ։ Մոտավորապես այդ ժամանակ նա ծանոթացել է հայտնի հրամանատար Ռոնդերու լիջ Կամարի հետ։ Նրանք մի քանի տարի անցկացրել են ճակատում և, սիրահարվել միմյանց։ Շուտով Կամարը զոհվել է, և Շիլալը վշտից վերցրել է տասը կին, որոնք նրան ծնել են երեսուն երեխա։ Սակայն դա չօգնեց նրան ազատվել Ռոնդերուի հանդեպ կարոտից, ուստի նա փոխել է իր անունը՝ ընտրելով «Գրիվուս»՝ որպես հավերժ վշտի նշան[1]։
Զինվորական գործում, սակայն, ամեն ինչ սկսել է լավ ընթանալ։ Գրիվուսի տաղանդը նրան հնարավորություն էր տալիս հազարներով ոչնչացնել յամրիներին, իսկ հետո պատերազմը տեղափոխել նրանց գաղութներից մեկը՝ Տովարսկլը, որը գտնվում էր քաղաքակիրթ տարածության Արտաքին օղակում։ Այդ ժամանակ յամրիները, միավորվելով Առևտրային ֆեդերացիայի հետ՝ Նուտ Գանրեյի գլխավորությամբ, կարողացան հասնել նրան, որ Գալակտիկյան Հանրապետությունը կալիշցիներին ճանաչել որպես ագրեսորներ։ Հանրապետության դատական դեպարտամենտի պաշտոնյաները և ջեդայները Գրիվուսի մարդկանց հետ են մղել՝ դեպի Կալի մոլորակ, իսկ Գալակտիկյան սենատը կիրառել է պատժամիջոցներ և մոլորակի վրա դրել ահռելի ռազմատուգանք։ Կալում սով է սկսվել։
Շուտով Կալի է ժամանել Միջգալակտիկյան բանկային կլանի նախագահ Սեն Հիլը, որը Գրիվուսին առաջարկել է մարել ռազմատուգանքի մի մասը՝ նրա ծառայության դիմաց։ Մի քանի տարվա ծառայությունից հետո, գեներալը խախտել է պայմանավորվածությունը և փորձել նորից վերսկսել պատերազմը։ Այդ պատճառով Հիլը, Գանրեյը, Ջեոնոզիսի արքայազն Պոգգլ Կրտսերը և Դարթ Տիրանուսը նրա նավի մեջ ռումբ են տեղադրել։ Պայթյունից հետո ողջ է մնացել միայն Գրիվուսը։ Նրան տեղափոխել են Ջեոնոզիս և վերածել կիբօրգի։ Դուկուն նրան սովորեցրել է լուսասրով մարտի բոլոր ջեդայական ձևերը, բայց նա որոշել է պահել Գրիվուսին ստվերում[1]։
Կլոնների պատերազմի մեկնարկով՝ 22 թվականին, գեներալ Գրիվուսը մասնակցել է Ջեոնոզիսի ճակատամարտին, իսկ մեկ ամիս անց, երբ Անջատողական բանակի գերագույն հրամանատար Սևրանս Թաննը զոհվել է, նա զբաղեցրել է նրա տեղը։ Եվս երեք ամիս անց Գրիվուսը առաջին անգամ մարտնչել է ջեդայների դեմ։ Հանրապետությունը պարտվեց Հայփորիի ճակատամարտում, բայց մոլորակի վրա մնացել էին յոթ ջեդայներ։ Գրիվուսը հաղթեց բոլորին, թեև Կի-Ադի-Մունդին, Էյլա Սեկուրան, Շաակ Տին և ԿԿրուկը մնացել էին կենդանի։ Ջեդայների դիակների դիմաց Գրիվուսը պարգևատրվել է Դարթ Սիդիուսի կողմից՝ ստանալով մի ամբողջ տիեզերական նավատորմ։ Հաջորդ երեք տարիների ընթացքում գեներալը սպանել է ջեդայների, անձամբ առաջնորդում դրոիդների հարձակումները մոլորակների վրա և կատարում հազարավոր ռազմական հանցագործություններ։ Հանրապետական ռազմաբժշկական կենտրոնի ոչնչացումից հետո Գալակտիկյան սենատը Գրիվուսին մահվան է դատապարտել։ Պատերազմի ընթացքում գեներալը ընդամենը երկու անգամ է պարտվել մենամարտերում՝ սկզբում Քիթ Ֆիստոյին, ապա՝ Իթ Կոտոյին, և երկու դեպքում էլ նրան փրկել են նրա պահակային դրոիդները։ Երկու անգամ էլ կիբօրգը գերի է ընկել՝ առաջին անգամ գանգանների մոտ, Ջա-Ջա Բինքսի հետ «զրույցից» հետո, երկրորդ անգամ՝ Դարթ Մոլի մոտ։ Երկու անգամ էլ նրան գերությունից ազատել է Դուկուն[1]։
19 թվականին, երբ սիթհերի համար պարզ է դարձել, որ պատերազմը մոտենում է ավարտին, Գրիվուսին հանձնարարվել է համարձակ հարձակում կատարել Կորուսանտի վրա և առևանգել Գերագույն կանցլեր Շիվ Փալպատինին։ Նրան հաջողվել է դա իրականացնել, չնայած նախ մագիստրոս Շաակ Տիի և Ստասս Էլլիի, իսկ հետո՝ Քիթ Ֆիստոյի և Մեյս Վինդուի դիմադրությանը։ Հետագա Կորուսանտի ճակատամարտի ժամանակ Անակին Սքայուոքերը և գեներալի մշտական մրցակից Օբի-Ուան Քենոբին փրկել են կանցլերին, սպանել Դուկուին և ստիպել Գրիվուսին փախչել իր դրոշակակիր նավից։ Դրանից հետո Գրիվուսը ժամանել է Ուտապաու մոլորակ, որտեղ Անջատողականի խորհուրդը նրան նշանակում է Անկախ համակարգերի կոնֆեդերացիայի առաջնորդի պաշտոնում՝ Դուկուի փոխարեն։ Սակայն նա չի հասցրել երկար ժամանակ ղեկավարել։ Շուտով Անջատողականի բազան բացահայտվեց Օբի-Ուան Քենոբիի կողմից, և ճակատամարտում ջեդայ մագիստրոսին հաջողվում է գնդակահարել գեներալ Գրիվուսին[1]։
Ստեղծում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ապագա «Կլոնների հարձակումը» ֆիլմի վրա աշխատելիս Ջորջ Լուկասը խնդրել է «Lucasfilm»-ի գեղարվեստական բաժնին մշակել մի կերպար, որին նա բնութագրել է որպես «դրոիդ-գեներալ, ով կղեկավարի սովորական դրոիդներին»։ Քանի որ նախնական նկարագրությունը բավականին աղոտ էր, ստեղծվել մեծ քանակությամբ կոնցեպտ-արտեր՝ ապագա գեներալին պատկերելով երբեմն որպես փոքրահասակ, կապույտ մաշկով հումանոիդ (այդ կերպարը հետագայում վերածվել է մեծ ադմիրալ Թրաունի), երբեմն որպես այլմոլորակային, իսկ երբեմն՝ որպես կիբօրգ։ Սակայն ռեժիսորի պահանջների անորոշությունը և արդեն գոյություն ունեցող գլխավոր չարագործի՝ կոմս Դուկուի առկայությունը ստիպել են նախագծի աշխատանքները ժամանակավորապես դադարեցնել[2]։ Նրանք վերադարձել են 2003 թվականին՝ «Աստղային պատերազմներ․ Քլոնների պատերազմներ» անիմացիոն սերիալի նկարահանումների ժամանակ։ Ջորջ Լուկասը առաջարկել է այդ սերիալը նկարահանող ռեժիսոր Գենդի Տարտակովսկուն օգտագործել այդ մինչ չմշակված կերպարը։ Ինչպես հիշում էր Տարտակովսկին, Լուկասը սկզբում ներկայացրել էր Գրիվուսին որպես «դաժան, ջեդայներ սպանելու ունակ մարդասպան», սակայն ավելի ուշ նկարագրել էր նրան որպես «հին Բ-ֆիլմերի չարագործներից մեկը, որ ինչ-որ վատ բան է անում… մորուքն է պտտել և փախել[3]։ Առաջին եթերաշրջանում գեներալին ցույց չէին տալիս, իսկ երբ նկարահանում էին երկրորդ եթերաշրջանի վերջին սերիան, Լուկասը կրկին խնդրեց ներմուծել կիբօրգի կերպարը[4]։ Եվ դա արդեն հստակ կիբօրգ էր․ այդ ժամանակ «Lucasfilm»-ը պատրաստվում էր նկարահանել «Սիթերի վրեժը», իսկ գեղանկարիչ Ուորեն Ֆուն ստեղծել բնօրինակին հարմարեցված պատկեր՝ բարձր կիսա-ռոբոտ, կիսա-այլմոլորակային կերպար։ Հետագայում նա պատրաստել է 30 սանտիմետրանոց քանդակը՝ նախատեսված ֆիլմի համար առցանց անիմացիայի ստեղծմանը[5]։
Իսկ Տարտակովսկին նախատեսել էր եզրափակիչ՝ «Գլուխ 20»-ում, ցույց տալ ջեդայների բախումը գլխագնորդ Դուրջի հետ, ով արդեն մի քանի անգամ հայտնվել էր այդ եթերաշրջանում։ Սակայն Լուկասը կրկին համառորեն առաջարկել է ներկայացնել Գրիվուսին։ Եվ այս անգամ, քանի որ կերպարը արդեն պատրաստ էր, ռեժիսորը համաձայնվել է և վերագրել սցենարը. գեներալը պետք է մարտնչեր յոթ ջեդայի դեմ՝ սուրերով, ոճով, որն ոգեշնչված էր կապոեյրայից[4]։ Այդ գլուխը, որը Գրիվուսին ներկայացնում էր «Աստղային պատերազմների» տիեզերքում, որը ցուցադրվել է 2004 թվականի ապրիլի 8-ին։ Գրիվուսին հնչյունավորել է Ջոն Դի Մաջիոն։ Երրորդ եթերաշրջանում Գրիվուսը նույնպես հայտնվել է, սակայն արդեն՝ դրվագային կերպով։ Այդ անգամ նրան հնչյունավորել է Ռիչարդ ՄակԳոնագալը[5]։
«Սիթերի վրեժը» ֆիլմի շարունակվող նկարահանումները որոշ փոփոխություններ են մտցրել Գրիվուսի կերպարի մեջ։ «Industrial Light & Magic» ստուդիան Ուորեն Ֆուի քանդակի հիման վրա ստեղծել է Գրիվուսի համակարգչային մոդելը, որն ամբողջությամբ պետք էր երևար էկրանին միայն գրաֆիկայով։ Այդ մոդելը դարձել է իր ժամանակի ամենաբարդ և ամենաթանկարժեք համակարգչային կերպարներից մեկը։ Գրիվուսի դերը ի սկզբանե նախատեսված էր Գարի Օլդմենի համար (նա նույնիսկ փորձնական լսումներ էր անցել), սակայն ինչպես հաղորդել է նրա ներկայացուցիչը The Guardian թերթին․ «Գարին ոգևորված էր և անհամբեր սպասում էր ֆիլմում աշխատելու հնարավորությանը», սակայն ֆիլմը ստեղծվում էր ԱՄՆ-ի Կինոդերասանների Գիլդիայից դուրս, և նա՝ «հարգելով ու համերաշխ լինելով մյուս անդամների հետ, չի ցանկացել խախտել գիլդիայի կանոնները», ուստի հրաժարվել է դերից[6]։ Այնուհետ Գրիվուսի դերի համար դիտարկվել են Ջոն Դի Մաջիոն և Ջոն Ռիս-Դևիսը, սակայն վերջնականապես հաստատվել է Մեթյու Վուդը[7][8]։
Ձայնագրության ընթացքում Ջորջ Լուկասը հիվանդացել է բրոնխիտով, և նրա հետաքրքրությունը գրավել է այն միտքը, որ կերպարներից մեկը ունենա ասթմատիկ հազ։ Ընտրությունը կանգ է առել Գրիվուսի վրա, ինչը «պետք է ընդգծեր կերպարի օրգանական բնույթը, ինչպես նաև պրոթեզավորման թերությունները» և հիշեցներ հանդիսատեսին Դարթ Վեյդերի շնչառական խնդիրների մասին, որոնք դարձել էին օրիգինալ եռապատումի «հատկանիշը»։ Ինչպես ասել է ինքը՝ Ջորջ Լուկասը․ «Ես ուզում էի մի կերպար, որը հիշեցներ այն, ինչ Անակինը պետք է դառնար՝ կես մարդ, կես ռոբոտ։ Գրիվուսը, այս դեպքում, մի տեսակ այլմոլորակային է՝ 20% օրգանական, 80% մեխանիկական»։ Մեթյու Վուդը հնչյունավորել է Գրիվուսին հազով, սակայն որպես կատակ՝ որոշ կադրերում ավելացվել են Լուկասի՝ դեռ հիվանդ վիճակում եղած իսկական հազի ձայնագրությունները[9]։ Որպեսզի ֆիլմում բացատրվի Գրիվուսի տկար տեսքը՝ ի տարբերություն «Քլոնների պատերազմներ» մուլտսերիալի երրորդ եթերաշրջանի «առողջ» Գրիվուսի, մուլտֆիլմի վերջում ավելացրել է մի տեսարան, որտեղ Մեյս Վինդուն Ուժի օգնությամբ վնասել է նրա մարմինը։ Դրանից հետո է, որ կիբօրգը սկսել է հազալ[10][11]։ Ֆիլմի պրեմիերայից ոչ շատ առաջ՝ 2005 թվականի մարտի 16-ին, «Dark Horse Comics» հրատարակչությունը որպես գովազդային նյութ հրապարակել է Ուորեն Ֆուի հեղինակած «Հեղափոխության աչքերը» կոմիքսը։ Սա «Աստղային պատերազմներ․ Տեսիլքներ» ժողովածուի 14-էջանոց մաս էր, որը նվիրված էր պատմությանը, թե ինչպես Գրիվուսը դարձել է կիբօրգ[9]։ Էպիզոդի վեպի ադապտացիայում Մայքլ Սթովերը, Լուկասի խնդրանքով, ավելացրել է մի քանի մանրամասներ, որոնք լրացրել են Գրիվուսի կերպարը։ Այսպես, Կորուսանտի ճակատամարտի ընթացքում սիթերը պայմանավորվել են, որ «երբ ամեն ինչ ավարտվի», գեներալ Գրիվուսը կդառնա քավության նոխազ։ Իսկ հետագայում, Գրիվուսի և Սիդիուսի միջև տեղի է ունեցել հարցում «Ինչո՞ւ չթողեցիք, որ սպանեմ կանցլերին[12]։ Սթովերի այս լրացումներով ընդգծվել էր Գրիվուսի անտեղյակությունն ու տիկնիկային դերը՝ չնայած նրա թվացյալ ուժին և կարևորությանը[13]։
Երբ «Lucasfilm»-ը 2008 թվականին սկսել է նոր «Կլոնների պատերազմներ» անիմացիոն սերիալի ստեղծումը, արդեն առաջին սերիայից Գրիվուսին տրվել է ուժեղ հազ և թեթևակի կուզություն։ Դեյվ Ֆիլոնին, «Գրիվուսի որջը» սերիայում (նաև առաջին եթերաշրջանում), այս երևույթին, ինչպես նաև նրա ձեռքերի մատների սխալ քանակին բացատրություն տալու համար ներառել է մի տեսարան, որտեղ Գրիվուսի ձեռքերը փոխարինվել են նորերով, և նրա վրա վիրահատություն է իրականացվել, ինչը ժամանակավորապես թուլացրել է հազը[14]։ Բացի այդ, Դեյվ Ֆիլոնիի վրա դրված էր նաև մի «սահմանափակում»՝ կապված «Սիթերի վրեժը» ֆիլմի երկխոսություններից մեկի հետ, որից հետևում էր, թե Գրիվուսը և Սքայուոքերը երբեք չեն հանդիպել։ Այդ պատճառով սերիալի սցենարիստները ստիպված էին յոթ եթերաշրջան շարունակ այնպես կառուցել պատմությունը, որ այդ երկու կերպարները երբեք սերտ շփման մեջ չմտնեն և անգամ խոսք չփոխանակեն[15]։ Մեթյու Վուդը վերադարձել է Գրիվուսի հնչյունավորման աշխատանքներին, սակայն այժմ, Դեյվ Ֆիլոնիի և սցենարիստ Հենրի Գիլրոյի առաջարկով, բացի հազից, նա Գրիվուսի խոսքին նաև ռուսական ընդգծված շեշտադրում է տվել[14]։
Կերպարի գնահատում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կերպարը ընդհանուր առմամբ լավ ընդունվեց երկրպագուների ու քննադատների կողմից։ Օրինակ, Գրիվուսի արտահայտությունը «Սիթերի վրեժ» ֆիլմից՝ «Ձեր լուսային սուսերը կդառնա իմ հավաքածուի հրաշալի լրացում», 2010-ական թվականներին դարձել է հայտնի ինտերնետային մեմ[16], ըստ Star Wars Insider ամսագրի՝ երկրպագուների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքների, 2005 թվականի հուլիսի համարում հրապարակվել է «Տարածված տիեզերքի 20 ամենահիշվող պահերը» ցանկը, որտեղ Գրիվուսը, իր համար նոր՝ «Գլուխ 20» «Քլոնների պատերազմներ» սերիայից, զբաղեցրել է 3-րդ տեղը։ Ինչպես նշել են հեղինակները, «հանդիսատեսի վրա տպավորություն է թողել ջեդայների և նրանց խարիզմատիկ հակառակորդի միջև մահացու մարտի էպիկական տեսարանը, որը համարձակվել է մարտահրավեր նետել ուժի նկատմամբ զգայուն յոթ հակառակորդների»[17]։
Արվեստաբան Թիմ Ջոնսը՝ Քրայստչերչի արվեստի պատկերասրահից, Գրիվուսի արտաքին տեսքը համեմատել է սըր Ջեյքոբ Էփշտեյնի «Rock Drill» քանդակի հետ[18]։
Նշումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Այս հոդվածը հիմնված է ինչպես «Աստղային պատերազմների» կանոնների, այնպես էլ «Լեգենդների» վրա։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 4 Stephen Sansweet and other The Complete Star Wars Encyclopedia. — NY: Del Rey, 2008. — Т. II. — С. 59—63. — 1408 с. — ISBN 0-345-47763-4
- ↑ Тейлор, 2017, էջ 173
- ↑ David Miller (2021 թ․ հունվարի 26). «Clone Wars Turned General Grievous Into A Joke Even Before Lightsaber Memes». Screen Rant (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 17-ին.
- 1 2 Tartakovsky, Genndy և այլք: (2005). Star Wars: Clone Wars – Volume Two (DVD audio commentary). 20th Century Fox Home Entertainment.
- 1 2 Тейлор, 2017, էջ 211
- ↑ «Oldman shelves Star Wars role in the name of thespian union». theguardian.com (անգլերեն). The Guardian. 2004 թ․ սեպտեմբերի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 28-ին.
- ↑ Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (DVD audio commentary). 20th Century Fox Home Entertainment. 2005. Event occurs at 19.
- ↑ Тейлор, 2017, էջ 215
- 1 2 Тейлор, 2017, էջ 216
- ↑ Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (DVD audio commentary). 20th Century Fox Home Entertainment. 2005. Event occurs at 28.
- ↑ Dan Peeke (2020 թ․ մայիսի 11). «Star Wars: 10 Things You Didn't Know About General Grievous». Screen Rant (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 27-ին.
- ↑ Майкл Стовер Звёздные войны. Эпизод III: Месть ситхов. — СПб.: Азбука, 2016. — С. 11; 194. — 448 с. — ISBN 5699113649
- ↑ Тейлор, 2017, էջ 218
- 1 2 Тейлор, 2017, էջ 311
- ↑ Kevin Erdmann (2021 թ․ հունիսի 25). «Why Anakin Skywalker and General Grievous Never Met During The Clone Wars». Screen Rant (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 28-ին.
- ↑ Nicholas Raymond (2021 թ․ մայիսի 29). «Star Wars Brings Back The Prequels' General Grievous Lightsaber Meme». Screen Rant (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 24-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 28-ին.
- ↑ Abel Peña, Enrique Guerrero 20 Most Memorable Moments of the Expanded Universe(անգլ.) // Star Wars Insider. — 2005. — № 83. — С. 12.
- ↑ Tim Jones (2011 թ․ հոկտեմբերի 29). «Lookalike – Bunker Notes». Christchurch Art Gallery. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 9-ին.
Արտաքին հղուներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեներալ Գրիվուս» հոդվածին։ |
- Гривус на Star Wars.com(անգլ.)
- Крис Тейлор Как «Звёздные войны» покорили Вселенную. История создания легендарной киносаги. — Litres, 2017. — 352 с. — ISBN 5040356250