Գարեգին Ա Հովսեփյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կիլիկիո Հայոց Կաթողիկոս
Գարեգին Ա Հովսեփյան
Ընդհանուր տեղեկություններ
Եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Անուն Գարեգին Ա Հովսեփյան
Տիտղոս Մեծի Տանն Կիլիկիո Պատրիարք–Կաթողիկոս
Գահակալություն 1943 - 1952
Իրավանախորդ ազատ (1940-1943),
Պետրոս Ա Սարաճյան (1940)
Իրավահաջորդ Զարեհ Ա Փայասլյան (1956-1963)
Ծնվել է 1867 դեկտեմբերի 17
Ծննդավայր գյուղ Խաչիսար (Չարդախլու)
Մահացել է հունիսի 21, 1952(1952-06-21) (տարիքը 84)
Մահվան վայր Անթիլիաս,
Լիբանան Լիբանան
Ազգություն հայ
Կիլիկիո Կաթողիկոսներ

Գարեգին Ա Հովսեփյան (դեկտեմբերի 17, 1867(1867-12-17), Չարդախլու, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 21, 1952(1952-06-21), Անթիլիաս, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի պրովինցիա, Լիբանան), Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս, նշանավոր հայագետ, արվեստաբան, Գերմանիայի Լայպցիգի համալսարանի փիլիսոփայության դոկտոր, ծնվել է Պատմական Արցախի Ջևանշիր գավառի Չարդախլու (այժմ՝ Մաղավուղ) գյուղում, 1867 թվականի դեկտեմբերի 17-ին [1] [2] ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է ծննդավայրի դպրոցում, ապա Շուշիի հայոց թեմական հոգևոր դպրոցում։

1882 թվականին ընդունվել է Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան։

1889 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ։

1890 թվականին ավարտել է Ճեմարանը և երկու տարի անց մի քանի այլ սարկավագների հետ (որոնց թվում էր նաև Գևորգ սարկավագը, հետագայում Գևորգ Զ կաթողիկոս) մեկնել է Գերմանիա և Լայպցիգի, Բեռլինի և Հալլեի համալսարաններում խորացրել իր աստվածաբանական և փիլիսոփայական գիտելիքները։ 1897 թվականին Լայպցիգի համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան՝ ներկայացնելով «Միակամության ծագումը» թեզը։

1897 թվականին վերադարձել է Էջմիածին, ձեռնադրվել է աբեղա։ Նշանակվել է Ճեմարանում Հայ մատենագրություն և Աստվածաբանություն առարկաների դասախոս։

1898 թվականին ստացել է վարդապետական աստիճան։

1899 թվականին տպագրել է Մխիթար Սասնեցուն և Խոսրովիկ Թարգմանչին նվիրված արժեքավոր աշխատությունը։

Շուտով նշանակվել է Վիրահայոց առաջնորդական փոխանորդ, ապա Երևանի թեմական դպրոցների տեսուչ։

1902 թվականին հրատարակել է «Սասնա ծռեր. Սասունցի Դավիթ ժողովրդական վեպի երկու տարբերակները» ու «Փշրանքներ ժողովրդական բանահյուսությունից» գրքերը, ավելի ուշ «Ռոստամ Զալ։ Ժողովրդական վեպ» հետազոտությունը։

1902 թվականին ընտրվել է Մոսկվայի կայսերական հնագիտական ընկերության կովկասյան բաժանմունքի իսկական անդամ, իսկ 1912 թվականին՝ Պետերբուրգի կայսերական հնագիտական ընկերության անդամ։

1905-1906 թվականներին նշանակվել է Ճեմարանի տեսուչ, իսկ 1907-1908 թվականներին դարձել է «Արարատ» ամսագրի խմբագիր, Հռիփսիմե վանքի վանահայր։

1909-1910 թվականներին մասնակցել է Ն. Մառի ղեկավարած Գառնիի պեղումներին։ Քասախ գետի ակունքների մոտ նրա հայտնաբերած Տրդատ Ա թագավորի հունարեն արձանագրությունը դառնում է դարասկզբի նշանավոր գտածոներից մեկը։

Նա հայ արվեստին նվիրված մի շարք դասախոսություններով հանդես է եկել Կ. Պոլսում, Թիֆլիսում, Մոսկվայում և այլուր։

1913 թվականին հրատարակել է «Գրչության արվեստը հին հայոց մեջ» աշխատությունը։

1914 թվականին լույս է տեսնում Թովմա Մեծոփեցուն նվիրված ուսումնասիրությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով Գ. Հովսեփյանը չի կարողանում տպագրել իր «Հայ մանրանկարչության քարտեզ» ծավալուն երկասիրությունը։

1915-1917 թվականներին կրկին նշանակվել է Ճեմարանի տեսուչ, զբաղվել է նաև Էջմիածին եկած հայ գաղթականների խնամքով։

Արևմտյան Հայաստանից բերված ձեռագրերում նա հայտնաբերել է միջնադարյան հեղինակների՝ մինչ այդ կորած համարվող երկերի բնագրեր։

1918 թվականի գարնանը Կարսում հայտնված Գարեգին Հովսեփյանը կարողանում է կանխել քաղաքի հայ բնակչության կոտորումը թուրքական զորքի կողմից։

Ավելի ուշ հոգևոր գործիչ և հայ մշակույթի նվիրյալ գիտնականը սուրը ձեռքին միանում է Սարդարապատի հերոսամարտի զինվորներին, կոչ անում ամենքին զինվել և պաշտպանել հայրենիքը։

1920 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ներկա է եղել Կարսի գրավմանը թուրք-հայկական պատերազմի ընթացքում։

1921 թվականին հրատարակում է «Բանբեր» ժողովածուն։

1925 թվականին նա ստանում է արքության պատիվ, երկու տարի անց ընտրվում է Ռուսաստանի, Ղրիմի, Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդ։

1938-1943 թվականներին նշանակվում է Ամերիկայի հայոց թեմի առաջնորդ։

1943 թվականին ընտրվում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս։ Նա մեծ աջակցություն է ունենում «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյան ստեղծման գործում, նաև 1946 թ հայրենադարձության կազմակերպման աշխատանքներում։

Նա հավաքել է մինչև 1250 թվականին գրված ձեռագրերի 459 հիշատակարան, 1951 թվականին հրատարակել է «Հիշատակարանք ձեռագրաց» բացառիկ նշանակություն ունեցող հատորը։

Գարեգին Ա Հովսեփյան Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսը մահացել է 1952 թվականի հունիսի 21-ին Անթիլիասում։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Նշանավոր Ճեմարանականներ», Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին, 2005, էջ 136
  2. Գարեգին Հովսեփյան կաթողիկոս

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Նշանավոր Ճեմարանականներ», Պրակ Ա, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին, 2005

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոգուն չապաւինելու արդիւնքը : (Կարսի անկումը 1920թ. հոկտ. 30-ին - Գարեգին Արք. Յովսէփեանցի յուշագրութիւնը և փաստաթղթեր) / Կազմեց Գ. Եազըճեան, Երևան, 2002։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]