Գաբապենտին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գաբապենտին
Gabapentin2DACS.svg
Քիմիական բանաձևC₉H₁₇NO₂
Մոլային զանգված171,126 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար60142-96-3
PubChem3446
EINECS համար262-076-3
SMILESC1CCC(CC1)(CC(=O)O)CN
ЕС262-076-3
ChEBI3328
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Գաբապենտին, վաճառքային անունը՝ Neurontin, հակացնցումային դեղորայք, որն օգտագործվում է պարցիալ ցնցումները, նեյրոպաթիկ ցավը և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը[2] բուժելու նպատակով: Այն համարվում է առաջին ընտրության դեղորայք այն ցավերի բուժման համար, որոնք հետևանք են դիաբետիկ նեյրոպաթիայի, պոստհերպետիկ նևրալգիայի և կենտրոնական ծագման նեյրոպաթիկ ցավի[3]։ Դիաբետիկ նեյրոպաթիայի կամ պոստհերպետիկ ցավի բուժման համար այս դեղորայքը կիրառողների 15 %-ի մոտ գրանցվել է էական դրական արդյունք[4]։ Գաբապենտինը կիրառվում է ներքին ընդունման դեղաձևի տեսքով[5]։

Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են քնկոտությունը և գլխացավը[5]։ Ավելի լուրջ կողմնակի ազդեցություններից են՝ ինքնասպանության մտքերը, ագրեսիվ վարքը և դեղորայքային փոխազդեցությունները[5]։ Հղիության կամ կերակրման ընթացքում կիրառելիս դիտվող կողմնակի ազդեցությունների մասին տեղեկատվություն հասանելի չէ[6]։ Այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն երիկամի որևէ հիվանդություն, որի դեպքում երիկամի ֆունկցիան խիստ նվազած է, խորհուրդ է տրվում կիրառել նվազագույն դեղաչափերով[5]։ Գաբապենտինը պատկանում է գաբապենտինոիդներին[7]։ Մոլեկուլյար կառուցվածքով շատ նման է նյարդամիջնորդանյութ գամմաամինակարագաթթվին(ԳԱԿԹ) և գործում է՝ արգելակելով հատուկ կալցիումական անցուղիները[8][7][9]։

Գաբապենտինը առաջին անգամ հաստատվել է կիրառման համար 1993 թվականին[10]։ Սկսած 2004 թվականից ԱՄՆ-ում արդեն հասանելի էին գեներիկ տարբերակները[5]։ 2016 թվականի տվյալներով՝ այն նյութ ԱՄՆ-ում ամենահաճախ նշանակվող դեղորայքների մեջ 11-րդ տեղում էր՝ ավելի քան 44 միլիոն դուրսգրում[11]։ 1990-ականների ընթացքում Պարկե-Դևիսը՝ Pfizer ընկերության ենթակառույցներից մեկը, սկսեց օգտագործել մի շարք իլեգալ մեթոդներ, որպեսզի բժիշկները ավելի շատ դուրս գրեն այս դեղը, և դրանով մեծացրեց ԱՄՆ-ում գաբապենտինի չհիմնավորված նշանակման դեպքերի թիվը[12]։ Այդ գործունեության համար նրանք մեծ տույժեր են վճարել հետագայում[13]:

Նշանակման ցուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինի՝ ցնցումների և նեյրոպաթիկ ցավի ժամանակ կիրաումը, հաստատված է ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության վարչության (FDA) կողմից[14][15][16]։ Այն հիմնականում կիրառվում է ներքին ընդունման դեղաձևի տեսքով, քանզի ապացուցվել է, որ ռեկտալ դեղաձևերը արդյունավետ չեն[17]։ Այն նաև կիրառվում է այլ նպատակներով, որոնք չկան ցուցումներում, ինչպես օրինակ՝ տագնապային խանգարումը, անքնությունը և երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը[18]։ Մոտ 90 %-ը կիրառում է արտապիտակային ցուցումներով (այսինքն՝ պիտակի վրա նշված չէ, որ դեպքում պետք է կիրառել)[16]։ Այնուամենայնիվ, այն հետազոտությունները, որոնք ապացուցում են արտապիտակայի ցուցումներով կիրառման արդյունավետությունը, դեռ հավաստի չեն, և գիտնականները թերահավատորեն են մոտենում այն փաստին, որ գաբապենտինը պետք է կիրառվի որպես տրամադրություն կայունացնող երկբրևեռ աֆեկտիվ խանգարման ժամանակ[19]։

Ցնցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը հաստատված է ֆոկալ և խառը ցնցումները բուժելու համար[20]։ Գեներալիզացված էիլեպսիայի դեպքում կիրառման արդյունավետության մասին վկայող փաստեր չկան[21]։

Նեյրոպաթիկ ցավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2018 թվականին հրապարակված մի հոդվածում նշվում էր, որ գաբապենտինը արդյունավետ չէ իշիազի կամ գոտկային ցավի դեպքում[22]։

Նյարդաբանական կազմակերպությունների եվրոպական ֆեդերացիայի 2010 թվականին հարապարակված չափորոշիչներում գաբապենտինը առաջարկվում էր որպես դիաբետիկ նեյրոպաթիայի, պոստհերպետիկ նևրալգիայի և կենտրոնական ծագման ցավի բուժման առաջին ընտրության դեղորայք։ Նրանք համարում են, որ գաբապենտինի և մորֆինի, օքսիկոդոնի կամ նորտրիպտիլինի համակցված կիրառումը ավելի արդյունք է ցուցաբերում, քան մոնոթերապիան ցանկացած դեղորայքով։ Գաբապենտինի և վենլաֆաքսինի կիրառումը ևս համարվում է ավելի արդյունավետ, քան միայն գաբապենտինինի օգտագործումը[3]։

Cochrane-ի 2017 թվականին հրապարակած հոդվածներում ներկայացվել են միջինից բարձր որակավորում ունեցող հետազոտության տվյալներ, ըստ որի՝ պոստհերպետիկ նևրալգիայի 50 % և դիաբետիկ նեյրոպաթիայի 15 % դեպքերը հնարավոր է եղել նվազեցնել գաբապենտինով[4]: Խրոնիկական գոտկային ցավով տառապող անձանց մոտ այս դեղորայքը համարվում է բարձր ռիսկային և քիչ օգտակար[23]։ Անհայտ է գաբապենտինի կիրառման արդյունավետությունը այլ ցավային վիճակների բուժման հարցում, և չկան կատարված հետազոտություններ, որոնք կհամեմատեին տարբեր դեղաձևերի և դեղաչափերի կիրառումները[4]։

2010 թվականին լույս տեսած հոդվածում նշվում էր, որ գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել նորագոյացությունների ժամանակ դիտվող նեյրոպաթիկ ցավի դեպքում[24]։ Այն արդյունավետ չէ ՄԻԱՎ-ասոցացված զգացող նեյրոպաթիաների ժամանակ[25] և ոչ էլ տեղային համալիր ցավի համախտանիշի բուժման ժամանակ[26]։

2009 թվականին հրապարակված զեկույցում նշվում էր, որ գաբապենտինը կարող է նվազեցնել օփիոիդների կիրառումը անմիջապես վիրահատությունից հետո, բայց արդյունավետ չէ հետվիրահատական խրոնիկական ցավի վերացման հարցում[27]։ 2016 թվականին տպագրված հոդվածում էլ նշվում էր գաբապենտինի անարդյունավետությունը ծնկի փոխարինիչ վիրահատությունից հետո ցավը մեղմացնելու հարցում[28]։

Այն ունի պրեգաբալինին համարժեք արդյունավետություն նեյրոպաթիկ ցավի բուժման հարցում և ավելի մատչելի է[29]։ Բոլոր դեղաչափերը կարծես ունեն համարժեք արդյունավետություն ցավը մեղմացնելու գործում[30]։

Միգրեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկյան գլխացավերի կազմակերպությունը (ԱԳԿ) և Ամերիկյան նյարդաբանության ակադեմիան (ԱՆԱ) [31] չունեն բավարար փաստեր հաստատելու կամ ժխտելու համար գաբապենտինի կիրառումը միգրենի կանխարգելման համար։ 2013 թվականին մի հոդվածում ամփոփելով ունեցած տվյալները՝ նշվում էր, որ գաբապենտինը արդյունավետ չէ չափահաս անձանց մոտ միգրենի դրվագները կանխարգելելու համար[32]։

Տագնապային խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը ունի արտապիտակային(չհաստատված) կիրառում տագնապային խանգարումների ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, ռուտին կիրառման համար այս դեղորայքի ընտրության հարցը մնում է վիճելի[18][33][34][35]։ Պրեգաբալինը, ինչպես հայտնի է, արդյունավետ է խրոնիկական ցավով տառապող անձանց մոտ բուժման նկատմամբ կայուն տագնապը բուժելու հարցում, բայց նույնը պնդել գաբապենտինի մասին դեռ չենք կարող, քանի որ անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ[36]։

Այլ կիրառություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում ունեցող անձանց ուղեկցող տագնապը նվազեցնելու հարցում, բայց այնքան արդյունավետ չէ, որքան տրամադրություն կայունացնող մյուս դեղերը, որոնք կիրառվում են մանիակալ կամ դեպրեսիվ դրվագները բուժելու համար[19][37][38][18]։ Անձի սահմանային խանգարումը ևս փորձել են բուժել գաբապենտինով[16]։ Անբավարար են ուսումնասիրված նաև այս դեղի արդյունավետությունը օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումների և դեղորայքի նկատմամբ կայուն դեպրեսիայի բուժման հարցում[39]։

Գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել ձեռքբերովի ճոճանակաձև նիստագմի և նորածինների նիստագմի (բայց ոչ պարբերական ալտերնացվող նիստագմի) բուժման գործում[40][41]։ Այն նաև նվազեցնում է ջերմահորդումը[42][43][44]։ Գաբապենտինը օգնում է նվազեցնելու ցավը և սպաստիկությունը ցրված սկլերոզի ժամանակ[45]։

Գաբապենտինը վերացնում է ալկոհոլի հանման համախտանիշի (չի կանխարգեկում ուղեկցող ցնցումները) և ալկոհոլային կախվածության նշանները[46][39]։ Ծխելը դադարեցնելու համար այս դեղի կիրառումը ունի և՛ դրական, և՛ բացասական նշանակություն[47][48]։ Բավարար փաստեր չկան կաննաբինոիդների դադարեցման համար գաբապենտինի կիրառման արդյունավետության մասին[49]։

Գաբապենտինը էֆեկտիվ է երիկամային անբավարարության ժամանակ դիտվող[50] և այլ պատճառներից առաջացած քորի դեպքում[51]։ Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման նպատակով գաբապենտինը ներկայումս առաջին ընտրության դեղամիջոցներից մեկն է[52]։ Գաբապենտինը կարող է օգնել անհանգիստ ոտքերի համախտանիշով տառապող անձանց քնի խանգարումները և պարցիալ ցնցումները վերացնելուն, քանի որ բարելավում է քնի դանդաղալիքային փուլը[53][54][55]։ Գաբապենտինը կարելի է օգտագործել էսենցիալ և օրթոստատիկ դողը նվազեցնելու նպատակով[56][57][58]։ Գաբապենտինը արդյունավետ չէ տինիտի բուժման համար[59]։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենահաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են՝ գլխացավը, հոգնածությունը, ատաքսիան, ծայրամասային այտուցները, նիստագմը և դողը[60]։ Գաբապենտինը կարող է հանգեցնել նաև սեռական դիսֆունկցիայի որոշ հիվանդների մոտ, վերջինս դրսևորվում է լիբիդոի իջեցմամբ, օրգազմի հասնելու անկարողությամբ և էրեկտիլ դիսֆունկցիայով[61][62]։ Գաբապենտինը պետք է զգուշությամբ նշանակել երիկամի հիվանդություն ունեցողներին, քանի որ հնարավոր է ակումուլյացիա և տոքսիկություն[63]։

Որոշ գիտնականներ միոկլոնուսով և միասթենիա գրավիսով հիվանդներին խորհուրդ են տալիս խուսափել այս դեղորայքից, քանի որ այն կարող է սադրել կամ նմանակել այս երկու հիվանդությունների ախտանիշներին[64]։

Սուիցիդալ մտքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության վարչությունը 2009 թվականին արձանագրեց սուիցիդալ մտքերի և վարքի բարձր ռիսկ այն անձանց մոտ, որոնք կիրառում են հակացնցումային դեղորայք, այդ թվում՝ գաբապենտին[65][60]։ 2010 թվականին կատարված մետա-անալիզի տվյալները հաստատեցին գաբապենտինի կիրառման հետ ասոցացված սուիցիդալ մտքերի բարձր ռիսկը[66]։

Հետազոտությւնները ցույց են տվել, որ այն երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում ունեցող անձինք, ովքեր բուժում են ստանում այս դեղորայքով, ունեն կրկնակի անգամ բարձր ռիսկ ինքնասպանության մտքերի, քան լիթիումով բուժվողները[67]։

Քաղցկեղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մկների մոտ նախակլինիկական փուլում գտնվող հետազոտություններով ապացուցվել է ադենոկարցինոմայի զարգացման ավելի բարձր ռիսկը, այնուամենայնիվ, կլինիկական նշանակությունը այս հետազտության դեռ անորոշ է։ Գտնում են, որ գաբապենտինը կարող է հարուցել ենթաստամոքսային գեղձի ացինար բջիջների կարցինոմա մկների մոտ անհայտ մեխանիզմով, թերևս ԴՆԹ-ի սինթեզը խթանելու ճանապարհով։ Այս նորագոյացությունները չեն ազդում կյանքի տևողության վրա և չեն տալիս մետաստազներ[68]։

Դեղորայքային կախյալություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարցումները փաստում են, որ ընդհանուր պոպուլյացիայի 1,1 %-ը և ինչ-որ այլ բանից կախյալություն ունեցողների 22 %-ը ունեն գաբապենտինից կախյալություն[69][70]։

Մինչ գաբապենտինի դեղորայքային կախյալության մեխանիզմը շարունակում է մնալ անհայտ, դեղորայքը շարունակում է անտեղի կիրառվել տարբեր դեղաչափերով[16]։ Այս հաճախ զուգակցվում է այլ հոգեմետ նյութերից կախվածության հետ, հիմնականում օփիոիդներից։ Գաբապենտինը, ունենալով ԳԱԿԹ-երգիկ կառուցվածքային բաղադրամաս, կարող է հարուցել կամ պոտենցել օփիիոիդներից առաջացած էյֆորիան, ինչպես նաև նպաստել օփիոիդների հանման համախտանիշի ժամանակ առաջացող տագնապի վերացմանը[71]։

Նկարագրված են այս դեղի կիրառման բազմաթիվ սխալ դեպքեր, օրինակ՝ ինքնաբուժության, ինքնավնասման և ուղղակի հաճույքի համար[16]։ Հանման համախտանիշը, որը շատ նման է բենզոդիազեպինների հանման համախտանիշին, կարող է կապված լինել նաև ֆիզիկական կախյալության հետ[72]։

Հանման համախտանիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տոլեռանտությունը և հանման համախտանիշը զարգանում են բավականին հաճախ և՛ բժշկի նշանակումով կիրառողների, և ՛ոչ բժշկական նպատակներով՝ հաճույքի համար օգտագործողների մոտ։ Հանման համախտանիշը սովորաբար զարգանում է գաբապենտինի կիրառումը դադարեցնելուց 12ժամից 7 օրվա ընթացքում[69][70]։ Ամենաշատ դիտվող նշաններն են՝ գերհուզականությունը, շփոթվածությունը, ապակողմնորոշումը, ստամոքսի ցավը և քրտնարտադրությունը[69]։ Որոշ դեպքերում, այդ անձանց մոտ դիտվում է դելիրիում և հանման համախտանիշային ցնցումներ, որոնք երբեմն հնարավոր է վերացնել միայն գաբապենտինի կրկնաօգտագործումով[72]։

Գերդեղաչափավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հավելյալ քանակների օգտագործումը՝ պատահական կամ հատուկ, դրսևորվում է քնկոտությամբ, սեդացիայով, մշուշոտ տեսողությամբ, դիզարթրիայով, լուսնոտությամբ, անկառավարելի շարժումներով, տագնապով և հնարավոր է անգամ մահվան ելքով, եթե չափազանց մեծ դեղաչափով է ընդունել կամ զուգակցել է ալկոհոլի հետ։ Գերդեղաչափավորման դեպքում չափվում է շիճուկում գաբապենտինի մակարդակը[73]։

Ֆարմակոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆարմակոդինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը պատկանում է գաբապենտինոիդներին, որը պոտենցիալ կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորի լիգանդն է, և հետևաբար այս դեղը գործում է որպես այս տիպի կալցիումական անցուղիների արգելակիչ[74][7]։ Կան երկու ենթամիավորներ, որոնց վրա դեղը կարող է ազդել α2δ-1 և α2δ, որոնց նկատմամբ ունի հավասար աֆինություն (այսինքն՝ այս երկու ենթամիավորների միջև սելեկտիվության մասին խոսք լինել չի կարող)[7]։ Գաբապենտինը ընտրողաբար ամրանում է պոտենցիալ-կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորին[74][75]։ Չնայած այն բանին, որ գաբապենտինը ԳԱԿԹ-ի անալոգ է, և չնայած անվանմանը՝ այն չի միանում ԳԱԿԹ ընկալիչներին, չի վերափոխվում ԳԱԿԹ-ի կամ որևէ այլ ԳԱԿԹ ընկալիչների ագոնիստներին և չի ազդում ԳԱԿԹ-ի ո՛չ նյութափոխանակության, ո՛չ փոխադրման վրա[74][9]։ Այժմ չկան փաստեր, որոնք կվկայեին գաբապենտինի, կալցիումական անցուղիները արգելակելուց, բացի այլ մեխանիզմի մասին[76][74]։ Գաբապենտինի հակացնցումային, ցավազրկող և տագնապամարիչ ազդեցությունները պայմանավորված են α2δ-1 ենթամիավորի արգելակմամբ[74][76]։

Հետազոտություններից մեկում գաբապենտինի աֆինիտետի աստիճանը (Ki) հետազոտելով՝ գտել են, որ հավասար է 50 նանոմոլի[77]։ Էնդոգեն α-ամինաթթու Լ-լեյցինը և Լ-իզոլեյցինը, որոնք կառուցվածքով շատ նման են գաբապենտինին, ևս պոտենցիալ-կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորի լիգանդներ են, գրեթե միանման աֆինիտետով և առկա են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկում միկրոմոլար կոնցենտրացիայով (12.9 միջազգային միավոր լ-լեյցինը և 4,8 միջազգային միավոր լ-իզոլեյցինը)[78]։ Կա նման վարկած, որ այս էնդոգեն լիգանդները ցուցաբերում են լրիվ անտագոնիստական ազդեցություն գաբապենտինոիդների նկատմամբ[78][79]։ Ամենայն հավանականությամբ, հենց այս էնդոգեն անտագոնիստներով էլ պայմանավորված է այն, որ գաբապենտինոիդները, ինչպիսիք են՝ գաբապենտինը և պրեգաբալինը, օրգանիզմում ունեն ավելի ցածր ազդեցություն, քան լաբորատոր պայմաններում[76]։

Ֆարմակոկինետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներծծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը ներծծվում է աղիներում ակտիվ փոխադրման ճանապարհով՝ չեզոք ամինաթթուների փոխադրիչ 1 (LAT1, SLC7A5)-ով, որը լ-լեյցինի և լ-ֆենիլալանինի փոխադրիչն է[7][74][80]։ Շատ քիչ դեղեր են, որոնք ներծծվում են այս փոխադրիչով[81]։ Գաբապենտինը փոխադրվում է միայն LAT1[80][82]փոխադրիչով, իսկ այն հեշտ հագեցող է, այդ պատճառով էլ ֆարմակոկինետիկան դեղաչափ կախյալ է և մեծ դեղաչափով կիրառելիս պիկը ավելի ուշ է առաջանում[7]։ Գաբապենտին էնակարբիլը փոխադրվում է ոչ թե LAT1-ով, այլ մոնոկարբոքսիլ փոխադրիչ 1-ով (MCT), կամ նատրիում-կախյալ մուլտիվիտամին փոխադրիչով (SMVT), դրա համար էլ մինչև 2800 մգ դեղաչափը կենսամատչելիության փոփոխման[83] խնդիր չի առաջացնում։

Ներքին ընդունման դեղաձևը կիրառելիս գաբապենտինի կենսամատչելիությունը 100 մգ-ի դեպքում 80 % է, եթե կիրառում են օրական 3 անգամ 8 ժամ ընդմիջումներով, իսկ 300 մգ-ի դեպքում 60 % է, 400 մգ-ի դեպքում՝ 47 %, 800 մգ-ի դեպքում՝ 34 %, 1200 մգ-ի դեպքում՝ 33 % և 1600 մգ-ի դեպքում՝ 27%՝ նույն սխեմայով կիրառելու պայմաններում[82][83]։ Սնունդը մեծացնում է գաբապենտինի կենսամատչելիության կորի տակ ընկած մակերեսը 10 %-ով[82]։ Այն դեղերը, որոնք մեծացնում են աղիներով դեղի անցման ժամանակը, մեծացնում են ներքին ընդունման դեղերի կենսամատչելիությունը։ Երբ գաբապենտինը կիրառում են մորֆինի հետ միասին, որը աղիների գալարակծկանքը ընկճում է, գաբապենտինի կենսամատչելիությունը 600 մգ դեղաչափի պայմաններում աճում է ավելի քան 50 %-ով[82]։ Ներքին ընդունման գաբապետին էնակարբիլի կենսամատչելիությունը 68 %-ից ավելին՝ մինչև 2800 մգ ցանկացած դեղաչափի դեպքում և միջինում կազմում է 75 %[83][7]։

Գաբապենտինի ցածր դեղաչափով՝ 100 մգ կիրառման դեպքում Tmax-ը (պիկին հասնելու ժամանակը) մոտավորապես 1,7 ժամ է, իսկ ավելի բարձր դեղաչափերի օգտագործման ժամանակ հասնում է 3-4 ժամի[7]։ Սնունդը էականորեն չի ազդում Tmax-ի վրա, բայց բարձրացնում է Cmax-ը 10 %-ով[82]։ Միանգամից ազդող գաբապենտինի էնակարբիլի միանվագ օգտագործման դեպքում Tmax-ը ցանկացած դեղաչափի դեպքում (350-2800 մգ սահմաններում) 2,1-2,6 ժամ է, իսկ կրկնվող օգտագործման դեպքում 1,6-1,9 ժամ է[84]։ Սրան հակառակ, երկարաձգված ազդեցության գաբապենտինի էնակարբիլի կիրառման դեպքում Tmax-ը կերած ժամանակ 5,1 ժամ է, իսկ քաղցած ժամանակ՝ 8,4 ժամ(1200 մգ դեղաչափի դեպքում)[84]։

Տեղաբաշխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը անցնում է ուղեղարյունային պատնեշով և հայտնվում կենտրոնական նյարդային համակարգում[74]։ Այնուամենայնիվ, ունենալով ցածր լիպոֆիլություն[82]՝ ուղեղարյունային պատնեշը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է ակտիվ փոխադրիչ[80][74][85][86]։ Ուղեղարյունային պատնեշում մեծ քանակով էքսպրեսվում են LAT1 փոխադրիչներ[87][80][74][85][86]։ Ինչպես և աղեստամոքսային ուղում էքսպրեսվող փոխադրիչները, այնպես ԱՈՒՊ-ում էքսպրեսվողները, արագ հագենում են[80]։ Այն չի կապվում այլ դեղերի փոխադրիչներին, ինչպիսիք են P-գլիկոպրոտեինը (ABCB1) կամ OCTN2 (SLC22A5)[80]։ Գաբապենտինը քիչ է կապվում շիճուկային սպիտակուցների հետ (<1 %)[82]։

Նյութափոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը կա՛մ շատ քիչ է ենթարկվում նյութափոխանակության, կա՛մ ընդհանրապես չի մետաբոլիզվում[7][82]։ Սրան հակառակ, գաբապենտինի էնակարբիլը, որը նախադեղ է, պետք է ենթարկվի ֆերմենտային հիդրոլիզի, որպեսզի դառնա ակտիվ[7][83]։ Այս գործընթացը իրականացվում է հիմնականում աղիներում և ավելի քիչ լյարդում՝ հատուկ էսթերազների միջոցով[7]։

Արտազատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը արտազատվում է երիկամներով[82]։ Այն ունի բավականին կարճ կիսադուրսբերման պարբերություն, մոտավորապես 5-7 ժամ[82]։ Գաբապենտինի հավելյալ դեղաչափերի կիրառումը երկարացնում է դեղի կիսադուրսբերման պարբերությունը՝ 200 մգ-ի դեպքում՝ 5,4 ժամ, 400 մգ՝ 6,7 ժամ, 800 մգ՝ 7,3 ժամ, 1200 մգ՝ 9,3 ժամ, 1400 մգ՝ 8,3 ժամ[84]։ Քանի որ գաբապենտինը ունի կարճ կիսադուրսբերման պարբերություն, բուժիչ դեղաչափը ապահովելու համար կիրառում են օրական 3-4 անգամ[83], իսկ գաբապենտին էնակարբիլը կիրառում են օրական 2 անգամ, երկարաձգված ձևը՝ 1 անգամ[88]։

Քիմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԳԱԿԹ-ի կառուցվածքային բաղադրիչներ, գաբապենտին և երկու այլ գաբապենտինոիդներ՝ պրեգաբալին և ֆենիբուտ

Գաբապենտինը հայտնաբերել են Պարկե-Դևիսի հետազոտողները՝ որպես ԳԱԿԹ նյարդամիջնորդանյութի մի անալոգ, որն ավելի հեշտ էր անցնում ուղեղարյունային պատնեշով[8]։ Այն 3-րդ դիրքում տեղակալված ԳԱԿԹ-ի ածանցյալ է՝ ԳԱԿԹ անալոգ, որին ևս կարելի է դասել γ-ամինաթթուների շարքին[89][75]։ Եթե ավելի հստակ ներկայացնենք, գաբեպնտինը ԳԱԿԹ-ի ածանցյալ է՝ երրորդ դիրքում տեղակալված ցիկլոհեքսանային օղակով, որի պատճառով երբեմն օգտագործվում է ոչ այնքան հաջող 3-ցիկլոհեքսիլ ԳԱԿԹ եզրույթը[90][91][92]։ Գաբապենտինը ավելի շատ նման է α-ամինաթթուներ լ-լեյցինին և լ-իզոլեյցինին, և այս նմանությունը գաբապենտինի ֆարմակոդինամիկայում ավելի էական նշանակություն ունի, քան ԳԱԿԹ-ին կառուցվածքային նմանությունը[78][79][90]։ Բացի դրանից, ԳԱԿԹ-ն և գաբապենտինը տարբերվում են նաև ամինա- և հիդրոքսիլ խմբերի դիրքերով[8]:

Սինթեզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիմիական սինթեզի գաբապենտինը նկարագրվել է քիմիական կառուցվածքը բնորոշելիս[93]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը հայտնագործվել է Պարկե-Դևիսում և առաջին անգամ նկարագրվել 1975 թվականին[8][94]։ Neurontin անվամբ առաջին անգամ հաստատվել է 1993 թվականի մայիսին Միացյալ Թագավորությունում՝ որպես էպիլեպսիայի բուժման միջոց, իսկ ամերիկյան շուկա մուտք է գործել 1994 թվականին[95][96]։ Հաջորդիվ՝ 2002 թվականի մայիսին, գաբապենտինը հաստատվել է որպես պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման միջոց[97]։ Այս դեղի գեներիկ տարբերակը վաճառքի է հանվել ԱՄՆ-ում 2004 թվականին։ Երարաձգված ազդեցության գաբապենտինը ԱՄՆ-ի շուկա է դուրս եկել Գրելիս անվամբ 2011 թվականի հունվարին[98][99]։ Գաբապենտին էնակարբիլը՝ հայտնի Հորիզանտ անվամբ, ներդրվել է որպես անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման միջոց 2011 թվականի ապրիլին, իսկ 2012 թվականի հունիսի 2-ից հաստատվել է նաև պոստհերպետիկ նյարդացավի դեպքում այս դեղի արդյունավետությունը[100]։

Հասարակություն և մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաճառք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը հայտնի է Neurontin բրենդային անունով, որն արտադրում է Պֆայզեր ընկերության ենթակայության տակ գտնվող Պարկե-Դևիս ընկերությունը։ Պֆայզերին պատկանող Գրինսթոն(Greenstone) ընկերությունն էլ արտադրում է գաբապենտինի գեներիկ տարբերակը։

Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչությունը(FDA) 2004 թվականի դեկտեմբերին վերջնական հաստատեց մեկ այլ գեներիկի կիրառումը, որն արտադրվում է Իսրայելում՝ Տևա(Teva) ընկերության կողմից։

Neurontin-ը սկզբում Պֆայզերի ամենաշատ վաճառվող դեղերից մեկն էր, բայց հետագայում իր դրսևորված ոչ օրինական գովազդային արշավի պատճառով շատ քննադատվեց[12][101]։ Չնայած FDA-ը միայն 2004 թվականին է հասատատել գաբապենտինի միգրենի բուժման համար կիրառումը, այն մինչ այդ ևս կիրառվում էր[102]։

Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչության կողմից հաստատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբապենտինը ի սկզբանե ընդունվել էր Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչության (FDA) կողմից դեռ 1993 թվականին՝ որպես պարցիալ ցնցումների կարգավորման լրացուցիչ միջոց մեծահասակների համար և 2000 թվականից սկսած նաև երեխաների համար[103], պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման համար կիրառումը հաստատվել է 2004թվականին[103][104]։

Չհաստատված նպատակներով կիրառման գովազդում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած որոշ փոքր, առանց հսկիչ խմբի 1990-ականներին կատարված հետազոտությունները, որոնք հիմնականում ֆինանսավորվել են գաբապենտին արտադրող ընկերությունների կողմից, պնդում էին երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման դեպքում գաբապենտինի կիրառման արդյունավետությունը[45], փաստերը խոսում էին հակառակի մասին[105]։

Ռոյթերսը 2010 թվականի մայիսի 25-ին գրել է, որ Պֆայզեր ընկերությունը խախտել է Ռեկետի օրենքը՝ անօրինականորեն գովազդելով Neurontin-ը՝ որպես հակաէպիլեպտիկ դեղորայք։ Ազգային RICO օրենքի համաձայն՝ տույժը ավտոմատ կերպով եռապատկվում է, և Պֆայզերի տուգանքի չափը կազմել է 141 միլիոն դոլար[106]։ Kaiser Foundation Health Plan-ի հրապարակումներից մեկում նշվում էր Neurontin դեղի արդյունավետությունը՝ նշված ցուցումներից բացի, հավելյալ կիրառումների դեպքում, օրինակ՝ միգրենի ու երկբևեռ խանգարման ժամանակ։ Պֆայզերը հերքեց այն լուրերը, որ տուգանվելուց հետո Կայզերի որոշ բժիշկներ շարունակում են նշանակումներ կատարել այն հիվանդությունների բուժման ժամանակ, որոնք հաստատված չեն և նշված չեն պիտակում[107]։

Բլումբերգ նյուզ-ը նշում է, որ դատավարության ընթացքում Պֆայզերը հերքել է այն լուրերը, որ Կայզերի բժիշկները շարունակում են չհաստատված ցուցումներով նշանակել գաբապենտինը։ Իրենց արդարացնելու համար Պֆայզերը բերել է այն փաստարկը, որ ապահովագրական ընկերության կայքէջում ևս տեղադրված է Neurotin-ը՝ որպես նեյրոպաթիկ ցավի բուժման միջոց[108]։

Ուոլ Սթրիթ պարբերականը նշել է, որ Պֆայզերի խոսնակ Քրիստափոր Լոդերը դժգոհել է կայացված վճռից և նշել, որ պահանջելու են վճռի վերանայում[109]։ Հետագայում նա ավելացրել է, որ դատավորը լրիվ չի տիրապետում փաստերին և օրենքներին[106]։

Պարկե-Դևիսի դեպք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

San Francisco Chronicle պարբերականի համաձայն՝ Neurontin դեղորայքի ընդհանուր վաճառքի 90 %-ը այդ արտապիտակային ցուցումներով կիրառումից էր[110]։

Չնայած շատ դեղեր, բացի հաստատված ցուցումներից, կիրառվում են նաև այլ նպատակներով, այն օրինական չի համարվում[12]։ Վարներ-Լամբերդտը 2004 թվականին համաձայնեց ընդունել իր մեղքը իրենց ենթակայության տակ գտնվող Պարկե-Դեվիսի դեպքերի համար և վճարել 430 միլիոն ԱՄՆ դոլար Neurontin դեղորայքի անօրինական, արտապիտակային կիրառման և գովազդի համար։ Այս դեպքը ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենախոշորներից էր և առաջիններից, որի ժամանակ հաջողվեց դեղի արտապիտակային կիրառման գովազդի համար դեղաբանական ընկերությանը պատասխանատվության ենթարկել։

Գաբապենտինը սկզբում վաճառվել է Neurontin բրենդային անվանմամբ: Հետագա տարիներին հայտնվեցին նորանոր գեներիներ, և համաշխարհային շուկայում կար ավելի քան 300 տարբեր բրենդային անուններով գաբապենտին[111]։ Օրական 1 հատ կիրառվող երկարաձգված ազդեցության գաբապենտինը, որպես պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման միջոց, հաստատվել է 2011 թվականին և վաճառքի հանվել Գրալիզ անվամբ[112]։

Գաբապենտինի պարկուճը

Առնչվող դեղորայք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարկե-Դևիսը արտադրել է ևս մեկ դեղորայք՝ պրեգաբալինը՝ գաբապենտինի հաջորդը[113]։ Պրեգաբալինը շուկա է բերվել Պֆայզերի կողմից Լիրիկա բրենդային անվամբ Վարներ-Լամբերդտի ենթակայության տակ գտնվող ընկերության կողմից։ Պրեգաբալինը կառուցվածքով նման է գաբապենտինին[114]։ Անքնության բուժման համար Պֆայզերը առաջարկվել է ատագաբալինը[115]։

Նախադեղ գաբապենտին էնակարբիլը[116] հաստատվել է 2011 թվականին Հորիզանտ անվամբ[117]՝ որպես միջինից ծանր աստիճանի անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման միջոց, իսկ 2012 թվականից նաև պոստհերպետիկ նևրալգիայի[118]։ Այս դեղի առավելությունը գաբապենտինի նկատմամբ ներընդունման կիրառման ժամանակ առավել բարձր կենսամատչելիությունն է[119][120]։

Հաճույքի համար կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ այս ազդեցության համար կիրառելիս մարդիկ իրար մեջ խոսելիս դեղը կոչում են Gabbies[121]։ Գաբապենտինը շատ հաճախ կիրառվում է ոչ թե բժշկական, այլ իր էյֆորիկ ազդեցության համար[122][123]։ Ավելին, սրա օգտագործումը գերակշռում է այն անձանց մոտ, ովքեր կիրառում են էյֆորիա առաջացնող այլ դեղեր՝ օպիիոիդներ, բենզոդիազեպիններ և ալկոհոլ[16]։

Այն բանից հետո, երբ Կենտուկին 2012 թվականին նարկոտիկ դեղերը դարձրեց միայն դեղատոմսով դուրս գրվող, գաբապենտինի կիրառումը՝ որպես հեգեակտիվ դեղորայք, կտրուկ աճեց 2012-2015 թվականներին։ Սա մեծացրեց նաև ինքնասպանության փորձերի, գերդեղաչափավորման, ինչպես նաև կախյալության ու էյֆորիկ էֆեկտի համար կիրառման դեպքերի թիվը[124]։

Կիրառում անասնաբուժության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատուների մոտ գաբապենտինը կիրառվում է որպես ցավազրկող միջոց և՛ սուր, և՛ բութ ցավի վերացման համար[125]։ Այն կիրառվում է նաև որպես տագնապը իջեցնող միջոց կատուների մոտ ճանապարհորդելիս կամ անասնաբույժի մոտ տանելիս սթրեսը նվազեցնելու համար[126]։

Գաբապենտինը օգտագործվում է նաև կենդանիների բուժման համար, բայց դեղաձևերի մի մասը նախատեսված է միայն մարդկանց կողմից կիրառման համար, քանզի պարունակում է քսիլիտոլ քաղցրացուցիչը, որը տոքսիկ է, օրինակ, շների համար[127]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 gabapentin
  2. «Restless legs syndrome: clinical presentation diagnosis and treatment»։ Sleep Medicine 16 (6): 678–90։ June 2015։ PMID 25979181։ doi:10.1016/j.sleep.2015.03.002 
  3. 3,0 3,1 «EFNS guidelines on the pharmacological treatment of neuropathic pain: 2010 revision»։ European Journal of Neurology 17 (9): 1113–e88։ September 2010։ PMID 20402746։ doi:10.1111/j.1468-1331.2010.02999.x 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Gabapentin for chronic neuropathic pain in adults»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 6: CD007938։ June 2017։ PMID 28597471։ doi:10.1002/14651858.CD007938.pub4 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «Gabapentin»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին։ Վերցված է 23 Oct 2015 
  6. «Gabapentin Pregnancy and Breastfeeding Warnings»։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին։ Վերցված է 13 March 2016 
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 «2delta ligands, gabapentin, pregabalin and mirogabalin: a review of their clinical pharmacology and therapeutic use»։ Expert Review of Neurotherapeutics 16 (11): 1263–1277։ November 2016։ PMID 27345098։ doi:10.1080/14737175.2016.1202764 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Sneader Walter (2005)։ Drug Discovery: A History։ John Wiley & Sons։ էջեր 219–220։ ISBN 978-0-470-01552-0 
  9. 9,0 9,1 «Acute modulation of calcium currents and synaptic transmission by gabapentinoids»։ Channels 4 (6): 490–6։ 2010։ PMID 21150315։ doi:10.4161/chan.4.6.12864 
  10. Pitkänen Asla, Schwartzkroin PA, Moshé Solomon L. (2005)։ Models of Seizures and Epilepsy։ Burlington: Elsevier։ էջ 539։ ISBN 978-0-08-045702-4։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին 
  11. «The Top 300 of 2019»։ clincalc.com։ Վերցված է 22 December 2018 
  12. 12,0 12,1 12,2 «Safeguarding patient welfare: who's in charge?»։ Annals of Internal Medicine 145 (4): 305–7։ August 2006։ PMID 16908923։ doi:10.7326/0003-4819-145-4-200608150-00013 
  13. Stempel J (2 June 2014)։ «Pfizer to pay $325 million in Neurontin settlement»։ U.S.։ Վերցված է 11 June 2018 
  14. «Gabapentin»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 12 January 2011-ին։ Վերցված է 3 April 2011 
  15. «Mechanisms of the gabapentinoids and α 2 δ-1 calcium channel subunit in neuropathic pain»։ Pharmacology Research & Perspectives 4 (2): e00205։ April 2016։ PMC 4804325։ PMID 27069626։ doi:10.1002/prp2.205 
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 «Gabapentin misuse, abuse and diversion: a systematic review»։ Addiction 111 (7): 1160–74։ July 2016։ PMC 5573873 ։ PMID 27265421։ doi:10.1111/add.13324 
  17. «Failure of absorption of gabapentin after rectal administration»։ Epilepsia 38 (11): 1242–4։ November 1997։ PMID 9579927։ doi:10.1111/j.1528-1157.1997.tb01223.x 
  18. 18,0 18,1 18,2 Sobel SV (5 November 2012)։ Successful Psychopharmacology: Evidence-Based Treatment Solutions for Achieving Remission։ W. W. Norton։ էջ 124։ ISBN 978-0-393-70857-8։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  19. 19,0 19,1 «Outcome reporting in industry-sponsored trials of gabapentin for off-label use»։ The New England Journal of Medicine 361 (20): 1963–71։ November 2009։ PMID 19907043։ doi:10.1056/NEJMsa0906126 
  20. «Management of focal-onset seizures: an update on drug treatment»։ Drugs 66 (13): 1701–25։ 2006։ PMID 16978035։ doi:10.2165/00003495-200666130-00004 
  21. «Efficacy and tolerability of the new antiepileptic drugs, I: Treatment of new-onset epilepsy: report of the TTA and QSS Subcommittees of the American Academy of Neurology and the American Epilepsy Society»։ Epilepsia 45 (5): 401–9։ May 2004։ PMID 15101821։ doi:10.1111/j.0013-9580.2004.06204.x 
  22. «Anticonvulsants in the treatment of low back pain and lumbar radicular pain: a systematic review and meta-analysis»։ CMAJ 190 (26): E786–E793։ July 2018։ PMC 6028270 ։ PMID 29970367։ doi:10.1503/cmaj.171333 
  23. «Benefits and safety of gabapentinoids in chronic low back pain: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials»։ PLoS Medicine 14 (8): e1002369։ August 2017։ PMC 5557428 ։ PMID 28809936։ doi:10.1371/journal.pmed.1002369 
  24. «Gabapentin for the treatment of cancer-related pain syndromes»։ Reviews on Recent Clinical Trials 5 (3): 174–8։ September 2010։ PMID 20482492։ doi:10.2174/157488710792007310 
  25. Pai, ed. (December 2010)։ «Pharmacological treatment of painful HIV-associated sensory neuropathy: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials»։ PLOS One 5 (12): e14433։ Bibcode:2010PLoSO...514433P։ PMC 3010990։ PMID 21203440։ doi:10.1371/journal.pone.0014433 
  26. «Treatment of complex regional pain syndrome: a review of the evidence»։ Canadian Journal of Anaesthesia 57 (2): 149–66։ February 2010։ PMID 20054678։ doi:10.1007/s12630-009-9237-0 
  27. «Gabapentin and pregabalin for the acute post-operative pain management. A systematic-narrative review of the recent clinical evidences»։ Current Drug Targets 10 (8): 716–33։ August 2009։ PMID 19702520։ doi:10.2174/138945009788982513 
  28. «A Meta-Analysis on the Use of Gabapentinoids for the Treatment of Acute Postoperative Pain Following Total Knee Arthroplasty»։ The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume 98 (16): 1340–50։ August 2016։ PMID 27535436։ doi:10.2106/jbjs.15.01202 
  29. «The evidence for pharmacological treatment of neuropathic pain»։ Pain 150 (3): 573–81։ September 2010։ PMID 20705215։ doi:10.1016/j.pain.2010.06.019 
  30. «Pharmacotherapy for neuropathic pain in adults: a systematic review and meta-analysis»։ The Lancet. Neurology 14 (2): 162–73։ February 2015։ PMC 4493167։ PMID 25575710։ doi:10.1016/S1474-4422(14)70251-0 
  31. «The 2012 AHS/AAN guidelines for prevention of episodic migraine: a summary and comparison with other recent clinical practice guidelines»։ Headache 52 (6): 930–45։ June 2012։ PMID 22671714։ doi:10.1111/j.1526-4610.2012.02185.x 
  32. «Gabapentin or pregabalin for the prophylaxis of episodic migraine in adults»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 6 (6): CD010609։ June 2013։ PMID 23797675։ doi:10.1002/14651858.CD010609 
  33. Reynolds DJ, Coleman J, Aronson J (10 November 2011)։ Oxford Handbook of Practical Drug Therapy։ Oxford University Press։ էջ 765։ ISBN 978-0-19-956285-5։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  34. «The role of anticonvulsant drugs in anxiety disorders: a critical review of the evidence»։ Journal of Clinical Psychopharmacology 27 (3): 263–72։ June 2007։ PMID 17502773։ doi:10.1097/jcp.0b013e318059361a 
  35. Schatzberg AF, Cole JO, DeBattista C (2010)։ Manual of Clinical Psychopharmacology։ American Psychiatric Pub։ էջեր 344–345։ ISBN 978-1-58562-377-8։ Արխիվացված օրիգինալից 25 April 2016-ին 
  36. «Gabapentin and Pregabalin for the Treatment of Anxiety Disorders»։ Clinical Pharmacology in Drug Development 7 (3): 228–232։ March 2018։ PMID 29579375։ doi:10.1002/cpdd.446 
  37. Goldberg JF, Harrow M (1999)։ Bipolar Disorders: Clinical Course and Outcome։ American Psychiatric Pub։ էջ 98։ ISBN 978-0-88048-768-9։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  38. «The comorbidity of bipolar and anxiety disorders: prevalence, psychobiology, and treatment issues»։ Journal of Affective Disorders 68 (1): 1–23։ February 2002։ PMID 11869778։ doi:10.1016/s0165-0327(00)00299-8 
  39. 39,0 39,1 «Gabapentin Therapy in Psychiatric Disorders: A Systematic Review»։ The Primary Care Companion for CNS Disorders 17 (5)։ 2015։ PMC 4732322։ PMID 26835178։ doi:10.4088/PCC.15r01821 
  40. «The pharmacological treatment of nystagmus: a review»։ Expert Opinion on Pharmacotherapy 10 (11): 1805–16։ August 2009։ PMID 19601699։ doi:10.1517/14656560902978446 
  41. «Current treatment of vestibular, ocular motor disorders and nystagmus»։ Therapeutic Advances in Neurological Disorders 2 (4): 223–39։ July 2009։ PMC 3002631։ PMID 21179531։ doi:10.1177/1756285609103120 
  42. «Gabapentin for the treatment of hot flashes in women with natural or tamoxifen-induced menopause: a systematic review and meta-analysis»։ Clinical Therapeutics 31 (2): 221–35։ February 2009։ PMID 19302896։ doi:10.1016/j.clinthera.2009.02.006 
  43. «Non-hormonal therapy of post-menopausal vasomotor symptoms: a structured evidence-based review»։ Archives of Gynecology and Obstetrics 276 (5): 463–9։ November 2007։ PMID 17593379։ doi:10.1007/s00404-007-0390-9 
  44. «Non-hormonal interventions for hot flushes in women with a history of breast cancer»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 131 (9): 141։ September 2010։ PMID 20824841։ doi:10.1002/14651858.CD004923.pub2 
  45. 45,0 45,1 «Examination of the evidence for off-label use of gabapentin»։ Journal of Managed Care Pharmacy 9 (6): 559–68։ 2003։ PMID 14664664։ doi:10.18553/jmcp.2003.9.6.559 
  46. «Outpatient management of alcohol withdrawal syndrome»։ American Family Physician 88 (9): 589–95։ November 2013։ PMID 24364635 
  47. «Gabapentin for smoking cessation: a preliminary investigation of efficacy»։ Nicotine & Tobacco Research 9 (2): 291–8։ February 2007։ PMID 17365760։ doi:10.1080/14622200601080307 
  48. «Gabapentin for smoking cessation»։ Nicotine & Tobacco Research 12 (3): 300–4։ March 2010։ PMC 2825098։ PMID 20081039։ doi:10.1093/ntr/ntp195 
  49. Nielsen Suzanne, Gowing Linda, Sabioni Pamela, Le Foll Bernard (28 January 2019)։ «Pharmacotherapies for cannabis dependence»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 1: CD008940։ ISSN 1469-493X։ PMC 6360924 ։ PMID 30687936 ։ doi:10.1002/14651858.CD008940.pub3 
  50. «Pruritus and renal failure»։ Seminars in Cutaneous Medicine and Surgery 30 (2): 99–100։ June 2011։ PMC 3692272։ PMID 21767770։ doi:10.1016/j.sder.2011.04.005 
  51. «Gabapentin for pruritus in palliative care»։ The American Journal of Hospice & Palliative Care 30 (2): 192–6։ March 2013։ PMID 22556282։ doi:10.1177/1049909112445464 
  52. «Gabapentin enacarbil: in patients with restless legs syndrome»։ CNS Drugs 26 (12): 1073–83։ December 2012։ PMID 23179641։ doi:10.1007/s40263-012-0020-3 
  53. «Drugs for chronic insomnia»։ The Medical Letter on Drugs and Therapeutics 60 (1562): 201–205։ 17 December 2018։ ISSN 1523-2859։ PMID 30625122  
  54. Edinger JD (2013)։ Insomnia, an Issue of Sleep Medicine Clinics։ Elsevier Health Sciences։ էջ 339։ ISBN 978-0-323-18872-2։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  55. Morin CM, Espie CA (2 February 2012)։ The Oxford Handbook of Sleep and Sleep Disorders։ Oxford University Press։ էջ 544։ ISBN 978-0-19-970442-2։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  56. «The treatment of tremor»։ Neurotherapeutics 11 (1): 128–38։ January 2014։ PMC 3899476։ PMID 24142589։ doi:10.1007/s13311-013-0230-5 
  57. «Evidence-based guideline update: treatment of essential tremor: report of the Quality Standards subcommittee of the American Academy of Neurology»։ Neurology 77 (19): 1752–5։ November 2011։ PMC 3208950։ PMID 22013182։ doi:10.1212/WNL.0b013e318236f0fd 
  58. «Pharmacological management of essential tremor»։ Drugs 70 (17): 2215–28։ December 2010։ PMID 21080739։ doi:10.2165/11538180-000000000-00000 
  59. «Gabapentin for tinnitus: a systematic review»։ American Journal of Audiology 20 (2): 151–8։ December 2011։ PMID 21940981։ doi:10.1044/1059-0889(2011/10-0041) 
  60. 60,0 60,1 «Neurontin packaging insert»։ U.S. Food and Drug Administration (FDA)։ 1 May 2009։ Արխիվացված օրիգինալից 14 December 2010-ին։ Վերցված է 16 July 2010 
  61. Aronson JK (4 March 2014)։ Side Effects of Drugs Annual: A worldwide yearly survey of new data in adverse drug reactions։ Newnes։ էջ 137։ ISBN 978-0-444-62636-3։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2016-ին 
  62. American Psychiatric Association (22 May 2013)։ The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition.: DSM 5։ ISBN 9780890425572։ doi:10.1176/appi.books.9780890425596 
  63. «www.accessdata.fda.gov»։ Արխիվացված օրիգինալից 3 September 2014-ին 
  64. «Review about gabapentin misuse, interactions, contraindications and side effects»։ Journal of Experimental Pharmacology 9: 13–21։ 2017։ PMC 5308580 ։ PMID 28223849։ doi:10.2147/JEP.S124391 
  65. «Suicidal Behavior and Ideation and Antiepileptic Drugs»։ U.S. Food and Drug Administration (FDA)։ Արխիվացված օրիգինալից 1 August 2009-ին 
  66. «Anticonvulsant medications and the risk of suicide, attempted suicide, or violent death»։ JAMA 303 (14): 1401–9։ April 2010։ PMID 20388896։ doi:10.1001/jama.2010.410 
  67. Leith Wendy M., Lambert William E., Boehnlein James K., Freeman Michael D. (January 2019)։ «The association between gabapentin and suicidality in bipolar patients»։ International Clinical Psychopharmacology 34 (1): 27–32։ ISSN 1473-5857։ PMID 30383553 ։ doi:10.1097/YIC.0000000000000242 
  68. Gabapentin Official FDA information, side effects and uses Archived 27 December 2007 at the Wayback Machine.
  69. 69,0 69,1 69,2 «Gabapentin: Abuse, Dependence, and Withdrawal»։ The Annals of Pharmacotherapy 50 (3): 229–33։ March 2016։ PMID 26721643։ doi:10.1177/1060028015620800 
  70. 70,0 70,1 «[On the risk of dependence on gabapentinoids]»։ Fortschritte der Neurologie-Psychiatrie (German) 86 (2): 82–105։ February 2018։ PMID 29179227։ doi:10.1055/s-0043-122392 
  71. «On the addictive power of gabapentinoids: a mini-review»։ Psychiatria Danubina 30 (2): 142–149։ June 2018։ PMID 29930223։ doi:10.24869/psyd.2018.142 
  72. 72,0 72,1 «How addictive are gabapentin and pregabalin? A systematic review»։ European Neuropsychopharmacology 27 (12): 1185–1215։ December 2017։ PMID 28988943։ doi:10.1016/j.euroneuro.2017.08.430 
  73. R.C. Baselt, Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man, 8th edition, Biomedical Publications, Foster City, CA, 2008, pp. 677–8. 978-0-9626523-7-0.
  74. 74,0 74,1 74,2 74,3 74,4 74,5 74,6 74,7 74,8 «The mechanisms of action of gabapentin and pregabalin»։ Current Opinion in Pharmacology 6 (1): 108–13։ February 2006։ PMID 16376147։ doi:10.1016/j.coph.2005.11.003 
  75. 75,0 75,1 Benzon H, Rathmell JP, Wu CL, Turk DC, Argoff CE, Hurley RW (11 September 2013)։ Practical Management of Pain։ Elsevier Health Sciences։ էջ 1006։ ISBN 978-0-323-17080-2 
  76. 76,0 76,1 76,2 «The diverse therapeutic actions of pregabalin: is a single mechanism responsible for several pharmacological activities?»։ Trends Pharmacol. Sci. 34 (6): 332–9։ 2013։ PMID 23642658։ doi:10.1016/j.tips.2013.04.001 
  77. «R-phenibut binds to the α2-δ subunit of voltage-dependent calcium channels and exerts gabapentin-like anti-nociceptive effects»։ Pharmacology Biochemistry and Behavior 137: 23–9։ October 2015։ PMID 26234470։ doi:10.1016/j.pbb.2015.07.014 
  78. 78,0 78,1 78,2 «Ca2+ channel alpha2delta ligands: novel modulators of neurotransmission»։ Trends in Pharmacological Sciences 28 (2): 75–82։ February 2007։ PMID 17222465։ doi:10.1016/j.tips.2006.12.006 
  79. 79,0 79,1 «Functional biology of the alpha(2)delta subunits of voltage-gated calcium channels»։ Trends in Pharmacological Sciences 28 (5): 220–8։ May 2007։ PMID 17403543։ doi:10.1016/j.tips.2007.03.005 
  80. 80,0 80,1 80,2 80,3 80,4 80,5 «Transport of gabapentin by LAT1 (SLC7A5)»։ Biochemical Pharmacology 85 (11): 1672–83։ June 2013։ PMID 23567998։ doi:10.1016/j.bcp.2013.03.022 
  81. «Pharmacokinetic role of L-type amino acid transporters LAT1 and LAT2»։ European Journal of Pharmaceutical Sciences 35 (3): 161–74։ October 2008։ PMID 18656534։ doi:10.1016/j.ejps.2008.06.015 
  82. 82,0 82,1 82,2 82,3 82,4 82,5 82,6 82,7 82,8 82,9 «A comparison of the pharmacokinetics and pharmacodynamics of pregabalin and gabapentin»։ Clinical Pharmacokinetics 49 (10): 661–9։ October 2010։ PMID 20818832։ doi:10.2165/11536200-000000000-00000 
  83. 83,0 83,1 83,2 83,3 83,4 «Gabapentin enacarbil - clinical efficacy in restless legs syndrome»։ Neuropsychiatric Disease and Treatment 6: 151–8։ May 2010։ PMC 2874339։ PMID 20505847 
  84. 84,0 84,1 84,2 «Clinical pharmacokinetics of XP13512, a novel transported prodrug of gabapentin»։ Journal of Clinical Pharmacology 48 (12): 1378–88։ December 2008։ Bibcode:1991JClP...31..928S։ PMID 18827074։ doi:10.1177/0091270008322909 
  85. 85,0 85,1 «Molecular determinants of blood-brain barrier permeation»։ Therapeutic Delivery 6 (8): 961–71։ 2015։ PMC 4675962։ PMID 26305616։ doi:10.4155/tde.15.32 
  86. 86,0 86,1 «Prodrug approaches for enhancing the bioavailability of drugs with low solubility»։ Chemistry & Biodiversity 6 (11): 2071–83։ November 2009։ PMID 19937841։ doi:10.1002/cbdv.200900114 
  87. «Selective expression of the large neutral amino acid transporter at the blood-brain barrier»։ Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 96 (21): 12079–84։ October 1999։ Bibcode:1999PNAS...9612079B։ PMC 18415։ PMID 10518579։ doi:10.1073/pnas.96.21.12079 
  88. Kaye AD (5 June 2017)։ Pharmacology, An Issue of Anesthesiology Clinics E-Book։ Elsevier Health Sciences։ էջեր 98–։ ISBN 978-0-323-52998-3 
  89. Wyllie E, Cascino GD, Gidal BE, Goodkin HP (17 February 2012)։ Wyllie's Treatment of Epilepsy: Principles and Practice։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 423։ ISBN 978-1-4511-5348-4 
  90. 90,0 90,1 «An update on GABA analogs for CNS drug discovery»։ Recent Patents on CNS Drug Discovery 1 (1): 113–8։ January 2006։ PMID 18221197։ doi:10.2174/157488906775245291 
  91. «Gabapentin: pharmacology and its use in pain management»։ Anaesthesia 57 (5): 451–62։ May 2002։ PMID 11966555։ doi:10.1046/j.0003-2409.2001.02399.x 
  92. Wheless JW, Willmore J, Brumback RA (2009)։ Advanced Therapy in Epilepsy։ PMPH-USA։ էջեր 302–։ ISBN 978-1-60795-004-2 
  93. William Andrew Publishing (22 October 2013)։ Pharmaceutical Manufacturing Encyclopedia, 3rd Edition։ Elsevier։ էջեր 1737–։ ISBN 978-0-8155-1856-3 
  94. Johnson DS, Li JJ (26 February 2013)։ The Art of Drug Synthesis։ John Wiley & Sons։ էջեր 13–։ ISBN 978-1-118-67846-6 
  95. «Drug Profile: Gabapentin»։ Adis Insight 
  96. Li JJ (2014)։ Blockbuster Drugs: The Rise and Fall of the Pharmaceutical Industry։ OUP USA։ էջեր 158–։ ISBN 978-0-19-973768-0 
  97. «Once-daily gastroretentive gabapentin for the management of postherpetic neuralgia: an update for clinicians»։ Therapeutic Advances in Chronic Disease 3 (5): 211–8։ September 2012։ PMC 3539268։ PMID 23342236։ doi:10.1177/2040622312452905 
  98. Orrange S (31 May 2013)։ «Yabba Dabba Gabapentin: Are Gralise and Horizant Worth the Cost?»։ GoodRx, Inc. 
  99. «Gabapentin controlled release - Depomed»։ Adis Insight 
  100. Jeffrey Susan։ «FDA Approves Gabapentin Enacarbil for Postherpetic Neuralgia»։ Medscape 
  101. «Warner–Lambert to pay $430 million to resolve criminal & civil health care liability relating to off-label promotion» (Press release)։ Department of Justice։ 13 May 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 17 July 2009-ին։ Վերցված է 2 December 2009 
  102. «Efficacy of gabapentin in migraine prophylaxis»։ Headache 41 (2): 119–28։ February 2001։ PMID 11251695։ doi:10.1046/j.1526-4610.2001.111006119.x 
  103. 103,0 103,1 «Examination of the evidence for off-label use of gabapentin»։ Journal of Managed Care Pharmacy 9 (6): 559–68։ 2003։ PMID 14664664։ doi:10.18553/jmcp.2003.9.6.559։ Արխիվացված օրիգինալից 17 September 2010-ին 
  104. Pfizer Neurontin Label, Revised: 5/2013 Archived 10 August 2014 at the Wayback Machine. Retrieved 9 August 2014
  105. «A systematic review on the role of anticonvulsants in the treatment of acute bipolar depression»։ The International Journal of Neuropsychopharmacology 16 (2): 485–96։ March 2013։ PMID 22575611։ doi:10.1017/S1461145712000491 
  106. 106,0 106,1 Berkrot B (25 March 2010)։ «US jury's Neurontin ruling to cost Pfizer $141 mln»։ Reuters։ Արխիվացված օրիգինալից 19 October 2015-ին 
  107. «Pfizer faces $142M in damages for drug fraud»։ Business Week։ 25 March 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից 19 October 2015-ին։ Վերցված է 13 January 2012 
  108. Van Voris B, Lawrence J (26 March 2010)։ «Pfizer Told to Pay $142.1 Million for Neurontin Marketing Fraud»։ Bloomberg News։ Արխիվացված է օրիգինալից 13 May 2013-ին։ Վերցված է 13 January 2012 
  109. Kamp J (25 March 2010)։ «Jury Rules Against Pfizer in Marketing Case»։ The Wall Street Journal։ Արխիվացված օրիգինալից 19 October 2015-ին։ Վերցված է 13 January 2012 
  110. Tansey B (14 May 2004)։ «Huge penalty in drug fraud, Pfizer settles felony case in Neurontin off-label promotion»։ San Francisco Chronicle։ էջ C-1։ Արխիվացված օրիգինալից 23 June 2006-ին 
  111. Drugs.com international listings for Gabapentin Archived 16 February 2016 at the Wayback Machine. Page accessed 9 February 2016
  112. «Gralise Approval History»։ Drugs.com 
  113. «The mechanism of action of gabapentin in neuropathic pain»։ Current Opinion in Investigational Drugs 7 (1): 33–9։ January 2006։ PMID 16425669 
  114. Jensen B, Regier LD, editors. RxFiles : Drug comparison charts. 7th ed. Saskatoon, SK: RxFiles, 2010; p.78
  115. «Modeling sleep data for a new drug in development using markov mixed-effects models»։ Pharmaceutical Research 28 (10): 2610–27։ October 2011։ PMID 21681607։ doi:10.1007/s11095-011-0490-x 
  116. «Modifications of antiepileptic drugs for improved tolerability and efficacy»։ Perspectives in Medicinal Chemistry 2: 21–39։ February 2008։ PMC 2746576։ PMID 19787095 
  117. «GlaxoSmithKline and XenoPort Receive FDA Approval for Horizant»։ GlaxoSmithKline and XenoPort, Inc. 
  118. Jeffrey S։ «FDA Approves Gabapentin Enacarbil for Postherpetic Neuralgia»։ Medscape։ Արխիվացված օրիգինալից 20 November 2012-ին 
  119. «XP13512 [(+/-)-1-([(alpha-isobutanoyloxyethoxy)carbonyl] aminomethyl)-1-cyclohexane acetic acid], a novel gabapentin prodrug: I. Design, synthesis, enzymatic conversion to gabapentin, and transport by intestinal solute transporters»։ The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 311 (1): 315–23։ October 2004։ PMID 15146028։ doi:10.1124/jpet.104.067934 
  120. «XP13512 [(+/-)-1-([(alpha-isobutanoyloxyethoxy)carbonyl] aminomethyl)-1-cyclohexane acetic acid], a novel gabapentin prodrug: II. Improved oral bioavailability, dose proportionality, and colonic absorption compared with gabapentin in rats and monkeys»։ The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 311 (1): 324–33։ October 2004։ PMID 15146029։ doi:10.1124/jpet.104.067959 
  121. Oxford Textbook of Correctional Psychiatry. Robert L. Trestman, Kenneth L. Appelbaum, Jeffrey L. Metzner. Oxford University Press, Apr 9, 2015. p. 167. 978-0199360574
  122. «Gabapentin and Pregabalin for Pain – Is Increased Prescribing a Cause for Concern?»։ The New England Journal of Medicine 377 (5): 411–414։ August 2017։ PMID 28767350։ doi:10.1056/NEJMp1704633 
  123. «Abuse and Misuse of Pregabalin and Gabapentin»։ Drugs 77 (4): 403–426։ March 2017։ PMID 28144823։ doi:10.1007/s40265-017-0700-x 
  124. Faryar Kiran A., Webb Ashley N., Bhandari Bikash, Price Timothy G., Bosse George M. (24 January 2019)։ «Trending gabapentin exposures in Kentucky after legislation requiring use of the state prescription drug monitoring program for all opioid prescriptions»։ Clinical Toxicology (Philadelphia, Pa.): 1–6։ ISSN 1556-9519։ PMID 30676102 ։ doi:10.1080/15563650.2018.1538518 
  125. «Gabapentin as part of multi-modal analgesia in two cats suffering multiple injuries»։ Veterinary Anaesthesia and Analgesia 38 (5): 518–20։ September 2011։ PMID 21831060։ doi:10.1111/j.1467-2995.2011.00638.x 
  126. «Effects of a single preappointment dose of gabapentin on signs of stress in cats during transportation and veterinary examination»։ Journal of the American Veterinary Medical Association 251 (10): 1175–1181։ November 2017։ PMID 29099247։ doi:10.2460/javma.251.10.1175 
  127. Forney B։ «Gabapentin for Veterinary Use»։ Արխիվացված օրիգինալից 6 January 2012-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]