Բրոնիսլավա Վայս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բրոնիսլավա Վայս
լեհ.՝ Bronisława Wajs
Bronislawa Wajs.jpg
Ծնվել էօգոստոսի 17, 1908(1908-08-17)
ԾննդավայրԼյուբլին, Լյուբլինի գավառ, Lublin Governorate, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էփետրվարի 8, 1987(1987-02-08) (78 տարեկանում)
Վախճանի վայրInowrocław, Inowrocław County, Kuyavian-Pomeranian Voivodeship, Լեհաստան
Մասնագիտությունբանաստեղծ և գրող
Լեզուլեհերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Poland.svg Լեհաստան
Flag of Sweden.svg Շվեդիա[1]
Bronisława Wajs Վիքիպահեստում

Բրոնիսլավա Վայս (լեհ.՝ Bronisława Wajs, հայտնի է գնչուական Պապուշա (լեհ.՝ Papusza, գնչ. Papuša) անունով, օգոստոսի 17, 1908(1908-08-17), Լյուբլին, Լյուբլինի գավառ, Lublin Governorate, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 8, 1987(1987-02-08), Inowrocław, Inowrocław County, Kuyavian-Pomeranian Voivodeship, Լեհաստան), գնչու դասական բանաստեղծուհի: Գլխավորել է 1949 թվականից հետո Լեհաստանում մշտական բնակություն հաստատած գնչուական թափառախումբը: «Պապուշայի երգերը» (1956) բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակն է: Ժողովածուն 25 անգամ հրատարակվել է Լեհաստանում: Գորժուվ-Վելկապոլսկացի քաղաքում կանգնեցվել է Բրոնիսլավա Վայսի հուշարձանը: Պապուշայի կենսագրությունը ընկած է «Գնչուական մուսա» ներկայացման սյուժեի հիմքում, որը բեմադրվել է «Ռոմանս» թատրոնի կողմից: Նրա անունով է կոչվում գնչուալեզու գրականության մրցանակներից մեկը:

«Պապուշայի երգեր» ժողովածուի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնչուական հասարակության մեջ կնոջ դերը թույլ չէր տալիս հրաժարվել վարքագծի չգրված կանոններից, որոնք որոշ էթնիկ խմբերում շատ խիստ էին դրված: Քոչվոր լեհական գնչուների միջավայրում տղամարդկանց հետ նամակագրությունը համարվում էր «անառակ» վարքագծի դրսևորում:

Պապուշան ուղարկում է իր ձեռագիրը լեհ գրող և քննադատ Եժի Ֆիցովսկուն, որն առանց թույլտվության, նրա բանաստեղծությունները տաղանդավոր համարելով, հրապարակում է «Problemy» ամսագրում: Խնդիրը կայանում էր նրանում, որ բանաստեղծություններն ուղեկցվում էին գնչուական քոչվորական կյանքն արգելող քարոզի տեքստով: Հրապարակումն առաջին հերթին բացահայտեց Պապուշայի նամակագրական կապը տղամարդու հետ, հետագայում այն ընկալվեց որպես նստակեցության մասին օրենքի ծագման պատճառ, ինչի արդյունքում էլ գնչուներին ստիպեցին փոխել իրենց կենսակերպը: Այս ամենը պատճառ դարձավ, որ Պապուշային ճանաչեն սրբապիղծ և արտաքսեն գնչուական հասարակությունից: Սա Պապուշային այնքան ծանր հոգեկան ցավ պատճառեց, որ նա հայտնվեց հոգեբուժարանում, որտեղ էլ մահացավ 1987 թվականին: Հետագայում Եժի Ֆիցովսկին Պապուշայի մասին գիրք գրեց:

Զանգվածային լրատվության միջոցների և բանաստեղծուհի Լինա Կոստենկոյի շնորհիվ լայնորեն տարածվեց մի առասպել, որ Պապուշային արտաքսել են բանաստեղծություններ գրելու համար, ինչն իբրև արգելված է կանանց գնչուական հասարակությունում:

2013 թվականին Կառլովի Վարիի կինոփառատոնում ներկայացվեց բանաստեղծուհու կենսագրականի մոտիվներով Իոաննա Կոս-Կրաուզի և Քշիշտոֆ Կրաուզի կողմից նկարահանված «Պապուշա» ֆիլմը:

Պապուշայի հուշարձանը Գորժուվ-Վելկապոլսկացիում, քանդակագործ՝ Զոֆյա Բիլինսկայա

Կենսագրական տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պապուշայի մասին հայտնի է, որ նա գրել և կարդալ սովորել է պատանեկության տարիներին: Համարվել է նացիզմի բանտարկյալ և հասարակական գործիչ: 15 տարեկանում ամուսնացել է տավղահար Դիոնիս Վայսի հետ (լեհ.՝ Dionizy Wajs), որը նրա խորթ հոր տոհմի գնչուներից էր:

Կենրիկի և Պակսոնի տեղեկատվության համաձայն՝ լեհական 50000 գնչուներից 35000-ը սպանվել են Լեհաստանում՝ պատերազմի տարիներին: 1956 թվականին Ֆիցովսկին հիշում էր, որ փրկվելու համար գնչուները փախչելիս թողնում էին ամեն ինչ, բացի երաժշտական գործիքներից: Վայս տոհմի մարդիկ թաքնվեցին վոլինյան անտառներում, ցրտի, սովի և սարսափի պայմաններում: Այդ իրադարձություններին է նվիրված Պապուշայի ամենաերկար բանաստեղծությունը («Արյունոտ արցունքներ, որ մենք թափեցինք Վոլինում գերմանացի զինվորներից (1943 և 1944)»: Ինչպես վկայում է Ֆիցովսկին, Պապուշան սկսել է պարբերաբար գրել 1950 թվականին: Այն, ինչ նա գրել է մանկական տարիներին, հարազատների կողմից ընկալվել է որպես աղջիկներին բնորոշ տարօրինակություն և թեթևամտություն: Իրականում Ֆիցովսկին հավաքել է Պապուշայի բանաստեղծությունների մեկ երրորդը, բայց դրանք արվեստի բացառիկ ստեղծագործություններ են, որոնցում արտացոլված է «բնության գրկում քոչվորական կյանքի» մաքրությունն ու ազնվությունը:

1962 թվականից Պապուշան եղել է Լեհաստանի գրողների միության անդամ[2]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Гили Романи Папушакрэ шэрэстыр утходы», 1956

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Скэдыя А. Германе Романо альманахе. - 1934.
  • Poésie Tsigane. - 1974.
  • Rom som, Cigány klubjának havi tájékoztatója. 1974-77.
  • Pieśni Papuszy. Papušakere gila. / Ficowski, Jerzy (ed.) - Wroclaw, 1956.
  • Ficowski, Jerzy The Gypsies in Poland. History and Customs. - 1985.
  • Kenrick, Donald S. / Puxon, Grattan The Destiny of Europe’s Gypsies. - 1972.
  • Бронислава Вайс (Папуша). Стихотворения. / Новая Польша. - 2005. - № 1.
  • Кенрик Д., Паксон Г. Цыгане под свастикой. - «Текст», журнал «Дружба народов», 2001.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]