Բրյուս Լիի հուշարձան (Մոստար)
 | |
|---|---|
 | |
 | |
| Տեսակ | հուշարձան և արձան |
| Երկիր |  Բոսնիա և Հերցեգովինա |
| Բնակավայր | Մոստար |
պատկերված են
| |
| 43°20′34.1″N 17°48′15.1″E / 43.342806°N 17.804194°E | |
Բրյուս Լիի հուշարձանը Մոստարում (բոս․՝ Spomenik Bruce Leeju u Mostaru), դերասան և մարտարվեստի վարպետ Բրյուս Լիի քանդակը, որը բացվել է 2005 թվականի նոյեմբերի 26-ին Մոստար քաղաքի Զրինևաց այգում: Իվան Ֆիյոլիչի նախագծված արձանը Բրյուս Լիի առաջին հուշարձանն է աշխարհում: Քանդակը խորհրդանշում է Բոսնիական պատերազմի ժամանակ ավերված քաղաքի խաղաղ կյանքը: 2024 թվականի մարտին արձանը գողացել են պատվանդանից։ Ոստիկանությունը հայտնաբերել է սղոցված արձանը, որն ինչ-որ մեկը փորձել է վաճառել մետաղի ջարդոնի համար: Ավելի ուշ արձանը անվտանգության նկատառումներից ելնելով տեղափոխվել է Սիեթլ՝ Լիի ընտանիքի խնդրանքով:
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հուշարձանի ստեղծման գաղափարն առաջ է քաշել Նինո Ռասպուդիչի և Վեսելին Գատալի գլխավորած «Քաղաքային շարժում - Մոստար» խումբը՝ նպատակ ունենալով քաղաքում ստեղծել հավատարմության, հմտության, բարեկամության և արդարության խորհրդանիշ, որը կօգնի միավորել պատերազմ և էթնիկական բախումներ ապրած քաղաքի բազմազան բնակիչներին՝ ոչ միայն երիտասարդ և տարեց սերունդներին, այլև քաղաքում ապրող սերբերին, խորվաթներին և բոսնիացիներին[1]։ Գաղափարի ստեղծողների խոսքով՝ Բրյուս Լին նույնքան հեռու էր Մոստարից, ուստի «ոչ ոք չէր զարմանա, թե ինչ էր նա անում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ», և դերասանն ինքը՝ իր մարմնավորմամբ, ապացուցեց չարի նկատմամբ բարու հաղթանակի մասին թեզի ճշմարտացիությունը[2]։ Բրյուս Լիի մասնակցությամբ ֆիլմերը շատ տարածված են եղել նույնիսկ սոցիալիստական Հարավսլավիայում[3]։
Մոստարի հուշարձանը բացվել է 2005 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ քանդակի ստեղծմանը աջակցած Չինաստանի և Գերմանիայի դեսպանների ներկայությամբ։ Այս հուշարձանը բացվել է Հոնկոնգի հուշարձանից մեկ օր շուտ, որը բացվել է հաջորդ օրը՝ նոյեմբերի 27-ին՝ Բրյուս Լիի 65-ամյակի օրը[1]։ Պատվանդանի վրա տեղադրված է Բրյուս Լիի պատկերը՝ մարտական դիրքով՝ «Բրյուս Լի։ Քո Մոստարը» գրությամբ։ Նախագծի հեղինակը Իվան Ֆիյոլիչն է[4]։ Քանդակի բարձրությունը 168 սմ էր, մինչդեռ Բրյուս Լիի իրական հասակը 172 սմ էր[5]։ Երկար ժամանակ այն համարվել է պատերազմից ավերված քաղաքում միասնության խորհրդանիշ[6][7][4]։
Վանդալիզմի դեպքեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բացումից հետո հուշարձանը դարձել է վանդալների մշտական հարձակումների թիրախ. այն բազմիցս վերականգնվել է, որոնցից մեկը տևել է մինչև 2013 թվականի մայիս[8][9]։ Տեղացի խորվաթներն ու բոսնիացիները բողոքել են, որ Բրյուս Լիին մարտական դիրքով պատկերող արձանը ուղղված է քաղաքի իրենց հատվածին և դա համարել են սադրանք։ Ստեղծողները ստիպված արձանը շրջել են այլ ուղղությամբ՝ զայրույթ չառաջացնելու համար[10]։
2024 թվականի մարտի 2-ի լույս 3-ի գիշերը Բրյուս Լիի արձանը գողացել են[11]։ Վեց օր անց ոստիկանությունը հայտնաբերել է սղոցված հուշարձանը, որը, ըստ երևույթին, ինչ-որ մեկը փորձել է վաճառել որպես մետաղի ջարդոն[6][7]։ Ոստիկանությունը ձերբակալել է գողին, ով, ըստ դատարանի, նախկինում թալանել է խանութ և գողացել քանդման համար անհրաժեշտ գործիքները։ Հանցագործը դատապարտվել է ինը ամիս ազատազրկման[12]։ Տեղի բնակիչները հույս են հայտնել արձանի վերադարձի վերաբերյալ. ոմանք նույնիսկ լուսանկարվել են դատարկ պատվանդանի վրա՝ Բրյուս Լիի կինոհերոսներին բնորոշ մարտական դիրքերով[4]։ Սակայն դերասանի հարազատները որոշել են հուշարձանը տեղափոխել Սիեթլ, որտեղ թաղված է Բրյուսը։ Այդ նպատակով Լիի ընտանիքը կապ է հաստատել ամերիկյան վարչակազմի հետ, որն էլ իր հերթին տեղեկացրել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում ԱՄՆ դեսպանատանն այս խնդրանքի մասին։ Հուշարձանի հեռացման դիմաց ընտանիքը խոստացել է օգնել Մոստարի իշխանություններին այգու բարեկարգման հարցում և նույնիսկ առաջարկել է քաղաքում հիմնել մարտարվեստի ֆիլմերի փառատոն, որի գլխավոր մրցանակը կլիներ հուշարձանի մանրանկարչական կրկնօրինակը[13]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 «Bosnia unveils Bruce Lee bronze» (անգլերեն). BBC News. 2005-11-26. Արխիվացված է օրիգինալից 2006-05-15-ին.
- ↑ «Mostar's Little Dragon: How Bruce Lee became a symbol of peace in the Balkans». 2006-04. Արխիվացված օրիգինալից 2007-09-13-ին. Վերցված է 2007-09-13-ին.
- ↑ Nathan Fales (2024-09-22). «Why is there a Statue of Bruce Lee in Mostar, Bosnia?» (անգլերեն). Go Carpathian. Արխիվացված օրիգինալից 2025-02-13-ին. Վերցված է 2025-03-27-ին.
- 1 2 3 Tom Grundy (2024-05-29). «Vandalism, Covid and a mysterious kidnapping: The trials and tribulations of Bosnia's Bruce Lee peace-offering» (անգլերեն). Hong Kong Free Press. Վերցված է 2025-03-27-ին.
- ↑ «How Tall Is Bruce Lee?» (անգլերեն). heightdb.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-11-24-ին.
- 1 2 «Iz parka v Mostarju izginil kip Brucea Leeja» (սլովեներեն). 24ur.com. Արխիվացված օրիգինալից 2024-04-03-ին. Վերցված է 2024-04-03-ին.
- 1 2 «Feldarabolva találták meg Bruce Lee mostari szobrát» (հունգարերեն). 24.hu. 2024-03-09. Արխիվացված օրիգինալից 2024-04-03-ին. Վերցված է 2024-04-03-ին.
- ↑ «The Lost Bruce Lee Sculpture of Mostar» (անգլերեն). Atlas Obscura. Արխիվացված օրիգինալից 2010-05-23-ին. Վերցված է 2010-09-09-ին.
- ↑ «IMG MGMT: Turbo Sculpture» (անգլերեն). artfagcity.com. 2009-08-24. Արխիվացված օրիգինալից 2010-09-04-ին. Վերցված է 2010-09-09-ին.
- ↑ Dan Bilefsky (2007-11-11). «Balkans' Idolatry Delights Movie Fans and Pigeons». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2024-06-24-ին. Վերցված է 2025-03-27-ին.
- ↑ «Pronađena ukradena statua Brusa Lija u Mostaru». Време[sr]. 2024-03-09. Արխիվացված օրիգինալից 2024-11-05-ին. Վերցված է 2025-03-27-ին.
- ↑ «Tip koji je ukrao kip Bruce Leeja u Mostaru ide u zatvor» (խորվաթերեն). index.hr. 2024-07-03. Արխիվացված օրիգինալից 2024-08-13-ին. Վերցված է 2025-03-27-ին.
- ↑ «DOVIĐENJA BRUS LI Porodica traži da se kip premesti iz Mostara u Sijetl» (սերբերեն). Blic. 2024-04-01. Արխիվացված օրիգինալից 2025-03-02-ին. Վերցված է 2025-03-27-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ivor Car (2005-10-28). «Spomenik Bruce Leeju u Mostaru, da i zašto» (խորվաթերեն). Lupiga. Վերցված է 2025-03-27-ին.