Բորի օքսիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բորի օքսիդ
B2O3powder.JPG
Boron-trioxide-3D-balls.png
Kristallstruktur Bortrioxid.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում Բորի օքսիդ
Այլ անվանումներ Բորի օքսիդ
Ավանդական անվանում Բորի օքսիդ
Քիմիական բանաձև B2O3 [1]
Ռացիոնալ բանաձև B2O3
Ֆիզիկական հատկություններ
Մոլային զանգված 69,6182 գ/մոլ
Խտություն 1,85 գ/սմ³
Ջերմային հատկություններ
Հալման ջերմաստիճան 480 °C
Եռման ջերմաստիճան 1680 °C
Քիմիական հատկություններ
Լուծելիությունը ջրում 2,2 գ/100 մլ
Դասակարգում
CAS համար 1303-86-2
PubChem 518682
EINECS համար 215-125-8
SMILES
RTECS ED7900000
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Բորի օքսիդ, քիմիական բանաձևն է B2O3, բորաթթվի անհիդրիդն է, բավականին դժվարահալ ապակենման կամ բյուրեղային նյութ է, ունի դառը համ, դիէլեկտրիկ է։ Բորի ապակաենման օքսիդը ունի շերտավոր կառուցվածք (շերտերի միջև հեռավորությունը 0.185 նմ)< շերտերում բորի ատոմները դասավորված են հավասարակողմ եռանկյունների ներսում ВО3 (d В—О=0.145 նմ): [2] Այս ձևափոխությունը գործում է 325-450 °C ջերմաստիճաններում և շատ ամուր է։ Այն ստացվում է օդում բորը մինչև 700 °C տաքացնելիս կամ օրթոբորաթթվի դեհիդրատացումից։ Բյուրեղային В2О3-ը, որը ստանում են զգույշ կերպով մետաբորաթթվից (НВО2) ջուր պոկելով, հանդես է գալիս երկու ձևափոխություններով, հեքսագոնալ և մոնոկլին բյուրեղավանդակներ։ Հեքսագոնալ բյուրեղավանդակը 400 °C և 2200 ՄՊա ճնշման պայմաններում փոխակերպվում է մոնոկլինային ձևի։ [3]

Հատկություններ[խմբագրել]

  • Բորի անհիդրիդը հիգրոսկոպիկ միացություն է։ Այն բուռն կերպով լուծվում է ջրում, սկզբում առաջացնելով (НВO2)n բանաձևով մետաբորաթթուեր, իսկ հետո վեր է ածվում օրթոբորաթթվի H3BO3: Մանրեցված B2O3-ը լուծում է շատ տարրերի օքսիդներ:
  • B2O3-ը հանդիսանում է թթվային անհիդրիդ, սակայն ցուցաբերում է բավականին թույլ երկդիմի հատկություններ։ [4]

 \mathsf{2B_2O_3 + P_4O_{10} \rightarrow 4BPO_4}

  • Բորի օքսիդը չի վերականգնվում ածխածնով, նույնիսկ մաքսիմալ տաքացման պարագայում, սակայն քայքայվում է, եթե միաժամանակ ռեակցիայի մեջ դրվի մի նյութ, որը կարող է տեղակալել թթվածնի ատոմը (քլոր կամ ազոտ):

 \mathsf{B_2O_3 + 3C + 3Cl_2 \rightarrow 2BCl_3 + 3CO}

  • Բորի օքսիդի և բորի համատեղ 1000 °C շիկացնելիս, առաջացած գոլորշիներում առաջանում են գծային մոլեկուլներ O=B—B=O, որոնք շատ ջերմակայուն են։ Գոլորշիները արագ սառեցնելիս 300 °C-ից ցածր, կարելի է ստանալ սպիտակ պինդ պոլիմեր (B2O2)n, որը խիստ ռեակցիոնունակ է։ 60 հազար մթնոլորտ ճնշման և 1500 °C ջերմաստիճանում բորի օքսիդը փոխազդում է բորի հետ։

 \mathsf{B_2O_3 + 4B \rightarrow 3B_2O}
Բորի այս ցածրագույն օքսիդը գրաֆիտի նման ունի շերտավոր կառուցվածք։

Ստացում[խմբագրել]

  • Կարելի է ստանալ բորը թթվածնի մթնոլորտում կամ օդում տաքացնելիս։

 \mathsf{4B + 3O_2 \rightarrow 2B_2O_3 , }

  • Կարելի է ստանալ բորաթթվի քայքայումից։

 \mathsf{2H_3BO_3 \rightarrow B_2O_3 + 3 H_2O . }

Կիրառություն[խմբագրել]

Օգտագործվում է բորաթթվի եթերներում։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Карапетьянц, Михаил Христофорович|Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.: Химия 1994
  • Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. (2000) High temperature corrosion and materials chemistry: proceedings of the Per Kofstad Memorial Symposium. Proceedings of the Electrochemical Society։ The Electrochemical Society, 496։ ISBN 1-56677-261-3։ 
  2. Aziz, M. J.; Nygren, E.; Hays, J. F.; Turnbull, D. (1985). «Crystal Growth Kinetics of Boron Oxide Under Pressure». Journal of Applied Physics 57 (6): 2233. doi:10.1063/1.334368. http://dash.harvard.edu/handle/1/3645198. 
  3. Effenberger, H.; Lengauer, C. L.; Parthé, E. (2001). «Trigonal B2O3 with Higher Space-Group Symmetry: Results of a Reevaluation». Monatshefte für Chemie 132 (12): 1515–1517. doi:10.1007/s007060170008. 
  4. Strong, S. L.; Wells, A. F.; Kaplow, R. (1971). «On the crystal structure of B2O3». Acta Crystallographica B 27 (8): 1662–1663. doi:10.1107/S0567740871004515.