Բոկո Հարամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բոկո Հարամ
ShababFlag.svg
ՏեսակԱնկանոն զորքեր և ահաբեկչական կազմակերպություն
ԵրկիրFlag of Nigeria.svg Նիգերիա, Flag of Cameroon.svg Կամերուն և Flag of Niger.svg Նիգեր
Հիմնադրված2002
Գլխավոր քարտուղարAbubakar Shekau? և Mohammed Yusuf?
Վերադաս կազմակերպությունԻրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն
ՀիմնադիրMohammed Yusuf?

«Բոկո Հարամ» (2015 թվականից՝ Իսլամական պետության Արևմտյան Աֆրիկայի նահանգ), արմատական Նիգերիայի իսլամական կազմակերպություն։ Կազմակերպությունը հայտնի է դարձել 2002 թվականից, երբ նրա առաջնորդն է դարձել Մոհամեդ Յուսուֆը։ Կազմակերպության հիմնական նպատակն է Նիգերիայի ամբողջ տարածքում շարիաթի ներդրումը և արևմտյան կենսակերպի վերացումը։ 2009 թվականի հուլիսին նրանք անկարգություններ էին նախաձեռնել Նիգերիայի հյուսիսում (Բաուչի նահանգի օջախ)՝ հարձակվելով քրիստոնեական եկեղեցիների և ոստիկանական բաժանմունքների վրա։ 2014 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը կազմակերպությանը ներառել է ահաբեկչական կազմակերպությունների ցանկում[1]։

2015 թվականի մարտին հավատարմության երդում տալով Իսլամական պետությանը[2]՝ «Բոկո Հարամը» անունը փոխարինել է  «Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան գավառով» (Islamic State's West Africa Province, ISWAP)[3]։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խմբավորման պաշտոնական անվանումը՝ «Ջամահաթ ահլիս Սուննա Լիդդաավաթի Վալ Ջիհադ»[4] (Jama 'atu Ahlis Sunna Lidda' awati wal — Jihad)[5] (արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «մարգարեի և ջիհադի ուսմունքների տարածման կողմնակիցների միություն»)։ «Բոկո Հարամ» (Boko haram) անվանումը նա ստացել է Մայդուգուրի քաղաքի բնակիչներից, որտեղ գտնվում էր խմբավորման բազան[6]։ «Բոկո Հարամ»-ը հաուսերենից թարգմանվում է որպես «արգելված արևմտյան կրթություն»[6] կամ «արևմտյան կրթություն մեղավոր»[7]։ Այն բաղկացած է Boko բառից, որը սկզբնապես նշանակում էր «կեղծ», բայց հետո սկսել է օգտագործվել արևմտյան կրթությունը նշելու համար, և haram (արաբ․՝ حَرَامararām) - հարամ բառից, այսինքն՝ արգելված մի բան[6]։

Գաղափարախոսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բոկո Հարամը» դեմ է արևմտյան կրթությանը, արևմտյան մշակույթին և գիտությանը[8]։ Խմբավորման անդամների կարծիքով՝ արևմտյան արժեքների հետ կապված ցանկացած հասարակական և քաղաքական գործունեություն պետք է արգելվի, այդ թվում՝ ընտրությունների քվեարկությունը, վերնաշապիկներ և տաբատներ կրելը և աշխարհիկ կրթությունը[9]։ Նիգերիայի կառավարությունը, «Բոկո Հարամի» տեսանկյունից, «փչացած է» արևմտյան գաղափարներով[10] և բաղկացած է «անհավատներից», նույնիսկ եթե նախագահը պաշտոնապես մահմեդական է[9], ուստի այն պետք է տապալվի, և երկիրը պետք է կառավարվի շարիաթի օրենքների հիման վրա[10], ավելի խիստ, քան գործում է Նիգերիայի հյուսիսային նահանգներում[11][12]։

2009 թվականին խմբի այն ժամանակվա առաջնորդ Մոհամեդ Յուսուֆը BBC-ին տված հարցազրույցում հայտարարել էր, որ արևմտյան կրթության գաղափարները (օրինակ՝ դարվինիզմը, ջրի շրջապտույտը բնության մեջ և երկրի գնդաձևությունը) հակասում են իսլամին[13]։

Էթնիկ կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բոկո Հարամ»-ի զինյալների հիմնական զանգվածը կանուրի ազգության ներկայացուցիչներն են, չնայած կանուրի էթնիկ տարածքի սահմաններից դուրս հաճախակի հարձակումներին[14], դրանցում ամրապնդվելու փորձերը հաջողությամբ չեն պսակվել։ Նիգերիացիների մեծ մասի համար կանուրի լեզվի անբավարարության պատճառով երթևեկության մեջ լայնորեն օգտագործվում է հաուսերենը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիսի 26-ի ահաբեկչությունից տուժած քաղաքները

Հիմնադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բոկո Հարամ»-ը հիմնադրվել է 2002 թվականի Մայդուգուրի քաղաքում, Մուհամեդ Յուսուֆի կողմից։ Յուսուֆը այնտեղ կրոնական համալիր է կառուցել, որը ներառել է մզկիթն ու դպրոցը։ Չնայած նրան, որ կառուցման նպատակը երեխաներին կրոնի ուսուցումն էր, համալիրը օգտագործվել է կողմնակիցների հավաքագրելու համար[15]։ Սակայն մուսուլմանական խմբավորումները նախկինում էլ էին գոյություն ունեցել Մայդուգուրիում։ 1995 թվականին Աբուբաքար Լաբանը ստեղծել է «Մարգարեի ուսմունքների հետևորդները և միգրանտները» խումբը, որը հայտնի է նաև որպես «երիտասարդ մուսուլմաններ»։ Նիգերիայում վաղ սալաֆիթական (իսլամի «մաքրման» կողմնակիցներ) խմբավորումները հայտնվել են 20-րդ դարի 70-ական թվականներին։

2004 թվականին Մոհամեդ Յուսուֆը մի շարք հետևորդների հետ տեղափոխվել է Կաննամա քաղաքի մոտ գտնվող շրջան, որը գտնվում է Յոբե նահանգում։ Այնտեղ նրանք ստեղծել են բազա, որը կոչվել է «Աֆղանստան» (Afghanistan)։ Այնտեղից հարձակումներ են կատարվել ոստիկանների վրա[15]։

2009 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականի հուլիսի 26-ին Մոհամեդ Յուսուֆը խռովության փորձ էր ձեռնարկել, որի նպատակն էր Իսլամական պետության ստեղծումը Նիգերիայի հյուսիսային մասում, որը կառավարվում էր շարիաթի օրենքների հիման վրա[16]։

Դրանից հետո 2009 թվականի հուլիսի 29-ին ոստիկանությունը գրոհով վերցրել էր Մայդուգուրիի խմբավորման բազան։ Մուհամեդ Յուսուֆը ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից, իսկ ավելի ուշ մահացել է ոչ այնքան պարզ հանգամանքներում[17][18]։

2013 թվականի նոյեմբերին ԱՄՆ-ը պաշտոնապես «Բոկո Հարամ» և «Անսարա» իսլամական զինված խմբավորումները ահաբեկչական կազմակերպություններ էր ճանաչել։ Այս թեմային նվիրված հոդվածը «Ամերիկայի Ձայն»-ի կայքում վերնագրվել է. «այս քայլը կզրկի Նիգերիայի ֆինանսական խմբավորմանը ամերիկյան բանկերի միջոցով»[19]։

Նիգերիայի 12 նահանգները, որտեղ գործում են շարիաթի օրենքները
Նիգերիայի քարտեզը

2010 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի սեպտեմբերի 7-ին «Բոկո Հարամի» շուրջ 50 կողմնակիցներ հարձակվել են Բաուչիի բանտի մոտ, որտեղ պահվում էին խռովության ժամանակ ձերբակալված ծայրահեղականները։ Բանտում պահվող 759 կալանավորներից 721-ը ազատ են արձակվել[20]։ Ավելի ուշ նրանցից 127-ը կամավոր վերադարձել են բանտ[21]։

2010 թվականի հոկտեմբերի 7-ին գնդակահարվել է Ժողովրդա-դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Ավաննա Նգալան[22]։

2010 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Ջոս և Մայդուգուրի քաղաքներում տեղի ունեցած մի շարք պայթյունների և հարձակումների հետևանքով զոհվել է առնվազն 30 մարդ։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը և հայտարարել, որ դա վրեժ էր Ջոս քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների համար[23]։

2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին՝ Աբուջայի բանակային զորանոցի մոտ ռումբ է պայթել։ Տարբեր տվյալներով՝ զոհվել է 4-ից 30 մարդ[24]։

2011 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի մարտի 14-ին Մայդուգուրի քաղաքում գնդակահարվել է Իբրահիմ Ահմեդ Աբդուլա Բոլորին՝ մուսուլման կրոնական գործիչ, որը հայտնի է «Բոկո Հարամի» հասցեին իր քննադատությամբ[25]։

2011 թվականի մայիսի 29-ին՝ Բաուչի քաղաքում բանակային զորանոցի մոտ տեղի ունեցած երեք պայթյունների հետևանքով, տարբեր տվյալներով, զոհվել է 5-10 մարդ[26]։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը[27]։

2011 թվականի հունիսի 16-ին մահապարտը պայթեցրել է Աբուջայում գտնվող ոստիկանության կենտրոնակայանը։ Զոհվել է առնվազն 6 մարդ (այդ թվում՝ ահաբեկիչը)[10]։

2011 թվականի հունիսի 27-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի անդամ զինյալների հարձակման հետևանքով զոհվել է 25 մարդ, վիրավորվել՝ շուրջ 30-ը[28]։

2011 թվականի հուլիսի 12-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների կողմից սպանվել է առնվազն 40 մարդ։ Դա հանգեցրել է բնակիչների զանգվածային փախուստին[29]։

2011 թվականի հուլիսի 31-ին Նիգերիայի կառավարությունը հայտարարել էր, որ մտադիր է բանակցություններ սկսել «Բոկո Հարամի» հետ[30]։ Նախագահ Գուդլաք Ջոնաթանի կարգադրությամբ ստեղծվել է բանակցությունների կոմիտե, որում ընդգրկված է 7 մարդ, ներառյալ պաշտպանության և աշխատանքի նախարարները[30]։ 2011 թվականի օգոստոսի 15-ին կոմիտեն զեկույց է պատրաստել աղանդի հետ բանակցություններ վարելու հեռանկարների և Բորնոյի նահանգում անվտանգության իրավիճակի մասին[31]։ Բանակցությունները սկսվել են սեպտեմբերին[32]։ Միջնորդ է հանդես եկել նիգերիացի իրավապաշտպան Շեհու Սանին։ Կառավարության կողմից բանակցությունները վարել է Նիգերիայի նախկին նախագահ Օլուսեգուն Օբասանջոն։ Երկխոսության փորձն ընդհատվել է այն բանից հետո, երբ «Բոկո Հարամի» անդամներից մեկը, որը ներկայացնում էր աղանդը բանակցություններում, սպանվել է հերթական հանդիպումից անմիջապես հետո[32]։

2011 թվականի օգոստոսի 12-ին Մայդուգուրի քաղաքում գնդակահարվել է մահմեդական կրոնական գործիչ Լիման Բանան[33]։

2011 թվականի օգոստոսի 26-ին մահապարտը ականապատ ավտոմեքենայով մխրճվել է Աբուջայում ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանի շենքի մեջ։ Պայթյունի հետևանքով 18 մարդ Է զոհվել, 60-ը՝ վիրավորվել։ Ահաբեկչության պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամը»[34]։

2011 թվականի նոյեմբերի 4-ին և 5-ին Դամատուրու քաղաքում մի քանի պայթուցիկ սարք է տեղադրվել։ Ավելի ուշ «Բոկո հարամ»-ի զինյալները գրոհել են քաղաքի շրջանը, որը բնակեցված է քրիստոնյաներով։ Հարձակման են ենթարկվել նաև ոստիկաններն ու զինվորականները։ Ընդհանուր առմամբ զոհվել է առնվազն 150 մարդ[35]։

2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ահաբեկիչները, որոնք ենթադրաբար «Բոկո հարամ»-ի անդամներ են, հարձակվել են ոստիկանների վրա Բաուչիի նահանգի Ազարե քաղաքում, զոհվել է 3 մարդ, 2-ը՝ լրջորեն վիրավորվել[27]։

2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Մայդուգուրի քաղաքում պայթեցվել և գնդակոծվել է զինվորական պահակակետը։ Տուժածների մասին տվյալներ չկան[36]։

2011 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Մայդուգուրի, Դամատուրու և Պոտիսկում քաղաքներում զինված բախումներ են տեղի ունեցել «Բոկո հարամ»-ի գրոհայինների և կառավարական զորքերի միջև։ Մայդուգուրիում ևս 6 պայթյուն է տեղի ունեցել։ Երեք քաղաքներում, տարբեր տվյալներով, զոհվել է 60-ից մինչև 70 մարդ[37][38]։

2011 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ «սուրբծննդյան հարձակումների» արդյունքում Դամատուրու և Մադալա քաղաքներում վրա առնվազն 30 մարդ է զոհվել[39]։

2011 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ Մայդուգուրի քաղաքում գտնվող մզկիթի մոտ ռումբ է պայթել։ 4 մարդ է զոհվել։ Ըստ Նիգերիայի բանակի ներկայացուցիչների տրամադրած տեղեկությունների՝ ահաբեկչությունն իրականացվել է «Բոկո Հարամի» կողմից[40]։

Միայն 2011 թվականին «Բոկո Հարամ»-ի պատճառով զոհվել է առնվազն 465 մարդ[41]։

2012 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականի հունվարի 6-ին և 7-ին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները մի քանի հարձակում են ձեռնարկել Ադամավա նահանգում գտնվող քրիստոնեական համայնքների վրա, ինչի հետևանքով զոհվել է առնվազն 29 մարդ[42]։

2012 թվականի հունվարի 20-ին Կանո քաղաքում (Կանո նահանգ) 6 պայթյունների հետևանքով զոհվել է առնվազն 120 մարդ։ Ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամը»[43][44]։ Պայթյուններից անմիջապես հետո քաղաքը գրոհել են «Բոկո Հարամի» գրոհայինները[45]։

2012 թվականի հունվարի 25-ին «Բոկո Հարամ»-ի գրոհայինները գրոհով վերցրել էին Կանո քաղաքի ոստիկանության բաժանմունքը։ Գրոհի ժամանակ մեկ մարդ է զոհվել[46]։

2012 թվականի հունվարի 26-ին Նիգերիայի նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը «Բոկո Հարամ»-ին կոչ էր արել նշել իր պահանջները բանակցությունները վերսկսելու համար[47][48]։

2012 թվականի հունվարի 28-ին «Բոկո Հարամ»-ի ներկայացուցիչ Աբու Կական հայտարարել էր, որ «Բոկո Հարամը» բանակցություններ կվարի Նիգերիայի կառավարության հետ միայն այն բանից հետո, երբ «ծնկի կբերի նրան»[49]։

2012 թվականի փետրվարի 10-ին Մայդուգուրի քաղաքում երկու պայթյուն է տեղի ունեցել։ Զոհվել է «Բոկո Հարամ»-ի 4 անդամ և երկու զինվոր վիրավորվել է[50]։

2012 թվականի փետրվարի 17-ին մոտ 20 զինված մարդ գրոհել է Կոգիի նահանգի Կոտոն Կարիֆի քաղաքի բանտը, ինչի արդյունքում բանտից փախել է 119 բանտարկյալ։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը[51]։

2012 թվականի փետրվարի 20-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները ռմբակոծել են քաղաքային շուկայում գտնվող մարդկանց։ Զոհվել է առնվազն 20 մարդ[52][53]։

2012 թվականի հունիսի 17-ին մահապարտ-ահաբեկիչները պայթեցրել են Կադունա նահանգում գտնվող երեք եկեղեցի։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչության պատասխանատվությունը։ Կարմիր խաչի տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասել է առնվազն 50-ի[54]։ Ահաբեկչություններից հետո անկարգություններ են սկսվել, որոնց հետևանքով զոհվել է առնվազն 40 մարդ[55]։

2012 թվականի հունիսի 20-ին կառավարական զորքերի և «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների միջև Դամատուրու քաղաքի վրա հարձակված փոխհրաձգության հետևանքով 40 մարդ է զոհվել[55]։

2013 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի մայիսի 14-ին Նիգերիայի նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը «Բոկո Հարամ» իսլամիստական խմբավորման գործունեության կապակցությամբ արտակարգ դրություն էր մտցրել Մայդուգուրի շրջանում և երկրի հյուսիսում գտնվող մի շարք այլ շրջաններում[56]։

2014 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունվարի 14-ին Մայդուգուրիի շուկայում ականապատ ավտոմեքենայի պայթյունի հետևանքով 17 մարդ է զոհվել[15]։

Փետրվարի 12-ին մի քանի տասնյակ գրոհայիններ հարձակում են գործել Բորնո նահանգի Կոնդուգա քաղաքի վրա և սպանել 51 մարդու, իսկ մի քանի տասնյակ մարդիկանց պատանդ են վերցրել[57]։ Փետրվարի 17-ին Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում Իզգե գյուղի վրա գրոհայինների հարձակման հետևանքով 90 մարդ է զոհվել[58]։ Փետրվարի 20-ին Պլատո նահանգի Ռապյե գյուղում գրոհայինները սպանել են 13 մարդու, այդ թվում՝ 9-ը երեխաների[59]։

Մարտի 1-ի երեկոյան Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Մայդուգուրի քաղաքի շուկայի հրապարակում տեղի ունեցած երկու պայթյունները խլել են 51 մարդու կյանք։ Առաջին պայթյունից հետո, երբ դեպքի վայր են ժամանել փրկարարների բրիգադները, տեղի է ունեցել երկրորդ պայթյունը[60]։ Մարտի 16-ին Նիգերիայի կենտրոնում զինյալների կողմից երեք գյուղերի վրա զինված հարձակման հետևանքով 100 մարդ է զոհվել[61]։

Ապրիլի 1-ին բանակային հատուկ նշանակության ջոկատայիններին հաջողվել է չորս ծայրահեղական զինյալների վերացնել Բորնո նահանգի Մայդուգուրի քաղաքի բենզալցակայանի մոտ պայթուցիկով լցված ավտոմեքենայով ահաբեկչություն իրականացնելու փորձի ժամանակ[62]։ Ապրիլի 14-ին Աբուջայի ծայրամասում ավտոկայանի պիկ ժամին տեղի ունեցած երկու պայթյունների հետևանքով 71 մարդ է զոհվել, ևս 124-ը վիրավորվել են[63]։ Ահաբեկչության պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամ» խմբավորումը[64]։

2014 թվականի ապրիլի 14-ին խմբավորումը Չիբոկ բնակավայրի (Բորնո նահանգ) լիցեյից ավելի քան 270 աշակերտուհու է առևանգել։ Ուսումնական հաստատության վրա հարձակումը կազմակերպության առաջնորդ Աբուբաքար Շեկաուն բացատրել է նրանով, որ «աղջիկները պետք է լքեն դպրոցը և ամուսնանան»[65]։

Ապրիլի 16-ին գրոհայինները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիսում գտնվող երկու գյուղերի վրա և սպանել ավելի քան 20 մարդու[66]։

Մայիսի 5-ին գրոհայինները գրեթե ավերել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող գյուղը։ Նրանք ժամանել են զրահամեքենաներով և կրակ բացել տեղի բնակիչների վրա, որից հետո այրել են շուկան, մաքսային կետերը, ոստիկանության կոմիսարիատը և գրեթե բոլոր խանութները[67]։

Մայիսի 13-ին Կալա-Բալգեի շրջանում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների վրա հարձակվել է կամավորների ջոկատը, որը ձևավորվել է Բորնո նահանգի երեք գյուղերի բնակիչներից։ Հարձակման հետևանքով զոհվել է մինչև 200 զինյալ և կամավորներ գրավել են երեք ավտոմեքենա և ռազմական ավտոմեքենա։ Բախումները տեղի են ունեցել շուկայից ոչ հեռու, որտեղ անցյալ շաբաթ գրոհայինները սպանել էին ավելի քան երեք հարյուր մարդու[68]։ Որոշ զինյալներ կարողացել են ողջ մնալ և հետագայում ձերբակալվել։ Մեկ տարի առաջ Բոռնո, Յոբե և Ադամավա նահանգներում արտակարգ դրության ռեժիմ սահմանելուց և զինյալների գրոհները հետ մղելու զինված ուժերի անկարողությունից հետո նիգերիացիները սկսել են կամավորական ջոկատներ ձևավորել[69]։ Միաժամանակ խորհրդարանում քննարկվել է երկրի հյուսիս-արևելքում արտակարգ դրության ռեժիմի երկարաձգման հարցը[70]։

2014 թվականի մայիսի 20-ին Ջոս քաղաքում (Պլատոյի նահանգ) կրկնակի ահաբեկչություն է տեղի ունեցել, որի հետևանքով ավելի քան 160 մարդ է զոհվել, ավելի քան 55-ը՝ վիրավորվել[71]։ Նույն օրը գրոհայինները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիսում գտնվող երեք գյուղերի վրա՝ սպանելով առնվազն 48 մարդու։ Մայիսի 21-ին երկրի հյուսիս-արևելքում Չուկկու Նգուդոա գյուղի վրա հարձակման ժամանակ գրոհայինները գրեթե ողջ գյուղը հողին են հավասարեցրել, այրել հացահատիկային պահեստը, սպանել 29 մարդու և վիրավորել 10-ի[72]։

Մայիսի 24-ին Ջոս քաղաքում ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչ խաղի հեռարձակումը փողոցում դիտած մարդկանց բազմության մոտ մեկ շաբաթում երրորդ պայթյունն է տեղի ունեցել։ Որոշ տվյալներով զոհվել է երեք մարդ[73]։ Իր հերթին «Բի-Բի-Սի»-ի ռուսական ծառայությունը հաղորդել է, որ ահաբեկիչը ռումբի գործողության մեջ է դրել նախատեսված ժամանակից շուտ և ինքն է դարձել պայթյունի միակ զոհը[74]։

Մայիսի 27-ին գրոհայինները մի քանի ավտոմեքենաներով ժամանել են Յոբե նահանգի Գուջբա շրջանի Բունի Յադի քաղաք, որտեղ այրել են մի քանի շենքեր, այդ թվում՝ դպրոցը, ոստիկանության բաժինը[75], տեղի ավագանու տունը, հարձակվել են ոստիկանական պարեկախմբի[76] և զինվորականների վրա և սպանել 11 զինվորի և 13 ոստիկանի[77]։ Միաժամանակ, Կամերունի կառավարությունը Նիգերիայի հետ սահմանի երկայնքով տեղակայել է շուրջ հազար զինծառայող, որոնց նպատակը զինյալների դեմ պայքարն է՝ հսկողություն և հետախուզություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև ակտիվ գործողություններ[78]։

Մայիսի 29-ին զինյալները, զինվորական համազգեստ հագած, հարձակում են գործել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում՝ Կամերունի հետ սահմանից ոչ հեռու գտնվող երեք գյուղերի վրա՝ սկսելով կրակել մարդկանց վրա և Մոլոտովի կոկտեյլներ նետել նրանց տներում։ Արդյունքում 35 մարդ է զոհվել[79]։

Հունիսի 1-ին Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ադամավա նահանգի Մուբի քաղաքում պայթյուն է տեղի ունեցել, ըստ որոշ տվյալների 40 մարդ է զոհվել[80][81][82][83][84]։

Հունիսի 2-ին մի խումբ անհայտ անձինք ժամերգության ժամանակ կրակ են բացել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում՝ Կամերունի հետ սահմանի մոտ գտնվող Ատտանգարա գյուղի տաճարի հավատացյալների վրա։ Առնվազն 9-ը մարդ է զոհվել[85]։ Նույն օրը Աբուջայի ոստիկանությունը անվտանգության նկատառումներով արգելել է բողոքի ակցիաների անցկացումը՝ առևանգված աշակերտուհիներին ազատ արձակելու պահանջով[86]։ Հաջորդ օրը Նիգերիայի ռազմական տրիբունալը 10 գեներալներ և զինված ուժերի բարձրագույն սպայական կազմի 5 անդամներ մեղավոր է ճանաչել «Բոկո Հարամ»-ի ահաբեկիչներին զենք և օպերատիվ տեղեկատվություն մատակարարելու մեջ։ Հաղորդվել է, որ կոնկրետ դատավճիռները պետք է հրապարակվեն ավելի ուշ[87]։

Հունիսի 3-ին Բորնո նահանգի հեռավոր շրջանում Գյուղի տասնյակ բնակիչներ գնդակահարվել են «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների կողմից։ Ինչպես պատմել են խաղաղ բնակիչները, զինվորական համազգեստով տղամարդիկ իրենց մոտ են եկել գյուղ՝ հրահանգելով նրանց հավաքվել եկեղեցու մոտ, և միայն այն բանից հետո, երբ մարդկանց վրա սկսել են կրակել, գյուղի բնակիչները հասկացել են, որ նրանք գրոհայիններ են։ Հարձակման փաստը հաստատել է տեղի խորհրդարանի անդամ Փիթեր Բայը՝ ասելով նաև, որ հարևան հինգ գյուղերում ևս մարդիկ են սպանվել և այրել տները[88]։

Հունիսի 4-ին Բորնո նահանգի Ատտագարա, Ամուդա և Նգոշե գյուղերի վրա գրոհայինների հարձակման հետևանքով առնվազն 30 մարդ է զոհվել[89][90][91][92][93]։

Հունիսի 5-ին Եվրամիության արտաքին քաղաքական ծառայության հաղորդագրության մեջ ասվում էր «Բոկո Հարամի» ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում ընդգրկվելու մասին և նշվում էր, որ «դա վկայում է ԵՄ-ի կողմից նրանց անընդունելի բռնի հանցագործությունների վճռական դատապարտման և ահաբեկչության դեմ պայքարում Նիգերիայի ամուր աջակցության մասին»[94]։

Հունիսի 8-ին Շվեյցարիայի էկոնոմիկայի պետական քարտուղարությունում հայտնել էին, որ Շվեյցարիայի կառավարությունը պատժամիջոցներ է սահմանել «Բոկո Հարամի» նկատմամբ, որոնք նախատեսում են խմբավորման բոլոր ակտիվների սառեցում, եթե այդպիսիք հայտնաբերվեն Շվեյցարիայի բանկերում, նրա անդամների մուտքը երկրի տարածք արգելելու և զենքի մատակարարման էմբարգո[95]։

Հունիսի 8-ին Գոմբեի նահանգում Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող զինվորական զորանոցին մոտոցիկլետով մոտեցել է հիջաբին ոտքից գլուխ փաթաթված մի կին և ժամացույցի հետ զրույցում գործի է դրել պայթուցիկ սարքը։ Արդյունքում երկու զինծառայողներ ծանր վիրավորվել են[96][97][98][99]։

Օգոստոսի 21-ին խմբավորման զինյալները գրավել են Բունի Յադի քաղաքը (Յոբե)[100]։ Այդ ժամանակ էլ խմբավորումը հայտարարել էր իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում խալիֆայություն ստեղծելու մասին[101]։

2014 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Նիգերիայի «Բոկո Հարամ» իսլամիստական խմբավորման հարյուրից ավելի զինյալներ են սպանվել Նիգերիայի կառավարական զորքերի կողմից Կամերունի հյուսիսում տեղի ունեցած մարտում։ Նիգերիայի պաշտպանության նախարարության տվյալներով 8 մարդ է զոհվել։ Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ Նիգերիայի իշխանությունները «Բոկո Հարամի» հետ պայմանավորվել են հրադադարի և ավելի քան 200 աշակերտուհիների ազատ արձակման մասին, որոնք կես տարի առաջ գրավել էին Բոռնոյի նահանգի Չիբոկ քաղաքի զինյալների կողմից[102]։ Սակայն դպրոցականները ազատ չեն արձակվել[103]։

2014 թվականի նոյեմբերի 23-ին հարձակում է տեղի ունեցել Չադի լճի ափին գտնվող Դորոն Բագա ձկնորսական գյուղի բնակիչների վրա[104]։

2015 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2015 թվականի հունվարին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալներն այրել են Նիգերիայի Հյուսիսային Բորնո նահանգի 16 քաղաքներ և գյուղեր, ներառյալ 10-հազարանոց Բագա քաղաքը Չադ լճի ափին[105]։ Հունվարի 12-ին խմբավորման զինյալները հարձակվել են Կամերունի Կոլոֆատ քաղաքի վրա[106]։ Սակայն Կամերունի իշխանությունները հայտնել են հարձակումը հետ մղելու և 143 իսլամիստների զոհվելու մասին[107]։

Փետրվարի 4-ին Չադի բանակը սպանել էր «Բոկո Հարամի» ավելի քան 200 գրոհայինների, որոնք հարձակում էին սկսել մեկ օր առաջ[108]։ Դրան ի պատասխան՝ «Բոկո Հարամը» հարձակում է գործել Կամերունի Ֆոտոկոլ քաղաքի վրա՝ սպանելով 81 խաղաղ բնակչի[109]։

Մարտին «Բոկո Հարամի» գրոհայինները հավատարմության երդում էին տվել ԻՊ-ին[110]։

Մարտի 6-ին Աֆրիկյան միությունը պաշտպանել է «Բոկո Հարամի» դեմ պայքարի համար ավելի քան 8 հազար մարդ ունեցող տարածաշրջանային ուժերի ստեղծումը։ Մարտի 8-ին Նիգերի և Չադի զինված ուժերը ցամաքային և օդային հարձակողական գործողություն են սկսել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող «Բոկո Հարամի» դեմ[111]։

Ապրիլի 25-ին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները գրավել էին Չադ լճում գտնվող ռազմավարական Քարամգա կղզին՝ սպանելով Նիգերի բանակի երեք զինծառայողների[112]։

Ապրիլին «Բոկո Հարամը» գրոհայինների կողմից տարածվող թռուցիկներում հայտնել Էր խմբավորման՝ «Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան նահանգ» վերանվանելու մասին (Islamic State’s West Africa Province, ISWAP)[113]։

2016 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունվարի 31-ին «Բոկո Հարամ» իսլամական խմբավորման ահաբեկիչները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Մայդուգիրի քաղաքի ծայրամասի վրա, զոհվել է 86 մարդ[114]։

Ապրիլին Դամատուրու քաղաքից 150 կմ հեռավորության վրա գտնվող Զանգո գյուղում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները ձիերով գիշերը կրակ են բացել, ինչի հետևանքով տեղի բնակիչները փախել են ջունգլի։ Զինյալները հրկիզել են տները, և բոլոր բնակավայրերը ոչնչացվել են։ Հարձակման զոհ է դարձել 11 մարդ[115]։

Հունիսի 17-ին «Բոկո Հարամ»-ի գրոհայինները ժամանել են գյուղ, որտեղ մոտոցիկլետներով կրակ են բացել հուղարկավորության եկած մարդկանց վրա։ Արդյունքում 24 մարդ է սպանվել[116]։

Օգոստոսի 3-ին «Բոկո Հարամ»-ի (Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան նահանգ) նոր առաջնորդ է դարձել Աբու Մուսաբ ալ Բարնավին, որն իրեն հայտարարել է «Արևմտյան Աֆրիկայի նահանգապետ»։ Նա նախկինում զբաղեցնում էր «Բոկո Հարամի» ռազմական հրամանատարի պաշտոնը։

Օգոստոսի 23-ին Նիգերիայի բանակի ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ երկրի ռազմաօդային ուժերի ավիահարվածների հետևանքով «Բոկո Հարամ»-ի նախկին առաջնորդ Աբուբաքար Շեկաուն մահացու վիրավորվել է։ Օգոստոսի 2-ին «Իսլամական պետությունը» նրան հեռացրել է խմբավորման ղեկավարի պաշտոնից[117]։

Օգոստոսին Նիգերիայի և Նիգերի սահմանին այդ երկու երկրների զինվորականները, ինչպես նաև Չադի բանակի ստորաբաժանումները հատուկ գործողություն էին սկսել «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների դեմ[118]։

Դեկտեմբերին Նիգերիայի Բորնո նահանգի Սամբիսի անտառային զանգվածում իրականացված գործողության ժամանակ Նիգերիայի բանակը 605 պատանդի վերադարձրել։ Զինվորականներն ազատ են արձակել 69 չափահաս տղամարդկանց, 180 կանանց, 277 տղաների և 129 աղջիկների։ Գործողության ընթացքում սպանվել են տասնյակ գրոհայիններ[119][120][121]։

2018 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2018 թվականի փետրվարի 7-ին Նիգերիայի «Բոկո Հարամ» խմբավորման պարագլուխ Աբուբաքար Շեկաուն տեսաուղերձ է հրապարակել, որում հերթական անգամ հերքել է Բորնո նահանգում խմբավորման կործանումն ու ջախջախումը։ Շեկաուն հայտարարել է, որ իր զինյալներն ու ինքը ոչնչացված չեն եղել և մինչև հիմա դիրքերը պահպանում են Սամբիսի անտառում[122]։

Ապրիլի 21-ին մահապարտ ահաբեկիչներն իրենց պայթուցիկ սարքերը գործի են դրել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Բորնո նահանգի Բամա բնակավայրի մզկիթում, երբ այնտեղ աղոթում էին հավատացյալները։ Առնվազն 4 մարդ է զոհվել, 9-ը՝ վիրավորվել։ Կրկնակի ահաբեկչության իրականացման մեջ կասկածվում են «Բոկո Հարամ» ծայրահեղական խմբավորման զինյալները[123]։

2019 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիսի 27-ին «Բոկո Հարամ» արմատական խմբավորման գրոհայինները, որոնք հավատարմության երդում էին տվել «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպությանը, մոտոցիկլներով ժամանել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Բորնո նահանգի գյուղերից մեկը և կրակ բացել թաղման արարողությունից վերադարձող մարդկանց վրա։ Հարձակման զոհերի թիվը հասել է 65-ի, ևս առնվազն 10 խաղաղ բնակիչներ լուրջ վնասվածքներ են ստացել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Совбез ООН объявил группировку "Боко харам" террористической»։ Վերցված է 2014-05-23 
  2. Лидер «Боко Харам» присягнул на верность «Исламскому государству»
  3. Группировка «Боко Харам» сменила название
  4. «Организации, связанные с «Аль-Каидой». Резюме с изложением оснований для включения в перечень.»։ Организация Объединенных Наций։ 2014-05-22 
  5. «Nigeria policemen in court trial for Boko Haram killing» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  6. 6,0 6,1 6,2 «Who are Nigeria’s Boko Haram Islamists?» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-13 
  7. «Islamic group spreading terror in Nigeria» (անգլերեն)։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-21 
  8. «Dozens killed in Nigeria clashes» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  9. 9,0 9,1 «Nigeria church hit by deadly gun attack in Gombe» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Nigeria’s Boko Haram Islamists 'bombed Abuja police HQ'» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-18 
  11. «Explosion Rips Through Catholic Church in Nigeria» (անգլերեն)։ New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  12. «Nigerian bombers blame U.N. for 'oppression' of Muslims» (անգլերեն)։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  13. «Nigeria’s 'Taliban' enigma» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  14. BBC News — Who are Nigeria’s Boko Haram Islamists?
  15. 15,0 15,1 15,2 «Boko Haram: Has Northen leaders found their voice?» (անգլերեն)։ Vanguard։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  16. «African-based terror group Boko Haram subject of House report» (անգլերեն)։ Canada free press։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  17. «Nigeria sect head dies in custody» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  18. «Nigeria: Police Sergeant Says, 'We Shot Boko Haram Leader'» (անգլերեն)։ allAfrica.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-18 
  19. США признали «Боко Харам» террористами
  20. «721 inmates freed in Nigeria’s prison break» (անգլերեն)։ Xinhua։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  21. «Nigeria: Attack On Bauchi Prison — Boko Haram Frees 721 Inmates» (անգլերեն)։ Allafrica.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  22. «Экстремисты убили лидера правящей партии Нигерии» (ռուսերեն)։ Газета Взгляд։ Վերցված է 2012-03-23 
  23. «Radical Islamist sect says it carried out Nigeria church attacks» (անգլերեն)։ The Guardian։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  24. «Nigerian bomb blast hits army barracks during New Year celebrations» (անգլերեն)։ The guardian։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  25. «В Нигерии убит мусульманский религиозный деятель» (ռուսերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  26. «Nigeria: Deadly blasts in Bauchi near army barracks» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  27. 27,0 27,1 «Nigeria al Qaeda group bomb attack on banks kills three» (անգլերեն)։ Thr Telegraph։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  28. «Боевики убили десятки людей в пивной на севере Нигерии» (ռուսերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  29. «Nigeria Boko Haram attacks: Thousands flee Maiduguri» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  30. 30,0 30,1 «Nigeria plans talks with Islamist group Boko Haram» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  31. «Maiduguri unrest: Nigeria police 'thwart suicide blast'» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  32. 32,0 32,1 «Why can’t Nigeria defeat Boko Haram?» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  33. «Nigeria: Muslim Sect Kills Cleric In Maiduguri»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-15-ին։ Վերցված է 2020-11-25 
  34. «Нигерийские исламисты взяли на себя ответственность за взрыв в здании ООН» (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ Վերցված է 2012-03-20 
  35. «В результате серии терактов в Нигерии погибли 150 человек» (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ Վերցված է 2012-03-23 
  36. «Bomb explodes at Nigerian military post» (անգլերեն)։ CNN։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  37. «Более 60 человек погибли в ходе столкновений на севере Нигерии» (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ Վերցված է 2012-03-23 
  38. «Nigeria conflict: Boko Haram sect battles kill scores» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  39. «Nigeria Church Bombs: Militants Boko Haram Claim Attacks During Christmas Services» (անգլերեն)։ Sky News։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  40. «Нигерия: исламистов обвиняют во взрыве возле мечети» (ռուսերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  41. «Межплеменные бои в Нигерии: десятки погибших» (ռուսերեն)։ РБК։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-14-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  42. «Nigerians flee Boko Haram sectarian attacks» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  43. «Нападения исламистов в Нигерии — более 150 убитых» (ռուսերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  44. «Nigerian sect kills over 100 in deadliest strike yet» (անգլերեն)։ Reuters։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  45. «Нигерия стала на 180 жертв ближе к исламу» (ռուսերեն)։ Коммерсантъ։ Վերցված է 2012-03-10 
  46. «В Нигерии боевики штурмом взяли отделение полиции» (ռուսերեն)։ Росбалт։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-09-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  47. «Президент Нигерии призвал «Боко Харам» обозначить свои требования» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  48. «Nigerian sect storms police station in Kano» (անգլերեն)։ Aljazeera։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-28-ին։ Վերցված է 2012-03-10 
  49. «Группировка «Боко Харам» не собирается прекращать теракты в Нигерии» (ռուսերեն)։ РБК։ Վերցված է 2012-03-10 
  50. «В Нигерии прогремел взрыв, погибли активисты группировки «Боко Харам», двое солдат только ранены» (ռուսերեն)։ Газета.ru։ Վերցված է 2012-03-20 
  51. ««Боко Харам» взяла ответственность за побег 119 заключенных из тюрьмы в Нигерии» (ռուսերեն)։ РБК։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-02-04-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  52. «В Нигерии террористы забросали бомбами городской рынок» (ռուսերեն)։ РБК Санкт-Петербург։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-30-ին։ Վերցված է 2012-03-23 
  53. ««Боко Харам» организовала новый теракт в Нигерии, погибло 30 человек» (ռուսերեն)։ Газета.ru։ Վերցված է 2012-03-23 
  54. «Nigerias Boko Haram bombed Kaduna churches» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-08-ին։ Վերցված է 2012-07-06 
  55. 55,0 55,1 «Dozens killed in north Nigerian clashes over two days» (անգլերեն)։ Guardian։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-08-ին։ Վերցված է 2012-07-06 
  56. «Nigeria: State of Emergency Declared»։ New York Times։ 2013-05-14։ Վերցված է 2013-06-06 
  57. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики «Боко Харам» напали на город Кондуга в Нигерии, погибли более 50 человек
  58. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Жертвами нападения боевиков на деревню Изге в Нигерии стали 90 человек
  59. ИТАР-ТАСС: Происшествия — В Нигерии неизвестные убили 13 человек, в том числе девять детей
  60. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Жертвами теракта на северо-востоке Нигерии стали более 50 человек
  61. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии более 100 человек стали жертвами вооруженного нападения
  62. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии ликвидированы четыре экстремиста, пытавшиеся совершить теракт на севере страны
  63. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В результате взрыва на автовокзале в столице Нигерии погиб 71 человек
  64. ИТАР-ТАСС: Происшествия — «Боко харам» взяла на себя ответственность за крупнейший теракт в истории столицы Нигерии
  65. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Группировка «Боко харам» взяла на себя ответственность за похищение школьниц в Нигерии
  66. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Более 20 человек убиты при нападении на две деревни в Нигерии
  67. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики группировки «Боко Харам» разрушили деревню на северо-востоке Нигерии
  68. Жители трех деревень в Нигерии отбили атаку «Боко Харам» — BBC Russian — В мире
  69. Lenta.ru: Мир: Преступность: Жители Нигерии убили 200 боевиков «Боко Харам»
  70. В Нигерии местные жители напали на боевиков «Боко Харам» — BBC Russian — Лента новостей
  71. Серия терактов в Нигерии Archived 2014-05-23 at the Wayback Machine. (ռուս.) на сайте rbctv.rbc.ru, 21 мая 2014
  72. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики «Боко Харам» напали на нигерийскую деревню, погибли 29 человек
  73. Lenta.ru: Мир: Происшествия: Смертник в Нигерии атаковал зрителей матча Лиги чемпионов
  74. Нигерия: смертник атаковал зрителей матча Лиги чемпионов — BBC Russian — Лента новостей
  75. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — «Боко харам» атаковала военную базу и полицейские казармы на северо-востоке Нигерии
  76. «В Нигерии 24 сотрудника безопасности погибли в перестрелке с боевиками «Боко Харам»_Russian.news.cn»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-05-29-ին։ Վերցված է 2020-11-26 
  77. Нигерия: 24 погибших в результате нападения боевиков — BBC Russian — Лента новостей
  78. Камерун разворачивает войска на границе с Нигерией | euronews, мир
  79. Lenta.ru: Мир: Общество: Боевики убили 35 мирных жителей в Нигерии
  80. Взрыв прогремел в Нигерии, есть погибшие — BBC Russian — Лента новостей
  81. Взрыв на стадионе в Нигерии | euronews, мир
  82. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии десятки футбольных болельщиков стали жертвами теракта
  83. 40 боевиков «Боко Харам» ликвидированы в ходе спецоперации в Камеруне | РИА Новости
  84. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Силовики Камеруна ликвидировали 40 боевиков нигерийской группировки «Боко Харам»
  85. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии неизвестные открыли стрельбу в церкви во время богослужения
  86. Полиция Нигерии запретила митинги в столице Абудже — BBC Russian — Лента новостей
  87. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии 15 офицеров признали виновными в снабжении оружием террористов из «Боко харам»
  88. Десятки мирных жителей расстреляны в Нигерии — BBC Russian — Лента новостей
  89. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии 30 человек погибли в результате атаки «Боко харам»
  90. Lenta.ru: Мир: Преступность: Переодетые боевики в Нигерии убили двести человек
  91. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — СМИ: в Нигерии в результате нападения боевиков «Боко харам» погибли сотни мирных жителей
  92. Боевики «Боко харам» под видом проповеди устроили резню — BBC Russian — В мире
  93. В Нигерии жертвами «Боко Харам» стали ещё 45 человек — BBC Russian — Лента новостей
  94. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Евросоюз внес «Боко Харам» в список террористических организаций
  95. ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Швейцария ввела санкции в отношении нигерийской группировки «Боко харам»
  96. Смертница подорвала себя у воинской части в Нигерии — BBC Russian — Лента новостей
  97. Нигерия: боевики «Боко Харам» похитили 20 женщин — BBC Russian — В мире
  98. На севере Нигерии вновь похитили группу женщин — BBC Russian — Лента новостей
  99. Lenta.ru: Мир: Общество: Боевики в Нигерии захватили в плен более 90 человек
  100. Боевики «Боко харам» захватили город Буни Яди на северо-востоке Нигерии
  101. Боко Харам" создает свой халифат
  102. «Армия Нигерии убила двойника лидера террористической группировки «Боко Харам» и захватила более ста боевиков»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-06-ին։ Վերցված է 2014-10-19 
  103. A nation divided
  104. Боевики «Боко Харам» убили десятки человек на севере Нигерии
  105. Левый берег (2015-01-08)։ «"Боко Харам" сожгла 16 поселений в Нигерии, сообщается о 2000 убитых» 
  106. Боевики «Боко Харам» напали на военную базу в Камеруне
  107. Армия Камеруна ликвидировала 143 боевика «Боко харам»
  108. «NYT»։ Վերցված է 2015-02-04 
  109. «Chadian jets bomb Nigerian town in anti-Boko Haram raid»։ News24։ 2015-02-05։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-06-ին։ Վերցված է 2015-02-10 
  110. Боевики «Боко Харам» присягнули на верность «Исламскому государству» // Газета. Ru, 6 марта 2015
  111. Африканские страны пошли в наступление на «Боко харам»
  112. Боевики «Боко Харам» захватили остров в озере Чад
  113. Nigerian army 'rescues nearly 300' from Sambisa Forest // BBC, 29 апреля 2015
  114. «Число жертв нападения боевиков "Боко Харам" в Нигерии возросло до 86» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 20160131T2047+0300Z։ Վերցված է 2019-10-27 
  115. Боевики из «Боко Харам» спалили целое село в Нигерии
  116. Боевики в Нигерии убили 34 человека на похоронах
  117. Лидер «Боко харам» смертельно ранен
  118. На границе Нигера и Нигерии началась спецоперация против «Боко харам»
  119. Военные Нигерии освободили 605 заложников «Боко Харам»
  120. В Нигерии объявили о победе над "Боко Харам"
  121. Нигерийская армия вытеснила "Боко Харам" из лагеря в лесу Самбиса
  122. ««Я непобедим!» — главарь исламистов Нигерии снова оказался жив»։ ИА REGNUM (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-07-08 
  123. "Четыре человека погибли в результате двойного теракта в мечети в Нигерии" ТАСС, 22 апреля 2018