Բոլշևիզմ
| Մարքսիզմ-լենինիզմի հետ կապված թեմաներ |
| Մարքսիզմ-լենինիզմ |
|---|
 |
Բոլշևիզմ, մարքսիստական քաղաքական հոսանք և ծայրահեղական գաղափարախոսություն, որը ձևավորվել է 20-րդ դարի սկզբին Ռուսաստանում և անխզելիորեն կապված է Վլադիմիր Լենինի ու Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) արմատական թևի գործունեության հետ։
«Բոլշևիկ» տերմինն առաջացել է 1903 թվականին կուսակցության երկրորդ համագումարում, երբ Լենինի կողմնակիցները ստացան ձայների մեծամասնությունը, ինչն էլ սահմանեց նրանց անվանումը՝ ի հակադրություն չափավոր մենշևիկների։ Այս հոսանքի հիմնական նպատակն էր կապիտալիստական կարգերի բռնի տապալումը և պրոլետարիատի (բանվոր դասակարգի) բռնատիրական իշխանության հաստատումը, ինչը կյանքի կոչվեց 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության արդյունքում՝ դառնալով Խորհրդային Միության պաշտոնական պետական գաղափարախոսության հիմքը։
Գաղափարախոսություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բոլշևիզմը, որը հետագայում անվանվեց նաև լենինիզմ, հարմարեցրեց դասական մարքսիզմը Ռուսաստանի սոցիալ-տնտեսական պայմաններին՝ հիմնվելով մի քանի առանցքային սկզբունքների վրա։ Դրա հիմքում ընկած էր առաջամարտիկ կուսակցության տեսությունը, ըստ որի՝ բանվոր դասակարգն ինքնուրույն չի կարող հասնել հեղափոխական գիտակցության, ուստի նրան պետք է առաջնորդի խիստ կազմակերպված կուսակցությունը։ Այս գաղափարախոսությունը ենթադրում էր արմատական հեղափոխական անցում, ինչը նշանակում էր հրաժարում բարեփոխումների խորհրդարանական ուղուց և իշխանության բռնի զավթում։ Հեղափոխությունից հետո անցումային շրջանում նախատեսվում էր բանվոր դասակարգի բացարձակ իշխանության հաստատում, ինչը գործնականում հանգեցրեց բացարձակ կառավարման կենտրոնացմանը կուսակցության ձեռքում՝ դրամատերերի (բուրժուազիայի) դիմադրությունը կոտրելու համար։ Այս ամենը զուգորդվում էր արմատական միջազգայնականության (ինտերնացիոնալիզմի) հետ, որի նպատակն էր համաշխարհային կոմունիստական հեղափոխության գաղափարի հանրայնացումն ու տարածումը։
Քննադատություն և գնահատականներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բոլշևիզմի տեսությունն ու գործնական կիրառումը պատմագիտության մեջ ենթարկվում են խիստ քննադատության ինչպես աջ, այնպես էլ ձախ քաղաքական հոսանքների կողմից։ Ժողովրդավարության բացակայության համատեքստում քննադատները, ներառյալ արևմտյան սոցիալ-դեմոկրատները (օրինակ՝ Կառլ Կաուցկին և Ռոզա Լյուքսեմբուրգը), նշում էին, որ բանվոր դասակարգի բացարձակ իշխանությունը գործնականում վերածվեց հենց բանվորության վրա կուսակցության միահեծան բռնապետության, ինչը լիովին վերացրեց քաղաքական ազատությունները։ Իշխանության պահպանման նպատակով մեծամասնականների կողմից կիրառված «Կարմիր ահաբեկչությունը» (տեռորը), այլախոհների բռնաճնշումներն ու համակենտրոնացման ճամբարների ստեղծումը ժամանակակից պատմագիտության մեջ դիտարկվում են որպես մարդու իրավունքների զանգվածային խախտումներ։ Գաղափարախոսության գործադրումն ուղեկցվեց նաև լուրջ տնտեսական ձախողումներով․ «ռազմական համայնավարության» քաղաքականությունն ու հետագա բռնի կոլեկտիվացումը հանգեցրին խորը տնտեսական ճգնաժամերի և զանգվածային սովի, մասնավորապես՝ Պովոլժիեում և Ուկրաինայում։ Այս ամենի արդյունքում շատ պատմաբաններ բոլշևիզմը համարում են ստալինյան ամբողջատիրական համակարգի անմիջական նախապայմանը, քանի որ դեռևս Լենինի կառավարման տարիներին արգելվեցին ներկուսակցական խմբավորումներն ու բազմակուսակցականությունը։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
 |
Սա անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ Այս նշումը հարկավոր է փոխարինել համապատասխան թեմատիկ նշումով։ |