Բհասկարա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բհասկարա
Ծնվել էանհայտ[1]
անհայտ[2]
Մահացել էանհայտ[3]
անհայտ[4]
ՔաղաքացիությունՀնդիկներ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, աստղագետ և աստղագուշակ
Տիրապետում է լեզուներինսանսկրիտ[5]
Բհասկարայի նկարագրած ամիլյար գնդի աստղագիտական մոդելը

Բհասկարա (հինդի՝ भास्कर प्रथम, առավել ճշգրտված՝ անվանվում է Բհասկարա Առաջին, որպեսզի խույս տրվի 12-րդ դարի հնդիկ մաթեմատիկոս Բհասկարա Երկրորդի հետ շփոթումից, մոտավորապես 600-680 թթ., անհայտ[1], անհայտ[2] - անհայտ[3], անհայտ[4]), 7-րդ դարի մաթեմատիկոս, ով առաջինն է թվանշանները գրել հնդկա-արաբական տասնյակային համարողական համակարգով (Hindu–Arabic numeral decimal system)՝ որպես 0-ի նիշ կիրառելով շրջանաձև նշան, միաժամանակ տվել է իր հազվագյուտ ու ակնառու ռացիոնալ մոտեցումը սինուսի ֆունկցիայի վերաբերյալ՝ Արիաբհատայի աշխատության մասին իր պատրաստած մեկնաբանություններում[6]: Մեր թվականության 629 թվականին գրված մեկնաբանությունների այդ ժողովածուն՝ Āryabhaṭīyabhāṣya-ն, հիշատակվում է մաթեմատիկայի և աստղագիտության վերաբերյալ սանսկրիտով շարադրված հնագույն աշխատությունների շարքում: Բհասկարա Առաջինը, լինելով Արիաբհատայի աստղագիտական դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, գրել է նաև աստղագիտական երկու նշանակալից աշխատություն՝ դրանք վերնագրելով համապատասխանաբար Mahābhāskarīya և Laghubhāskarīya[7]:

1979 թվականի հունիսի 7-ին տիեզերական հետազոտությունների հնդկական կազմակերպությունն արձակել է արհեստական մի արբանյակ, որը նշանավոր մաթեմատիկոսի ու աստղագետի պատվին անվանվել է «Բհասկարա»[8]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիչ բան է հայտնի Բհասկարայի, նրա կյանքի կարևոր իրադարձությունների մասին: Ենթադրվում է, որ նա ծնվել ու մեծացել է աստղագետի ընտանիքում, և հենց իր հայրն է նրան աստղագիտության դասեր տվել[9]: Մեր թվականության 7-րդ դարում Հնդկաստանում ապրած ու գործած այդ գիտնականը հետագայում, Բրահմագուպտայի հետ միասին, դարձել է Արիաբհատայի աստղագիտական դպրոցի առավել կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը: Նա և Բրահմագուպտան համարվում են միջնադարի առավել նշանավոր հնդիկ մաթեմատիկոսները, ովքեր նկատելի ավանդ են ներդրել կոտորակների ուսումնասիրության ասպարեզում:

Աշխատությունների հրատարակություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bhaskara I. Mahabhaskariya, English transl. by K. S. Shukla. Lucknow, 1960.
  • Bhaskara I. Laghubhaskariya. English transl. by K. S. Shukla. Lucknow, 1963.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Д. Я. Стройк. Краткий очерк истории математики. М. «Наука», 1984.
  • M. C. Apaṭe. The Laghubhāskarīya, with the commentary of Parameśvara. Anandāśrama, Sanskrit series no. 128, Poona, 1946.
  • v.harish Mahābhāskarīya of Bhāskarācārya with the Bhāṣya of Govindasvāmin and Supercommentary Siddhāntadīpikā of Parameśvara. Madras Govt. Oriental series, no. cxxx, 1957.
  • K. S. Shukla. Mahābhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc. Department of mathematics, Lucknow University, 1960.
  • K. S. Shukla. Laghubhāskarīya, Edited and Translated into English, with Explanatory and Critical Notes, and Comments, etc., Department of mathematics and astronomy, Lucknow University, 2012.
  • K. S. Shukla. Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa, with the commentary of Bhāskara I and Someśvara. Indian National Science Academy (INSA), New- Delhi, 1999.
  • H.-W. Alten, A. Djafari Naini, M. Folkerts, H. Schlosser, K.-H. Schlote, H. Wußing: 4000 Jahre Algebra. Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2003 3-540-43554-9, §3.2.1
  • S. Gottwald, H.-J. Ilgauds, K.-H. Schlote (Hrsg.): Lexikon bedeutender Mathematiker. Verlag Harri Thun, Frankfurt a. M. 1990 3-8171-1164-9
  • G. Ifrah: The Universal History of Numbers. John Wiley & Sons, New York 2000 0-471-39340-1
  • Keller, Agathe (2006), Expounding the Mathematical Seed. Vol. 1: The Translation: A Translation of Bhaskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya, Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 172 pages, ISBN 3-7643-7291-5 .
  • Keller, Agathe (2006), Expounding the Mathematical Seed. Vol. 2: The Supplements: A Translation of Bhaskara I on the Mathematical Chapter of the Aryabhatiya, Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser Verlag, 206 pages, ISBN 3-7643-7292-3 .