Jump to content

Բերքին Էլվանի մահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բերքին Էլվանի մահ
թուրքերեն՝ Berkin Elvan
Դիմանկար
Ծնվել էհունվարի 5, 1999(1999-01-05)
ԾննդավայրԹուրքիա
Մահացել էմարտի 11, 2014(2014-03-11)[1] (15 տարեկան)
Մահվան վայրOkmeydanı, Ստամբուլ, Թուրքիա
ԳերեզմանFeriköy Cemetery
Քաղաքացիություն Թուրքիա
Մայրենի լեզութուրքերեն
 Berkin Elvan Վիքիպահեստում

Բերքին Էլվան (1999 հունվարի 5 - 2014 մարտի 11), 15-ամյա տղա, ով 2013 թվականի հունիսին Թուրքիայում տեղի ունեցած հակակառավարական ցույցերի ժամանակ Ստամբուլում ոստիկանի կողմից արձակված արցունքաբեր գազից վիրավորվել է գլխի շրջանում[2]։ Մահացել է 2014 թվականի մարտի 11-ին[3]: Ընտանիքը ներկայացնող փաստաբանները հայտարարել են, որ Էլվանի վիճակը վատթարացել է նրա կյանքի վերջին շաբաթվա ընթացքում, տղայի մարմնի քաշը 45 կգ-ից իջել է 16 կգ[4][5][6]։ Բերքինի մահից հետո սկսվել են զանգվածային ցույցեր[7][8]։

Նրա հայրը Թոքաթից էր, իսկ մայրը՝ Թունջելիից[9]։

Իրադարձություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հուշատախտակ Էքսարխիայում, Աթենք

2013 թվականի հունիսի 16-ին Բերքին Էլվանը գտնվում էր այն թաղամասում, որտեղ բողոքի ակցիաներ էին անցկացվում Գեզի զբոսայգում՝ Ստամբուլի Օքմեյդանըի իր տան մոտ։ Այդ օրը մայրը ցանկացել է գնալ հաց գնելու, սակայն Բերքինն ասել է, որ փողոցներում չափազանց վտանգավոր է, իսկ քանի որ ինքը երիտասարդ է, անհրաժեշտության դեպքում կկարողանա ավելի արագ վազել: Տնից դուրս գալուց հետո ավելի ուշ նա գլխի շրջանում վիրավորվել է ոստիկան Ֆաթիհ Դալգալըի արձակած արցունքաբեր գազի արցունքում[10]։ Էլվանը կոմայի մեջ է ընկել և մահացել 269 օր անց՝ 2014 թվականի մարտի 11-ին[11]: Մարտի 12-ին Ստամբուլում տեղի է ունեցել նրա հուղարկավորությունը, որին ներկա էին հազարավոր մարդիկ[12]: Նա թաղվել է Ստամբուլի Ֆերիքյոյ գերեզմանատանը[13]:

Հետաքննություն և դատավարություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի մարտի 12-ին ոստիկանության չորս աշխատակիցներ ցուցմունք են տվել Գեզիում բողոքի ցույցերի ժամանակ Բերկին Էլվանին վիրավորելու գործով շարունակվող հետաքննության շրջանակներում։ Ընդհանուր առմամբ, ոստիկանության 18 աշխատակիցներ ցուցմունք են տվել որպես կասկածյալներ հետաքննության ընթացքում[14]: Մեղադրող կողմը երեք տարի ուսումնասիրել է տեսախցիկների ձայնագրությունները, մինչև որ կարողացել է պարզել ոստիկան Ֆաթիհ Դալգալըի ինքնությունը և նրան պատասխանատվության ենթարկել[3]: 2017 թվականի ապրիլի 6-ին նա ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության չկանխամտածված սպանության համար, սակայն դատարանը որոշել է Դալգալըին ձերբակալելու հրաման չտրամադրել[3]։ 2020 թվականի փետրվարի 3-ին ժանդարմերիան հրապարակել է զեկույց, որում ասվում էր, որ Էլվանը մասամբ մեղավոր է եղել իր մահվան համար, քանի որ գտնվում էր բողոքի ցույցերի տարածքում[10]: 2021 թվականին ևս երկու լսումներից հետո, Դալգալըն դատապարտվել է 16 տարի 8 ամիս ազատազրկման, սակայն դատարանը ձեռնպահ է մնացել Դալգալըին կալանավորելու որոշում կայացնելուց[15]:

Էլվանի գերեզմանը Ֆերիկքոյիգերեզմանատանը

Թաղման արարողություն և հուղարկավորություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլվանի մահից հետո Շիշլի Օքմեյդանըի շրջանի գերեզմանատներից մեկում տեղի է ունեցել թաղման արարողությունը, որին ներկա են եղել տասնյակ հազարավոր մարդիկ[16][17]: Տղայի մարմինը հինգ ժամ քայլելով տանելուց հետո տեղափոխել են Ֆերիքոյի գերեզմանատուն[17]։ Երբ Էլվանի մարմինը տեղափոխել են գերեզմանատուն, նրան հանել են դիակառքից և տարել դագաղը ուսերի վրա[17]:

2014 թվականի մարտին Հունաստանում տեղադրված պաստառ այն վայրում, որտեղ սպանվել է Ալեքսիս Գրիգորոպուլոսը Էքսարխիայում, Աթենք

Արձագանքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Աբդուլահ Գյուլ - «Ես շատ տխուր էի, երբ տեսա այս լուրը առավոտյան հեռուստատեսությամբ: Երբ այս միջադեպը տեղի ունեցավ, նա 14 տարեկան էր։  Այսօր իմացա, որ նա մահացել է։ Ցավակցում եմ նրա ընտանիքին: Ես կիսում եմ նրանց ցավը»[18]։
  • ԴԻՍԿ - ««Հացն ու հույսը վստահված են Թուրքիայի ժողովրդին» ասելու համար, 2014 թվականի մարտի 12-ին, ժամը 12-ին «մեր աշխատանքն ու ջանքերը» մի կողմ կդնենք, ուր էլ որ լինենք, կկանգնենք ու հրաժեշտ կտանք Բերքինին: Բերքին Էլվանն անմահ է.. մենք նրան չենք մոռանա..․»[19][20]։
  • Հուսեյն Ավնի Մութլու - «Մենք կորցրինք Բերքին Էլվանին, ով երկար ժամանակ պայքարում էր իր կյանքի համար։ Թող Տերը ողորմի նրան, և ես իմ ցավակցությունն եմ հայտնում նրա հարգարժան ընտանիքին և մերձավորներին»[21]։
  • Քեմալ Քըլըչդարօղլու - «Մեր երեխաներից ևս մեկը միացավ Գեզիի նահատակների քարավանին»[22]։
  • Հալիթ Էրգենչ - «Խնդրում եմ, մի րոպե սպասիր։ Ոչ թե դու, այլ քո խիղճը: Այո, դու. իսկապես կարո՞ղ ես նայել այդ աչքերին: Իրո՞ք..»[23]
  • Դևլեթ Բահչելի - «Բերքինը կորուստ է բոլորիս համար, տխրություն և ընդհանուր ցավ՝ բոլորի համար։ Նրա երիտասարդ մարմինը չդիմացավ իր վրա դրված բեռին»[24]։
  • Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան - «Մահացած Բերքինի մայրը անիծվեց»[25]։

Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ Էլվանը ահաբեկչական կազմակերպության անդամ է։ Էրդողանի կողմնակիցները հայտարարել են, որ էլվանն իրեն ագրեսիվ է պահել[26]։ Հայտնի է, որ Բերքինը համաձայն չէր կառավարության գործողությունների հետ:

2014 թվականի մարտին մաոիստ ապստամբները հարձակվել են Թունջելիի ոստիկանական բաժանմունքի վրա՝  ի պատասխան Էլվանի սպանության[27][28]։

Բողոքի ցույցեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլվանի մահից հետո բողոքի ցույցեր են սկսվել Թուրքիայի ողջ տարածքում՝ Ադանայում, Ադըյամանում, Անթալիայում, Անկարայում[29], Արդահանում, Բուրսայում, Բոլուում, Չորում-Դյուզջեում, Էդիրնեում, Գազիանթեփում, Ստամբուլում, Իզմիրում, Քոնյայում, Հաթայում, Մալաթիայում, Սիվասում, Շանլըուրֆայում, Շըրնաքում, Քայսերիում, Թունջելիում, Թոքաթում, Զոնգուլդաքում[30] և ամբողջ աշխարհում այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Նյուրնբերգը[31], Լոնդոնը[32], Փարիզը, Վիեննան, Հելսինկին, Ստրասբուրգը[33], Ստոկհոլմը, Նյու Յորքը, Բոստոնը, Վաշինգտոնը, Ամստերդամը, Բարսելոնան, Բիլեֆելդը, Բեռլինը, Բրյուսելը, Հաագան, Դրեզդենը, Դույսբուրգը, Ֆրանկֆուրտը, Համբուրգը, Քյոլնը, Լոզանը, Լիսաբոնը, Ռոտերդամը, Շտուտգարտը, Վարշավան, Սիեթլը և Տորոնտոն[34]:

2014 թվականի ապրիլի 23-ին Ստամբուլի Էյուփսուլթան քաղաքում տեղի ունեցած ազգային ինքնիշխանության և երեխաների օրվա պաշտոնական միջոցառման ժամանակ երեք երեխաներ, ովքեր պաստառ էին պահում և վանկարկում էին «Բերքին Էլվանը անմահ է» կարգախոսները, ոստիկանության կողմից ձերբակալվել են․ միևնույն պահին Ստամբուլի նահանգապետ Հուսեյին Ավնի Մութլուն բեմում էր՝ ուսանողներին մրցանակներ հանձնելու համար[35][36][37]։ Հայտնի է դարձել, որ երեք երեխաների ձերբակալությունից հետո այդ տարածքում ևս մեկ երեխա է ձերբակալվել: Նույն օրը՝ ապրիլի 23-ին Սամսունում տեղի ունեցած տոնակատարության ժամանակ, անվտանգության ուժերը դուրս են բերել արարողության տարածքից և ձերբակալել այն մարդուն, ով արարողությանը մտել էր պաստառը ձեռքին[38]։

Հարձակում Ստամբուլի դատարանի շենքի վրա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստամբուլի դատարանի շենքը

2015 թվականի մարտի 31-ին Ժողովրդա-հեղափոխական կուսակցության/ազատագրման ճակատի (DHKP-C) երկու անդամներ մտել են Ստամբուլի արդարադատության պալատ և պատանդ վերցրել պետական դատախազ Մեհմեթ Սելիմ Քիրազին, որը հետաքննում էր Բերքին Էլվանի գործը: Հանցագործները սպառնացել են սպանել դատախազին ևւ ոստիկանությանը փոխանցել պահանջների ցանկը։ Միջադեպը շարունակվել է մոտ 9 ժամ և վերածվել բախման ակցիայի մասնակիցների և թուրքական անվտանգության ուժերի միջև։ Արդյունքում դատախազն ու հանցագործները սպանվել են։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/berkin-elvan-yasamini-yitirdi/175807
  2. ↑ «Funeral of Turkish boy Berkin Elvan brings thousands to Istanbul streets | World news | theguardian.com». theguardian.com. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 30-ին.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 «No justice yet for 14-year-old Berkin Elvan killed by police in 2013». Ahval (անգլերեն). 2017 թ․ դեկտեմբերի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  4. ↑ «BBC News - Grief breaks out as Turkish boy dies in coma». BBC News. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  5. ↑ «Turkey: Berkin Elvan, 15, hurt in Istanbul clashes, dies after months in coma | euronews». euronews.com. 2014 թ․ մարտի 11. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  6. ↑ «15-year-old Gezi victim Berkin Elvan dies after 269 days in coma - LOCAL». hurriyetdailynews.com. 2014 թ․ մարտի 12. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  7. ↑ «BBC News - Turkey clashes after boy hurt at Istanbul protest dies». BBC News. 2014 թ․ մարտի 11. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  8. ↑ «Funeral of Turkish boy Berkin Elvan brings thousands to Istanbul streets». Վերցված է 2016 թ․ մարտի 12-ին.
  9. ↑ «Çocuk mezarlığında yaşıyormuşuz». Yeni Özgür Politika (թուրքերեն). 2014 թ․ հուլիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 12-ին.
  10. ↑ 10,0 10,1 English, Duvar (2020 թ․ մարտի 2). «Gendarmerie report says Gezi protest victim Berkin Elvan 'partly to blame' for his own death». www.duvarenglish.com (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  11. ↑ Germany, Stuttgarter Nachrichten, Stuttgart. «Proteste in Istanbul: Istanbuler Trauermarsch schlägt in Gewalt um». stuttgarter-nachrichten.de (գերմաներեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  12. ↑ «Funeral of Turkish boy Berkin Elvan brings thousands to Istanbul streets». The Guardian (անգլերեն). 2014 թ․ մարտի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  13. ↑ «Berkin Elvan Commemorated in 5th Year of His Death». m.bianet.org. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  14. ↑ «Berkin Elvan protests continues!». Hürriyet. 2014 թ․ մարտի 13. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  15. ↑ «Ruling in Berkin Elvan case: 16 years, 8 months in prison». Bianet. 2021 թ․ հունիսի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 24-ին.
  16. ↑ «Cenaze töreni sonrası». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Cansev, Ali (2014 թ․ մարտի 12). «Berkin Elvan toprağa verildi». İstanbul: Zaman.com.tr. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  18. ↑ «Gül, Berkin Elvan'ın ölümü ile ilgili açıklama yaptı». 2014 թ․ մարտի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հուլիսի 29-ին.
  19. ↑ «Onların çocukları milyarlar çalıyor, bizim çocuklarımız ekmek almaya giderken öldürülüyor!». DİSK. 2014 թ․ մարտի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  20. ↑ «100 bin işçi Berkin için ayağa kalkacak». Hürriyet. 2014 թ․ մարտի 11. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  21. ↑ «H. Avni Mutlu». Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 15-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  22. ↑ «Türkiye Berkin'e ağlıyor». 2014 թ․ մարտի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  23. ↑ «Berkin Elvan'ın Ardından (13. Fotoğraf)». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  24. ↑ «Bahçeli'den Berkin Elvan açıklaması». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 12-ին.
  25. ↑ «Erdoğan'ın Berkin'in annesini yuhalatması insani bir şey». Cumhuriyet (թուրքերեն). 2014 թ․ դեկտեմբերի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 14-ին.
  26. ↑ Spiegel.de (German)
  27. ↑ TİKKO’dan Berkin Elvan için misilleme eylemi Արխիվացված Հունվար 9, 2015 Wayback Machine
  28. ↑ «Gerilladan Berkin Elvan için misilleme eylemi». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 15-ին.
  29. ↑ «Harsh intervention by the police to the "Berkin" protests in Ankara and İzmir». CNNTURK. 2014 թ․ մարտի 12. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  30. ↑ «"Berkin Elvan" protests throughout Turkey». Radikal. 2014 թ․ մարտի 12. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  31. ↑ «"Berkin Elvan" protests in Germany». DW. 2014 թ․ մարտի 14. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  32. ↑ «Berkin Elvan protests in London». Londra Gazete. 2014 թ․ մարտի 12. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  33. ↑ «Europe was in the streets for Belkin Elvan!». Portal SOL. 2014 թ․ մարտի 11. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  34. ↑ «Berkin Elvan protests around the world». Hürriyet. 2014 թ․ մարտի 13. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
  35. ↑ «23 Nisan töreninde Berkin Elvan protestosu». Sözcü. 2014 թ․ ապրիլի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 2-ին.
  36. ↑ «23 Nisan töreninde Berkin Elvan protestosu: 3 çocuk gözaltında». Radikal. 2014 թ․ ապրիլի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 1-ին.
  37. ↑ «Arşivlenmiş kopya». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 2-ին.
  38. ↑ «23 Nisan töreninde Berkin Elvan protestosu: 4 çocuk gözaltında». CNNTürk. 2014 թ․ ապրիլի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 1-ին.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բերքին Էլվանի մահ» հոդվածին։
Չափորոշչային վերահսկողություն
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Բերքին_Էլվանի_մահ&oldid=10470164» էջից