Բերնստենի ռեակցիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Բերնստենի ռեակցիա, թթվային կատալիզի պայմաններում դիարիլամինների և կարբոնաթթուների կոնդենսացումից 9-ալկիլ և արիլտեղակալված ակրիդինների ստացման մեթոդ։

Առաջին անգամ ռեակցիան նկարագրվել է Ավգուստ Բերնսի կողմից 1878 թվականին ամիդինների հատկությունների ուսումնասիրման ընթացքում՝ բենզոյական թթվի նիտրիլի և դիֆենիլամինի փոխազդեցության օրինակով[1]։

Հետագայում ռեակցիան կատարելագործվել է ցինկի քլորիդը և պոլիֆոսֆորական թթուն որպես կատալիզատոր օգտագործելու շնորհիվ[2]։

Bernthsen Reaktion Übersicht Version 3-Seite001.svg

Ռեակցիայի մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկար ժամանակ Բերնստենի ռեակցիայի մեխանիզմը քննարկաման առարկա էր, ընդ որում հիմնականում քննարկվում էր ռեակցիայի սկզբի երկու այլընտրանքային տարբերակ՝ դիարիլամինի N-ացիլացում՝ հետագա ներմոլեկուլային C-ացիլացում ամինոխմբի նկատմամբ օրթո- դիրքում և ուղղակի C-ացիլացում։ Ապացուցված է, որ դիֆենիլամինի N-ացիլացումը նույնպես բերում է ակրիդինների ստացման, սակայն N-ացիադիֆենիլների օգտագործումը ռեակցիայի ելքը չի բարձրացնում և այդ պատճառով ներկայումս ռեակցիայի սկիզբը համարվում է ացիալ կատիոնի (պոլիֆոսֆորական թթվի կիրառման դեպքում) կամ քլորանհիդրիդի (ցինկի քլորիդի կիրառման) միջոցով C-ացիլացումը[3]:

Bernthsen Reaktion Mechanismus Version 4.svg

Ընթացք և մոդիֆիկացիաներ[4][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերնստենի ռեակցիայի դասական ընթացքի մեթոդիկան համարվում է դիֆենիզամինի և արոմատիկ կամ ալիֆատիկ կարբոնաթթվի էկվիվալենտ կամ ավելցուկի տաքացումը 1,5-3 անգամ գերազանցող ցինկի քլորիդի առկայությամբ։ Ռեակցիան տեղի է ունենում առանց լուծիչի և տևում է մոտ 3 ժամ։ Ցնդող կարբոնաթթուների դեպքում ռեակցիան իրականացվում է զոդված փորձանոթների մեջ, չտեղակալված ակրիդինների ստացման ելքը մրջնաթթու օգտագործելու դեպքում շատ ցածր է։

Ցինկի քլորիդով կատալիզվող ռեակցիաներում մասնակցում են հիդրօքսիտեղակալված դիֆենիլամինները, ընդ որում ներմոլեկուլային կոնդենսացումը տեղի է ունենում հիդրօքսի- խմբի նկատմամբ պարա- դիրքում։ Այսպես, 3-հօդրօքսիֆենիլամինը 4-հիդրօքսիբենզոյական թթվի հետ փոխազդելիս ստացվում է բացառապես 3-հիդրօքսիակրիդիններ։


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Bernthsen August (1878)։ «Zur Kenntniss der Amidine und der Thiamide einbasischer organischer Säuren»։ Justus Liebig's Annalen der Chemie 192 (1-2): 1–60։ ISSN 10990690 00754617, 10990690 ։ doi:10.1002/jlac.18781920102։ Վերցված է 2016-03-15 
  2. Popp Frank D. (1962)։ «Polyphosphoric Acid in the Bernthsen Reaction1»։ The Journal of Organic Chemistry 27 (7): 2658–2659։ ISSN 0022-3263։ doi:10.1021/jo01054a518։ Վերցված է 2016-03-15 
  3. Wang Zerong (2010-09-15)։ «Bernthsen Reaction: (Bernthsen Acridine Synthesis)»։ Comprehensive Organic Name Reactions and Reagents։ Hoboken, NJ, USA: John Wiley & Sons, Inc.։ ISBN 978-0-470-63885-9։ Վերցված է 2016-03-15 
  4. Acheson R. Morrin (2009-09-15)։ The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Acridines։ John Wiley & Sons։ էջ 23-30։ ISBN 978-0-470-18809-5 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]