Բեռլին-Բաղդադ երկաթգիծ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բաղդատի երկաթգծի բաժնետոմս` թողարկված 1903 թվականի դեկտեմբերի 31-ին[1]:

Բաղդադի երկաթգիծ, նաև հայտնի որպես Բեռլին-Բաղդադ երկաթգիծ (թուրք.՝ Bağdat Demiryolu, գերմ.՝ Bagdadbahn, արաբ․՝ سكة حديد بغداد‎‎, ֆր.՝ Chemin de Fer Impérial Ottoman de Bagdad), կառուցվել է 1903 թվականից մինչև 1940 թվականը, որպեսզի կապվի Բեռլինը (այդ ժամանակ) Օսմանյան կայսրության Բաղդադ քաղաքի հետ, որտեղից Գերմանացիները ցանկանում էին հիմնադրել նավահանգիստ Պարսից ծոցում[2]: Այն ունի 1600 կմ երկարություն և անցնում է ժամանակակից Թուրքիայի, Սիրիայի և Իրաքի տարածքով և անցնում Եվրոպա Բոսֆորի կամուրջով:

Նախագծի համար պահանջվեց մի քանի տասնամյակ և Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկման ժամանակ կառուցվել էր միայն 960 կմ հատվածը: Վերջին հատվածը Բաղդադում կառուցվեց 1930-ական թվականների վերջին և առաջին գնացքը Ստամբուլից հասավ Բաղդադ 1940 թվականին:

Կառուցման և նախագծման աշխատանքները հիմնականում ֆինանսավորում էին Գերմանական կայսրության Deutsche Bank-ը և Philipp Holzmann ընկերությունը, որը 1890-ականներին կառուցել էր Անատոլիայի երկաթգիծը (Anatolische Eisenbahn), որը կապում էր Կոստանդնուպոլիսը, Անկարան և Կոնիան: Օսմանյան կայսրությունը ցանկանում էր մեծացնել իր վերահսկողությունը Արաբական թերակղզում և ընդարձակեր ազդեցությունը Կարմիր ծովի երկայնքով մինչև ձևականորեն օսմանյան տարածք հանդիսացող (մինչև 1914 թվականը) Եգիպտոսի խուդիվատ, որն անցել էր Բրիտանիայի ռազմական վերահսկողության ներքո 1882 թվականի Ուրաբիի ապստամբությունից հետո: Եթե երկաթգծի շինարարությունը ավարտվեր, գերմանացիները ուղղակի մուտք կունենային Միջագետքի նավթահորեր, ինչպես նաև Պարսկական ծոցի վրա տեղակայված Բասրա նավահանգիստ: Վերջինս նրանց ուղղակի ճանապարհ կբացեր դեպի Գերմանական գաղութատիրական կայսրության արևելյան հատվածներ` շրջանցելով Սուեզի ջրանցքը, որը վերահսկում էին բրիտանա-ֆրանսիական ուժերը:

Երկաթգիծը դարձավ միջազգային քննարկումների առարկա Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ[3][4]: Չնայած դրա աշխատանքները դադարեցվեցին 1914 թվականին պատերազմի սկբից առաջ, այն նաև համարվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառներից մեկը[5][6]: Տավրոսյան լեռնահամակարգում տեխնիկական դժվարությունները և դիվանագիտական ճնշումները նշանակում էին, որ 1915 թվականի դրությամբ ավարտին մնում էր 480 կմ հատված, բացի այդ Բաղդադը նվաճեցին բրիտանացիները: Շինարարությունը վերսկսվեց 1930-ականներին և ավարտվեց 1940 թվականին:

Ընդհանուր պատկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եթե այն ավարտվեր ավելի շուտ, Բեռլին-Բաղդադ երկաթուղին թույլ կտար Գերմանիային առևտուրն իրականացնել Պարսից ծոցի նավահանգստով, որտեղի ապրանքները և մատակարարումները կհասնեին ամենահեռավոր Գերմանական գաղութներ: Բացի այդ ճանապարհը ուղղակի մուտք կապահովեր այլնտրանքային նավթի շուկա: Գերմանիան կունենար հումքային ապրանքների մատակարարման այլընտրանքային ծովային ճանապարհ և կմրցեր Բրիտանիայի հետ գաղութատիրական առևտրում:

Երկաթգիծը նաև վնասում էր Ռուսաստանին, քանի որ Ռուսաստանը տնտեսապես վնասներ կկրեր` կորցնելով իր գերիշխող դիրքը Կովկասում և Հյուսիսային Իրանում[7]:

19-րդ դարի վերջին Օսմանյան կայսրությունը թուլացած էր և Եվրոպայից տրամադրված էժան միջոցները Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)-ի ժամանակ կախվածության մեջ գցեց Մեծ Տերություններից[8]: Եվրոպացիները մեծ պոտենցիալ էին տեսնում թուլացող կայսրության ռեսուրսների բաժանման մեջ:

1871 թվականին եվրոպացի մասնագետները Տիգրիսի և Եփրատի ավազանում գտան բարձր որակի նավթ, սակայն թույլ տրանսպորտիզացիայի պատճառով դրանք չէին կարող տեղափոխվել: 1901 թվականի գերմանական զեկույցում տարածաշրջանը անվանվեց բենզինի լիճ և անվերջանալի ռեսուրսներով շրջան[8]:

1872 թվականի գերմանացի երկաթգծային ճարտարագետ Վիլհելմ ֆոն Պրեսելը առաջարկ ստացավ Օսմանյան կառավարությունից զարգացնել երկաթգիծը Թուրքիայում: Այնուամենայնիվ միայն սուբսիդիաներով հնարավոր չէր կառուցել երկաթգիծը, այսպիսով Օսմանյան կայսրությունը վարկ վերցրեց Եվրոպական տերություններից[8]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Nimmergut Jörg։ Historische Wertpapiere - Sinnvoll sammeln - garantiert gewinnen։ էջ 55։ ISBN 3894410426 
  2. McMurray, 2001
  3. Mustafa Sıtkı Bi̇lgi̇n։ «The Construction of the Baghdad Railway and its Impact on Anglo-Turkish Relations, 1902–1913»։ Վերցված է 6 December 2016 
  4. Jeff Reed։ «Following The Tracks To War – Britain, Germany & The Berlin-Baghdad Railway»։ Oilpro։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 March 2017-ին։ Վերցված է 6 December 2016 
  5. Jastrow, 1917
  6. Maloney (2008) [1984]։ «The Berlin-Baghdad Railway as a Cause of World War One»։ Centre for Naval Research 
  7. Evans, 1990
  8. 8,0 8,1 8,2 Earle, 1923