Բենջամին Բաննեկեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բենջամին Բաննեկեր
անգլ.՝ Benjamin Banneker
Benjamin Banneker mural cropped.tif
Ծնվել էնոյեմբերի 9, 1731(1731-11-09)[1][2]
Բալթիմոր շրջան, Մերիլենդ, ԱՄՆ
Մահացել էհոկտեմբերի 19, 1806(1806-10-19)[3] (74 տարեկան)
Բալթիմոր շրջան, Մերիլենդ, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States (1795-1818).svg ԱՄՆ
Ազգությունաֆրոամերիկացի
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, աստղագետ, ժամագործ, խմբագիր, ագարակապան, գյուտարար և բնագետ
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[4]
Commons-logo.svg Benjamin Banneker Վիքիպահեստում

Բենջամին Բաննեկեր (անգլ.՝ Benjamin Banneker), ամերիկացի աստղագետ և աստղագիտական ալմանախի (աստղագիտական օրացույց) հեղինակ, որը 1771 թվականին իրականացրելէ Կոլումբիայի շրջանի տարածքների չափումը։ Համարվում է աֆրոկա-ամերիկյան առաջին մտավորականներից մեկը[5]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաննեկերի հայրը և նրա մորական պապիկը եղել են ազատ արձակված ստրուկներ, իսկ հորական տատիկը՝ աղախին, ով Բենջամինին սովորեցրել է կարդալ և գրել ըստ Աստվածաշնչի[6].: Բենջամինը մեծացել է Բալթիմորում իր հոր ֆերմայում, որը ժառանգել էր 1759 թվականին։ Բենջամինն ուներ երեք քույր, բայց նրանք ամուսնացել էին, և Բենջամինի կյանքի մեծ մասը այդ ֆերմայում անցել էր միայնության մեջ[6].:

Չնայած մանուկ հասակում Բենջամինը հաճախում էր կրոնական ուղվածություն ունեցող մեկ սենյականոց դպրոց, հիմնականում սովորում էր ինքնուս՝ կարդալով գրքեր։ Վաղ տարիքում ցուցադրում էր մաթեմատիկական իր հնարավորությունները, իսկ 20 տարեկանից ինքնուրույն սկսել է հավաքել փայտե ժամացույցներ պատրաստել[5].:

1771 թվականին հարևոն ֆերմաները վերցրեցին Էլլիոթ եղբայրները, և նրանցից մեկը՝ աստղագիտության սիրահար Ջորջ Էլլիոթը, հաճախ հարևաններին ցուցադրում էր իր աստղագիտական սարքավորումներն ու հմտությունները, այդ թվում նաև Բաննեկերին։ 1789 թվականին Էլլիոթը նկատեց Բաննեկերի հետաքրքրությունը և նրան առաջարկեց աստղադիտակ, հին սեղան-պատվանդան և մի քանի գիրք աստղագիտության մասին, ինչի շնորհիվ նա կարողացավ սովորել աստղագիտություն՝ սովորելով հաշվել երկնային օրագրություններ և խավարումներ[6].:

1791 թվականին երկրաբաշխ Էնդրյու Էլլիոթթի հետ, ով իր զարմիկ Ջորջն էր, մեկն ել է Վիրջինիա և Մերիլենդ, որպեսզի չափեն 10 մղոն քառակուսի տարածք, որոնցից ստեղծվել էր Կոլումբիայի շրջանը[5]։ Ճանապարհորդության ժամանակ նա չկարողացավ օգտագործել Էնդրյուի գրքերը և 1792 թվականին կազմել Փենսիլվանիայի, Դելավերի, Մերիլենդի և Վիրջինիայի ալմանախը (աստղագիտական օրացույց)[6].: Բաննեկերը քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության ու ստրկության դեմ պայքարի էսսեների և պարսավագրերի հեղինակ էր։ 1791 թվականին այն ժամանակվա պետքարտուղար Թոմաս Ջեֆերսոնին նամակ գրեց, խնդրելով աֆրոամերիկացիների կյանքի բարելավման մասին, և նամակին որպես աֆրոամերիկացիների հմտությունների ապացույց, կցեց իր ալմանախը[6]։

Հետևյալ նամակագրությունը հրատարակվեց որպես պարսավագիր և լայնորեն տարածում գտավ, իսկ ալմանախը (օրացույցը) հովանավորեցին ստրկությոնը վերացնող Փենսիլվանիայի և Մերիլենդի հասարակական հասարակական աբոլիցիոնիստները, ինչի շնորհիվ վաճառվեցին ալմանախի մեծ թվով օրինակներ։ Բաննեկերը շարունակում էր առանձռնացնել օրագրություններ, և նրա օրացույցներն ընդհանուր առմամբ թողարկվում էին ամենաշատը 28 հրատարակություններում, սակայն 1797 թվականին աբոլիցիոնիստական հետաքրքրությունների նվազման պատճառով Բաննեկերը չկարողացավ հրատարակիչ գտնել։

Բաննեկերը մահացել է 1806 թվականի օգոստոսի 9-ին կամ 19-ին։ Այն գրքերն ու գործիքները, որոնք վերցրել էր Էլլիոթից, հետ վերադարձվեցին, իսկ Բաննեկերի տունն այրվեց թաղման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]