Բենգալական նոր տարի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բենգալական ամանորի տոնակատարություն Դաքքայում, Բանգլադեշ

Բենգալական Նոր տարի, (բենգալերեն՝ বাংলা নববর্ষ — Bangla Nôbobôrsho) կամ Պոյլա Բոյշակխ[1] (բենգալերեն՝ পহেলা বৈশাখ — Pôhela Boishakh), տոնվում է Արևմտյան Բենգալիայում, Բանգլադեշում և բենգալական Ասամ և Տրիպուրա համայնքներում: Տոնը նշում են բոլոր բենգալացիները` անկախ կրոնական պատկանելությունից: Բանգլադեշում այն համարվում է ազգային տոն և տոնվում է ապրիլի 14-ին, իսկ Արևմտյան Բենգալիայում և Ասամում պաշտոնապես ճանաչվել է պետական տոն և նշվում է ապրիլի 15-ին: Բենգալական Նոր տարին ամրագրված է հինդուների արևային օրացույցում և տոնվում է Հնդկաստանի (Կերալա, Թամիլ-Նադու, Ասամ, Մանիպուր, Օրիսսա) և Հարավ-արևելյան Ասիայի (Կամբոջա, Լաոս, Մյանմա, Թայլանդ) շրջանների փառատոների հետ միասին:

2016 թվականի նոյեմբերի 30-ին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ն, նշելով, որ տոնը մեծ ազդեցություն ունի համընդհանուր համերաշխության և ժողովրդավարական սկզբունքների ձևավորման վրա, «Բենգալական Նոր տարին» ընդգրկել է մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակի մեջ [2].

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ մողոլների կայսրության կառավարման ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսական հարկերը հավաքագրվում էին մուսուլմանների կողմից, իսլամական օրացույցի` հիջրայի հիման վրա: Բայց քանի որ իսլամական օրացույցը լուսնային էր, հարկերի հավաքագրման ժամանակը չէր համընկնում բերքահավաքի հետ: Արդյունքում, գյուղացիների համար չափազանց դժվար էր հարկերը սեզոնից դուրս վճարել: Հարկերի հավաքագրման գործընթացը հեշտացնելու համար կայսր Աքբարը հրամայում է օրացույցի փոփոխություն կատարել: Հայտնի գիտնական և աստղագետ Ֆաթհուլլա Շիրազին, իսլամական լուսնային և հինդու արևային օրացույցների հիման վրա ստեղծում է բենգալական օրացույցը: Նոր գյուղատնտեսական տարին ներկայացվել է 1584 թվականի մարտի 10/11-ին, բայց հաշվարկվել է այն օրվանից, երբ Աքբարը գահ է բարձրացել (1556 թվական): Նոր տարին հետագայում անվանվեց «Բենգալական Նոր տարի»:

Այնուհետև Աքբարի կառավարման օրոք սկսվում է Նոր տարին նշելու ավանդույթը: Ավանդույթի համաձայն՝ բենգալացիները հին տարվա վերջին օրը վճարում էին իրենց բոլոր պարտքերը, իսկ նոր տարվա առաջին օրը մեծահարուստ բենգալացիները իրենց աշխատողներին քաղցրավենիք էին հյուրասիրում: Ամանորին կազմակերպվում էին հսկայական տոնավաճառներ և տոնակատարություններ: Աստիճանաբար, Նոր տարին դառնում է բենգալացիների կյանքի բաղկացուցիչ մասը: Ավանդույթներից մեկն էլ Ամանորին հարսանիքներ կազմակերպելն էր: Վաճառականներն ու առևտրականները որոշում են Նոր տարվա առաջին օրվանից սկսել օգտագործել հաշվապահության նոր գիրք: Նրանք հրավիրում էին իրենց հաճախորդներին և առևտրային գործընկերներին, հյուրասիրում նրանց քաղցրավենիք և նոր պայմանագրեր կնքում: Այս ավանդույթը գոյատևում է մինչ օրս, հատկապես զարդեր վաճառողների շրջանում:

Տոնակատարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բենգալական ամանորի գունագեղ տոնակատարություն Դաքքայում

Պատրաստվելով դիմավորել Նոր տարին՝ բենգալացիները մաքրում են իրենց տները, առավոտյան լոգանք ընդունում և հագնում նոր, ամենաթանկ հագուստները: Օրվա ընթացքում նրանք այցելում են հարազատներին, ընկերներին և հարևաններին: Հյուրերի համար բենգալացիները պատրաստում են բենգալական խոհանոցի ամենահամեղ ուտեստները: Երբեմնի գյուղական այս փառատոնն այժմ հսկայական մասշտաբով նշվում է Արևմտյան Բենգալիայի և Բանգլադեշի խոշոր քաղաքներում` Կալկաթայում և Դաքքայում, որտեղ Ամանորին անցկացվում են մեծ թվով մշակութային ծրագրեր: Կալկաթայում կանայք հագնում են սպիտակ սարի (հագուստ)` կարմիր եզրագծերով, իսկ տղամարդիկ դհոթի և կուրթա (հագուստ) և վաղ առավոտվանից մասնակցում են Նոր տարվա առաջին օրվա տոնակատարության հանդիսավոր արարողություններին: Դեռևս նախորդ օրվա երեկոյից շատ հնդկացիներ այցելում են տաճարներ, որտեղ օրհնություն ստանալու համար աստվածներին առաջարկում են փուջա, աղոթում են ընտանիքի բարեկեցության և բարգավաճման համար: Այս օրը կազմակերպվում են նաև մեծ տոնավաճառներ: Դրանցից ամենամեծը Արևմտյան Բենգալիայում գտնվող Բանգլա Սանջիտ Մելան է, որը կազմակերպվել է Բենգալիայի կառավարության կողմից Կալկաթայում: Տոնավաճառներում վաճառում են գյուղատնտեսական ապրանքներ, խաղալիքներ, կոսմետիկա, ինչպես նաև մի շարք սննդամթերքներ, հատկապես Բենգալիայի ավանդական քաղցրավենիքներից: Երգիչները, երաժիշտներն ու պարողները հանդես են գալիս նաև տոնավաճառներում, բեմադրվում են թատրոնի և տիկնիկային ներկայացումներ` ժողովրդական և կրոնական մոտիվներով (օրինակ Ռադհա-Կրիշնա և ուրիշներ):

Ամանորի օրը շատ բարենպաստ է համարվում բոլոր տեսակի նախաձեռնարկությունների համար, իսկ տարվա առաջին ամիսը համարվում է առավել բարենպաստ հարսանիքների համար: Բենգալացիները նախորդ ամիս նվիրում էին գնումներին, իսկ առևտրականները վաճառում էին իրենց ապրանքը: Ամանորի օրը բենգալացիները ստեղծում են նոր գործարաններ, վաճառականները ձեռք են բերում հաշվապահական նոր գրքեր: Միևնույն ժամանակ, անցկացվում է ավանդական փուջան, որի ընթացքում քահանա-բրահման արտասանում է մանտրա և նոր հաշվապահական գրքերի վրա գծում հինդուական սվաստիկա:

Մեծ Բրիտանիայի բենգալական հասարակությունը տոնում է Նոր տարին` անցկացնելով փառատոներ Լոնդոնի փողոցներում, որոնք համարվում են Եվրոպայի ամենախոշոր ասիական փառատոնները` Արևմտյան Բենգալիայի սահմաններում: Բենգալական Նոր տարին մեծ շուքով տոնվում է նաև Ավստրալիայում (Սիդնեյ, Մելբուրն, Կանբերրա):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]