Բելինցոնա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Բելինցոնա
իտալ.՝ Bellinzona
Զինանշան
Stemma Bellinzona.svg

Tre Castelli.jpg
Կոորդինատներ: 46°11′43.998″ հս․ լ. 9°1′25.712″ ավ. ե. / 46.19555500° հս․. լ. 9.02380889° ավ. ե. / 46.19555500; 9.02380889
ԵրկիրՇվեյցարիա Շվեյցարիա
Մակերես164,96 կմ², 19,12 կմ²
ԲԾՄ230 մետր
Պաշտոնական լեզուիտալերեն
Բնակչություն42 615 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2016)
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
Հեռախոսային կոդ091
Փոստային ինդեքսներ6500
Ավտոմոբիլային կոդTI
Պաշտոնական կայքbellinzona.ch
##Բելինցոնա (Շվեյցարիա)
Red pog.png

Բելինցոնա (իտալ.՝ и ռոմանշ.՝ Bellinzona, լատ.՝ Bilitio), քաղաք Շվեյցարիայում, Տիչինո իտալախոս կանտոնի վարչական կենտրոնը: Գտնվում է Ալպերի ստորոտին, Տիչինո գետի հովտի արևելյան հատվածում: 1997 թվականի դրությամբ զբաղեցնում էր 19,15 քառակուսի կիլոմեռտր տարածք: 2017 թվականի ապրիլի 2-ին նրան միացվեցին հարևան տասներկու համայնքներ[1][2], և նրա տարածքը մեծապես ընդարձակվեց[3]՝ հասնելով 165,45 քառակուսի կիլոմետրի. այդպիսով՝ Բելինցոնան դարձավ շվեյցարական ամենաընդարձակ քաղաքը[4]:

2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով քաղաքում ապրում էր 43.181 մարդ, որոնց 29,4 տոկոսը օտարազգիներ էին[5]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմական փաստաթղթերում քաղաքն առաջին անգան հիշատակվել գալլա-հռոմեացի պատմիչ Գրիգոր Տուրեցու «Ֆրանկների պատմություն» աշխատության մեջ, Belitio, Bilitio, Bilitionem անվանաձևերով[6]՝ նրա դարպասների մոտ ֆրանկների ու լոմբարդների միջև տեղի ունեցած ճակատամարտի առնչությամբ:

Միջնադարում, տևական մի ժամանակաշրջան, քաղաքը գտնվել է Միլանի դքսության կազմում, սակայն իտալական պատերազմների ընթացքում շվեյցարացիներին հաջողվել է տիրել Բելինցոնային ու շրջակա բնակավայրերին: 1803 թվականին, երբ կազմավորվել է Տիչինոյի կանտոնը, նրա երեք խոշոր քաղաքները՝ Բելինցանոն, Լուգանոն ու Լոկառնոն, մրցակցել են վարչական կենտրոն ճանաչվելու համար և մի քանի տասնամյակ մայրաքաղաքի դերը կատարել են հերթով: 1878 թվականին վերջնականապես վարչական կենտրոն է դարձել Բելինցոնան: Այդ նույն տարում այստեղից է մեկնարկել այսպես ասած՝ տեատրոֆոնը. ռադիոյով առաջին անգամ հեռարձակվել է քաղաքի թատրոնի բեմադրած «Դոն Պասկուալե» օպերան (կոմպոզիտոր՝ Դոնիցետի) [7]:

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բելինցոնայի տասներկու կառույց ու տարածք ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում: Այն բանից հետո, երբ հարևան տասներկու համայնքներ միացվեցին նրան, այդ ցանկում հավելվեցին ևս յոթ հուշարձան: Ինքը՝ Բելինցոնա քաղաքն ամբողջությամբ, ինչպես նաև նրան միացված բնակավայրերից Մոլենոն ու Պրեոնցոն ներառված են Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում[8]: Բացի այդ, Բելինցոնայի երեք ամրոցներն ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհահին ժառանգության ցանկում:

Զբոսաշրջությունը կարևոր մասնաբաժին ունի քաղաքի տնտեսության և եկամուտների հաշվեկշռում: 2009 թվականի դրությամբ Բելինցոնայում արդեն իսկ գործում էր ինը հյուրանոց[9]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուի Վիրշ, 1848
Էռնստ Բրուգեր
Դանիելա Սկալիա, 2016
  • Լուի Վիրշ (1793–1858) - 19-րդ դարի քաղաքական և ռազմական գործիչ
  • Անրի Դյուբուի (1906–2003) - ճարտարապետ
  • Լաուրա Սոլարի (1913–1984) - կինոդերասանուհի 1936–1969 [10]
  • Էռնստ Բրուգեր (1914–1998) - քաղաքական գործիչ, Շվեյցարիայի Դաշնային խորհրդի անդամ 1969–1978 թթ.
  • Ջորջո Օրելլի (1921–2013) - բանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ
  • Մաուրո Բարանցինի (ծնվ. 1944) - տնտեսագետ
  • Ռենատո Բերտա (ծնվ. 1945) - կինոռեժիսոր [11]
  • Պաբլո Տոնյի (ծնվ. 1979) - NEVERCREW սթրիթ արթ խմբի անդամ, պատերի մեծադիր նկարների հեղինակ
Մարզիկներ
  • Դոմենիկո Ջամբոնինի (1868–1956) - մարզիկ հրաձիգ, 1920 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից
  • Անտոնիո Պերմունիան (ծնվ. 1930) - ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, 1962 թվականի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլի մասնակից
  • Դանիելա Սկալիա (ծնվ. 1975)մարզական լրագրող[12]
  • Նիկոլո Բուկիո (ծնվ. 1987) - հոկեյիստ, Շվեյցարիայի տափողակով հոկեյի հավաքականի կազմում մասնակցել է 2006, 2010 և 2014 թվականների ձմեռային օլիմպիական խաղերին

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://www.bfs.admin.ch/bfs/fr/home/bases-statistiques/repertoire-officiel-communes-suisse.assetdetail.2245015.html  .
  2. «Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz»։ Swiss Federal Statistical Office։ 23 March 2017 
  3. https://s.geo.admin.ch/82899b70cb |title=Municipality Bellinzona |map=43 - Sopra Ceneri |map-url=https://shop.swisstopo.admin.ch/en/products/maps/national/lk100?layer=ch.swisstopo.landeskarte100_papier.metadata&product=43&productIdentifier=43&childGroupIdentifier=lk100eb#product-43 |scale=1:100 000 |series=National Map 1:100'000 |edition=2015 |date=2012 |publisher=Federal Office of Topography – swisstopo |location=Wabern, Switzerland |isbn=978-3-302-00043-5 |via=map.geo.admin.ch |accessdate=2019-06-16}}
  4. https://uniondesvilles.ch/fr/Info/Documentation/Statistiques_des_villes_suisses%7Ctitolo=Statistiche città svizzere}}
  5. Swiss Federal Statistical Office – Superweb database – Gemeinde Statistics 1981–2008 Archived 28 June 2010 at the Wayback Machine. (գերմ.) accessed 19 June 2010
  6. Gregorius Turonensis, Historiae, 10.3, Quod exercitus Childeberthi regis in Italiam abiit: Olo autem dux ad Bilitionem huius urbis castrum, in campis situm Caninis, inportunae accedens, iaculo sub papilla sauciatus, cecidit et mortuus est "Duke Olo went rashly to Bilitio, a stronghold of this city [Milan], situated on the plains called Canini, and was wounded with a dart under the nipple and fell and died."
  7. Christian Brochand, Histoire générale de la Radio et de la Télévision en France - La Documentation française - Paris 1994 -2110029927
  8. «Kantonsliste A-Objekte:Ticino»։ KGS Inventar (German)։ Federal Office of Civil Protection։ 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 6 July 2011-ին։ Վերցված է 12 July 2010 
  9. Settori alberghiero e paralberghiero Archived 7 July 2011 at the Wayback Machine. Կաղապար:It icon accessed 23 November 2010
  10. IMDb Database retrieved 20 December 2018
  11. IMDb Database retrieved 20 December 2018
  12. IMDb Database retrieved 20 December 2018

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikivoyage has travel information related to: Բելինցոնա