Բելգիայի թագավորական տիեզերական աերոնոմիայի ինստիտուտ

Բելգիայի թագավորական տիեզերական աերոնոմիայի ինստիտուտ;
Տեսակ	դաշնային գիտական ինստիտուտ և տիեզերական գործակալություն
Երկիր	Բելգիա
Հապավում	BIRA-IASB, BIRA և IASB
Հիմնադրված	նոյեմբերի 25, 1964
Գլխադասային գրասենյակ	Ուկել, Բրյուսել
Հիմնադիր	Marcel Nicolet?
Կայք	aeronomie.be(ֆր.)(նիդեր.)(անգլ.)
	50°47′48″N 4°21′25″E / 50.796785°N 4.356998°E

Բելգիայի թագավորական տիեզերական աերոնոմիայի ինստիտուտ (ԲԹՏԱԻ) (հոլ.՝ Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie - BIRA, ֆրանսերեն՝ Institut royal d'aéronomie spatiale de Belgique - IASB) բելգիական դաշնային գիտահետազոտական ինստիտուտ է։ Ստեղծվել է 1964 թվականին, և դրա հիմնական առաջադրանքներն են հետազոտություններն ու հանրային ծառայությունը տիեզերական աերոնոմիայի ոլորտում, որը Երկրի և այլ մոլորակների մթնոլորտի, ինչպես նաև արտաքին տիեզերքի ֆիզիկան և քիմիան է։ Գիտնականները հիմնվում են ցամաքային, օդապարիկային, օդային կամ տիեզերական գործիքների և համակարգչային մոդելների վրա։

Պատմություն

1964 թվականի նոյեմբերի 25-ին Աերոնոմիական ծառայությունը առանձնացվեց Թագավորական օդերևութաբանական ինստիտուտից (ԹՕԻ) և շարունակեց գործել որպես պետության գիտական հաստատություն՝ Բելգիայի տիեզերական աերոնոմիայի ինստիտուտ (ԲԹՏԱԻ) անվանումով։ 2014 թվականին ԲԹՏԱԻ-ը նշեց իր 50-ամյակը և ստացավ թագավորական կարգավիճակ։ Այդ առիթով ինստիտուտը հավաքագրեց իր պատմության 50 կարևոր իրադարձությունները։

Ինստիտուտի հիմնական իրավասությունը հանրային ծառայության առաջադրանքներն ու հետազոտություններն են տիեզերական աերոնոմիայի ոլորտում։ ԲԹՏԱԻ-ը հիմնականում աշխատում է հրթիռների և արհեստական արբանյակների միջոցով ստացված տվյալների հետ՝ վերին մթնոլորտի և արտաերկրային տիեզերքի ֆիզիկական և քիմիական կառուցվածքը ուսումնասիրելու համար։ Առաջին տնօրենը եղել է Մ. Նիկոլեն։ 2021 թվականի դրությամբ գլխավոր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատարն էր Մարտին Դը Մազիերը^[2]։

Գործունեություն

ԲԹՏԱԻ-ը՝

կենտրոնանում է մթնոլորտի քիմիայի և ֆիզիկայի, ինչպես նաև տիեզերական պլազմայի ֆիզիկայի վրա,
նախագծում և կառուցում է գործիքներ մթնոլորտների և տիեզերական միջավայրի մշտադիտարկման համար,
շահագործում է բելգիական փորձերը Միջազգային տիեզերակայանի և այլ արբանյակների վրա,
մասնակցում է միջազգային չափման ծրագրերի,
համեմատում է դիտարկումները թվային սիմուլյացիաների հետ՝ գիտելիքը հաստատելու և բարելավելու համար,
գիտական փորձառությունը վերածում է հասարակության օգտին ծառայությունների,
տարածում է այս գիտելիքը հրապարակումների, վեբ ծառայությունների և հանրային իրազեկման միջոցով։

Մթնոլորտների քիմիա և ֆիզիկա

ԲԹՏԱԻ-ը ուսումնասիրում է Երկրի ստրատոսֆերան՝ դիտարկելով օզոնային շերտի քայքայումը և դրա հետ կապված հիմնական պարամետրերը, ինչպիսիք են հրաբխային աերոզոլները, բևեռային ստրատոսֆերային ամպերը և հալոգենացված միացությունները։ Գնահատվում են երկարաժամկետ փոփոխությունները, և մշակվել են կանխատեսման կարողություններ։ Հետազոտությունը աջակցում է Մոնրեալի արձանագրությանը՝ օզոնային շերտի պաշտպանության վերաբերյալ։

ԲԹՏԱԻ-ը նաև ուսումնասիրում է Երկրի ներքնոլորտային քիմիան՝ կենտրոնանալով բնական և մարդածին արտանետումների վրա, օրինակ՝ SO₂ և NO₂, տրոպոսֆերային օզոնի նախանյութերը, դրանց կապը օդի որակի հետ և ջերմոցային գազերի զարգացումը՝ Կիոտոյի արձանագրության աջակցման նպատակով։ Մշակվում է քիմիական եղանակի կանխատեսում։

ԲԹՏԱԻ-ը ուսումնասիրում է արեգակնային ճառագայթումը և դրա ներթափանցումը Երկրի մակերևույթ։ Այն մշտադիտարկում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման երկարաժամկետ փոփոխությունները։ ԲԹՏԱԻ-ը նաև նպաստում է մոլորակային մթնոլորտների, մասնավորապես՝ Մարսի և Վեներայի, հետազոտությանը։

Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկա

Արեգակը միջմոլորակային տիեզերքը լցնում է պլազմայով՝ լիցքավորված մասնիկներից կազմված գազով, որը հանդես է գալիս որպես մշտական արեգակնային քամի։ Երկրի արտաքին մթնոլորտը՝ մագնիսոլորտը, նույնպես լցված է պլազմայով, ինչպես նաև Արեգակնային համակարգի բազմաթիվ այլ օբյեկտների միջավայրերը։ Ինստիտուտը ստեղծել է տեսական և մոդելավորման հզոր ծրագիր, որը խորապես հիմնված է ԵՏԳ-ի տիեզերական առաքելություններից, Ուլիս, Cluster և Ռոզետա տիեզերանավերից ստացված դիտարկումների վրա։

ԲԹՏԱԻ-ը լայն փորձառություն ունի հետևյալ ոլորտներում.

Արտաքին մագնիտոսֆերային սահմանի դինամիկ վարքագիծը փոփոխական արեգակնային քամու ազդեցության տակ, որը վերահսկում է արեգակնային քամուց մագնիտոսֆերա էներգիայի մուտքը։
Արտաքին մագնիտոսֆերայի և ներքին մագնիտոսֆերայում համապտտվող պլազմայի փոխազդեցությունը։
Մագնիտոսֆերայի և իոնոսֆերայի կապակցումը, ինչպես այն արտահայտվում է բևեռափայլերի կամ բևեռային լույսերի միջոցով։

Այս մոդելավորման ջանքերը օգնում են նվազեցնել այն էմպիրիզմը, որը դեռ գերակշռում է ժամանակակից տիեզերական եղանակի կանխատեսումներում։

Ծառայություններ

ԲԹՏԱԻ-ը տրամադրում է արտադրանքներ և ծառայություններ, որոնք բավարարում են օգտատերերի համայնքի կարիքները։

Արեգակնային Ուլտրամանուշակագույն ինդեքս հանրության համար
Մթնոլորտի վիճակի գնահատումներ՝ քաղաքականություն մշակողներին աջակցելու համար
Կուտակված իոնացնող ճառագայթման դոզայի կանխատեսումներ տիեզերական արդյունաբերության համար

Երկրի մթնոլորտին վերաբերող ծառայությունները ներառում են ստրատոսֆերային օզոնի կանխատեսում, օդի որակի գլոբալ վերլուծություն և կանխատեսում, հրաբխային արտանետումների նախազգուշացումներ, արբանյակային տվյալների վավերացում և տրոպոսֆերային արտանետումների մշտադիտարկում։ Այս ծառայությունները պետք է ինտեգրվեն միջազգային նախաձեռնություններին, օրինակ՝ Եվրոպայի ղեկավարած GMES-ին՝ Շրջակա միջավայրի և անվտանգության գլոբալ մշտադիտարկմանը։

Տիեզերական եղանակի ոլորտում ԲԹՏԱԻ-ը կենտրոնանում է իոնացնող տիեզերական ճառագայթման և դրա ազդեցությունների վրա։ Այս ծառայությունները շահագործվում են Բելգիայի Արև-Երկիր գերազանցության կենտրոնի համատեքստում։ Մշակվում են գործիքներ, մեթոդներ և ընթացակարգեր՝ այդ ծառայությունները օգտատերերի համայնքին տրամադրելու համար (Եվրոպական տիեզերական եղանակի պորտալ)։

ԲԹՏԱԻ-ը՝ Բելգիական օգտատերերի աջակցության և շահագործման կենտրոնի (BUSOC) միջոցով, գիտական թիմերին տրամադրում է աջակցություն և ենթակառուցվածք՝ տիեզերական փորձերի պատրաստման, մշակման և շահագործման համար։ BUSOC-ը Միջազգային տիեզերակայանի վրա գտնվող Արևային մոնիթորինգի աստղադիտարանի գործողությունների կենտրոնն է և Տիեզերական հետազոտությունների ազգային կենտրոնի PICARD արևային դիտարկման արբանյակի գիտական առաքելության կենտրոնը։