Բելա Գուտմանի անեծք
| Մարզաձև | ֆուտբոլ  | |
|---|---|---|
| Կոչվել է ի պատիվ | Բելա Գուտման | |
| Երկիր | Պորտուգալիա | |
| Սկսած | 1962 | |
| Կազմված է | Բելա Գուտման, Բենֆիկա ՖԱ | |
Բելա Գուտմանի անեծք (պորտ.՝ Maldição de Béla Guttmann ), սպորտային անեծք։ Ենթադրաբար, հունգարացի ֆուտբոլի մարզիչ Բելա Գուտմանը անիծել է իր նախկին ակումբ Բենֆիկային՝ 1960–61 և 1961–62 թվականներին Եվրոպայի գավաթը նվաճելուց հետո։ 1962 թվականին, Եվրոպայի գավաթի եզրափակչում հաղթելուց հետո, ակումբի ղեկավարությունը հրաժարվել է բարձրացնել Գուտմանի աշխատավարձը, և նա հրաժարական է տվել՝ հայտարարելով, որ առանց նրա Բենֆիկան չի կարողանա հաղթել որևէ այլ եվրոպական ակումբային մրցաշար հաջորդ դարում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Բենֆիկան պարտվել է Եվրոպայի գավաթի (այժմ՝ Չեմպիոնների լիգա) հինգ եզրափակիչ և ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի (այժմ՝ Եվրոպա լիգա) երեք եզրափակիչ։ Անեծքի տրամաբանության համաձայն՝ այն, ենթադրաբար, ավարտվելու է 2062 թվականին։
Նախախատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Բելա Գուտմանը դարձել է «Բենֆիկայի» մարզիչ 1959 թվականին՝ նախորդ մրցաշրջանում նա խաղացել է անցկացնելուց հետո «Պորտուում», որի կազմում նվաճել է Պորտուգալիայի առաջնությունը՝ անցնելով «Բենֆիկային»՝ վերականգնելով հինգ միավորի տարբերությունը։ Որպես «Բենֆիկայի» մարզիչ՝ Գուտմանը գլխավորել է թիմը 162 խաղում՝ հաղթելով 113-ում, ոչ-ոքի խաղալով 27-ում և պարտվելով ընդամենը 22-ում։ «Բենֆիկան» իր առաջին խաղը նրա ղեկավարությամբ անցկացրել է 1959 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ «Էստադիո դա Լուս» մարզադաշտում՝ «Վիտորիայի» դեմ՝ հաղթելով 4-1 հաշվով, իսկ նրանց վերջին խաղը տեղի ունեցավ 1966 թվականի մայիսի 1-ին, երբ Գուտմանը վերադարձավ երկար ընդմիջումից հետո (պատահաբար, «Բենֆիկան» նույն հաշվով հաղթել է «Վիտորիային», բայց «Էստադիո դու Ռեստելում»)։ Եվրոպական մրցաշարերում Գուտմանը ղեկավարել է թիմը 22 խաղում, որոնցից 14-ում հաղթել է, 3-ում ոչ-ոքի է խաղացել և ընդամենը 5-ում պարտվել։ Նա իր առաջին եվրոպական մրցաշարերի խաղը խաղացել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Էդինբուրգում ՝ «Հարթսի» դեմ (հաղթանակ 2:1), իսկ վերջինը՝ 1966 թվականի մարտի 6-ին Լիսաբոնում՝ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ (պարտություն 1:5)[1]:
Իր պաշտոնավարման ընթացքում Գուտմանը հեռացրել է 20 խաղացողի՝ նախընտրելով երիտասարդ խաղացողների, որոնց հետ 1960 և 1961 թվականներին հաղթել էր Պորտուգալիայի առաջնությունը, իսկ 1961 և 1962 թվականներին՝ Եվրոպայի գավաթը։ Նրանց թվում էն եղել Էյսեբիոն, Խոսե Ագուասը, Խոսե Աուգուստան, Կոստա Պերեյրան, Անտոնիո Սիմոեշը, Ջերմանոն և Մարիո Կոլունան։ 1961 թվականին եզրափակչում պարտվել է «Բարսելոնաին» 3-2 հաշվով, իսկ 1962 թվականին՝ «Ռեալ Մադրիդին»՝ 5-3 հաշվով (պորտուգալացիները վերադարձել էին 2-0 և 3-2 պարտությունից հետո)։ Ըստ լեգենդի՝ Գուտմանը մարզիչ Խոսե Կառլոս Բաուերին հանդիպել է վարսավիրանոցում, որը նրան պատմել է Էյսեբիոյի՝ պորտուգալական Մոզամբիկից տաղանդավոր խաղացողի մասին։ Էյսեբիոն հետաքրքրություն էր առաջացնում «Սպորտինգի» համար, բայց Գուտմանը ապահովեց նրա տեղափոխությունը իր թիմ[2]։ Գուտմանի հաղթանակները անմահացել են ակումբի հիմնադրման 110-ամյակի առթիվ կանգնեցված հուշարձանում. մարզադաշտի 18-րդ հատվածի մոտ կանգնեցված քանդակի հեղինակը հունգարացի Լասլո Շատմարի Յուհոշն է[3]:
Սկանդալ և անեծք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1962 թվականին, երբ «Բենֆիկան» նվաճել է Եվրոպայի գավաթը, Բելա Գուտմանը դիմեց ակումբի ղեկավարությանը աշխատավարձի բարձրացման համար[4], սակայն մերժում է ստացել[5]՝ ակումբի ղեկավարությունը չի ցանկացել Գուտմանին վճարել երկրորդ անընդմեջ բոնուսը՝ Եվրոպայի գավաթը նվաճելու համար։ Վերջապես, ղեկավարության հետ վիճաբանելուց հետո, Գուտմանը հայտարարել է ակումբից հեռանալու մասին, բայց նախքան պաշտոնից հեռանալը, զայրացած հայտարարել է[6]՝
Առանց ինձ, հարյուր տարի Բենֆիկան չի կարողանա հաղթել ոչ մի եվրագավաթ[7][8]։
Կա մի տեսություն, որ Գուտմանը «անիծել է» ամբողջ պորտուգալական ֆուտբոլը՝ հայտարարելով, որ ոչ մի պորտուգալական թիմ 100 տարի չի նվաճի Եվրոպայի գավաթը[9], սակայն «Սպորտինգի» հաղթանակը Գավաթակիրների գավաթում 1964 թվականին, ինչպես նաև «Պորտուի» հաղթանակները 1987 թվականի Եվրոպայի գավաթում, 2003 թվականի ՈՒԵՖԱ-ի գավաթում, 2004 թվականի Չեմպիոնների լիգայում և 2011 թվականի Եվրոպայի լիգայում, կամ մասամբ «վերացրել են անեծքը», կամ կասկածի տակ են դրել այն փաստը, որ Գուտմանը երբևէ սպառնալից խոսքեր է ասել այլ պորտուգալական ակումբների մասին[10]:
Արդյունքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Գուտմանի հեռանալուց ի վեր «Բենֆիկան» եվրոպական ասպարեզում քրոնիկ անհաջողությունների է հանդիպել։
- 1963 թվականին Բենֆիկան պարտվել է Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1:2 հաշվով պարտվել է «Միլանին»: Էյսեբիոն առաջին խաղակեսում բացեց հաշիվը, սակայն Ժոզե Ալտաֆինին դուբլ է ձևակերպել է և հաղթանակ պարգևեց միլանցիներին[9][10][11]։
- 1965 թվականին «Բենֆիկան» եզրափակիչում խաղում էր միլանյան մեկ այլ ակումբի՝ «Ինտերնացիոնալեի» դեմ: 90 րոպեների ընթացքում իտալական թիմը՝ Էլենիո Էռերայի գլխավորությամբ, թույլ չի տվել պորտուգալացիներին նույնիսկ մեկ գրոհ ձեռնարկել, իսկ առաջին խաղակեսի հենց վերջում Ժաիր դա Կոստայի ջանքերով խփել է հաղթական գոլը[9][10]:
- 1968 թվականին եզրափակիչում «Բենֆիկան» խաղում էր «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ: Հիմնական ժամանակն ավարտվել է ոչ-ոքի՝ 1:1 հաշվով, սակայն լրացուցիչ ժամանակի հենց առաջին 10 րոպեներին «Բենֆիկան» ջախջախվել է և արդյունքում պարտվեց 1:4 հաշվով[9][10]:
- 1983 թվականին լիսաբոնցիները դուրս են եկել ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի եզրափակիչ, որտեղ երկու հանդիպում են անցկացրել «Անդերլեխտի» դեմ: Սակայն համեստ բելգիական թիմն առաջին խաղում հաղթել է 1:0 հաշվով, երկրորդում պահպանեց 1:1 ոչ-ոքին և նվաճեց գավաթը: Արդեն այդ ժամանակ երկրպագուները սկսեցին են խոսել Գուտմանի անեծքի մասին[9][10]:
- 1988 թվականին «Բենֆիկան» Չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչում խաղում էր ՊՍՎ Էյնդհովենի դեմ, որի ավագը Ռոնալդ Կումանն էր: Այդ տարիներին «Բենֆիկայի» կազմում հայտնվել են մի շարք նոր խաղացողներ, որոնց անվանել են նոր «ոսկե» սերունդ: Հանդիպման հիմնական ժամանակն ավարտվել է զրոյական ոչ-ոքիով, և հաղթողին ստիպված են եղել որոշել հետխաղյա տասնմեկմետրանոցների հարվածաշարով, որտեղ վեցերորդը հարվածող Անտոնիու Վելոզուի վրիպումը ճակատագրական է եղել «Բենֆիկայի» համար[9][10]:
- 1990 թվականին Վիեննայում ընթացել է Չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչը, որտեղ մրցակիցը դարձյալ «Միլանն» է եղել, որի կազմում փայլել են հոլանդացիներ Ֆրանկ Ռայկարդն ու Մարկո վան Բաստենը: Բելա Գուտմանը, ով մահացել էր եզրափակիչից 9 տարի առաջ, հուղարկավորված էր հենց Վիեննայում, ուստի Էյսեբիոն խաղից առաջ գնացել է նրա գերեզմանին՝ հանգուցյալ Գուտմանից ներում խնդրելու և անեծքը հանելու համար: Այնուամենայնիվ, Ռայկարդի միակ գոլը ևս մեկ տիտղոս է բերել «Միլանին», իսկ «Բենֆիկան» կրկին պարտվել է վճռորոշ խաղում[9][10][11]:
- 2013 թվականին Լոնդոնի «Չելսիի» դեմ Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչ հանդիպումից առաջ պորտուգալացիները համարվել են հետնապահներ՝ չնայած այնպիսի աստղային խաղացողների առկայությանը, ինչպիսիք էին Էսեկիել Գարայը և Օսկար Կարդոսոն, ինչպես նաև մարզիչ Ժորժե Ժեզուշը: Եզրափակիչից առաջ Էյսեբիոն կրկին մեկնել է Վիեննա՝ Բելա Գուտմանի գերեզմանին, հարգելու մարզչի հիշատակը և անեծքը հանելու համար, բայց պորտուգալացիների ջանքերն ապարդյուն են անցել՝ ավելացված ժամանակում՝ 1:1 հաշվի պայմաններում, «արծիվները» գոլ են բաց թողել Բրանիսլավ Իվանովիչից և յոթերորդ անգամ պարտություն կրել եզրափակիչներում[9][10]:
- 2014 թվականին «Բենֆիկան» համարվել է Եվրոպայի լիգայի ֆավորիտը՝ շրջանցելով նույնիսկ թուրինյան «Յուվենտուսին»: Անեծքի ազդեցությանը վերջ դնելու համար պորտուգալացիները 2014 թվականի փետրվարի 28-ին «Էշտադիու դա Լուշ» մարզադաշտի մոտ բացել են Բելա Գուտմանի հուշարձանը: Մրցաշարի եզրափակիչում պորտուգալացիների մրցակիցը իսպանական «Սևիլյան» էր: Երկրպագուները լարված հայտարարում էին, որ չեն հավատում Գուտմանի անեծքին և հույս ունեին հասնել երկար սպասված հաջողությանը: Խաղն ավարտվել է միայն հետխաղյա տասնմեկմետրանոցների հարվածաշարով, որտեղ «Բենֆիկայի» առաջատարներ Կարդոսոյի և Ռոդրիգոյի վրիպումները 11 մետրանոց նիշից պորտուգալացիներին զրկել են հերթական գավաթից[9][10][12]:
Այսպիսով, 1963 թվականից ի վեր «Բենֆիկան» պարտվել է Եվրոպայի գավաթի բոլոր ութ եզրափակիչներում, որոնց հասել է։ «Յուվենտուսը» երկրորդն է եզրափակիչներում պարտությունների ամենավատ ցուցանիշով՝ 1997 թվականից ի վեր Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչներում պարտություն կրելով հինգ անգամ։ Ավելին, «Բենֆիկայի» երիտասարդական թիմը պարտվել է ՈՒԵՖԱ-ի երիտասարդական լիգայի երեք եզրափակիչներում ( 2014, 2017, 2020 ), սակայն «Բենֆիկան» մինչև 19 տարեկանների թիմը նվաճել է գավաթը 2021-22 մրցաշրջանում։ «Բենֆիկայի» երկրպագուները բաժանված են երկու ճամբարի. ոմանք կարծում են, որ Բելա Գուտմանի անեծքը դեռևս ուժի մեջ է, և որ հաղթանակը իրականում պետք է սպասի մինչև 2062 թվականը[10], մյուսները անեծքն ինքնին համարում են հորինվածք և «Բենֆիկայի» բոլոր անհաջողությունները եվրագավաթներում վերագրում են վճռորոշ խաղերը հաղթական ավարտին հասցնելու նրանց սովորական անկարողությանը[9]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Almanaque do Benfica: Edição Centenário 1904–2004, Almanaxi Editora, 2003, p. 535. ISBN 972-99074-0-4
- ↑ «h2g2 – Eusebio – A Footballing Legend». BBC. 1942-01-25. Արխիվացված օրիգինալից 2011-06-29-ին. Վերցված է 2011-01-27-ին.
- ↑ «Rui Gomes da Silva: "A nossa ideia foi trazer Béla Guttmann para o estádio"» (պորտուգալերեն). Record. 2014-02-28. Արխիվացված օրիգինալից 2015-09-24-ին. Վերցված է 2014-03-02-ին.
- ↑ Benfica and "the curse of Bela Guttmann" Արխիվացված 2017-02-19 Wayback Machine
- ↑ Béla Guttmann and the curse of Benfica Արխիվացված 2016-09-03 Wayback Machine
- ↑ 'Nem em 100 anos o Benfica será campeão europeu novamente' - A incrível maldição de Bela Guttmann Արխիվացված 2016-05-03 Wayback Machine
- ↑ Marcella Martha (2013-05-16). «A derrota do Benfica para o Chelsea e a maldição de Béla Guttmann» (պորտուգալերեն). Goal.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016-05-03-ին. Վերցված է 2016-12-21-ին.
- ↑ «Maldição de Béla Guttmann "quebrada" hoje com inauguração de estátua na Luz» (պորտուգալերեն). 2014-02-28. Արխիվացված է օրիգինալից 2014-03-06-ին. Վերցված է 2016-12-21-ին.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Степан Чаушьян (2014-05-15). «Проклятье Гуттманна: почему «Бенфика» не смогла выиграть Лигу Европы» (ռուսերեն). Аргументы и факты. Արխիվացված օրիգինալից 2016-12-23-ին. Վերցված է 2016-12-21-ին.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Александр Полунин (2015-11-03). «Проклятие Белы Гуттманна. Восемь проигранных финалов лиссабонской «Бенфики»» (ռուսերեն). Sports.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2016-12-23-ին. Վերցված է 2016-12-21-ին.
- 1 2 «Проклятые. История проигранных финалов "Бенфики"» (ռուսերեն). UA-football. 2014-05-14. Արխիվացված օրիգինալից 2016-02-22-ին. Վերցված է 2012-12-23-ին.
- ↑ «The 52-year curse of Bela Guttman continues for Benfica as Portuguese club fall short in eighth European final with Europa League defeat against Sevilla». Daily Mail. 2014-05-14. Արխիվացված օրիգինալից 2016-03-04-ին. Վերցված է 2014-05-15-ին.