Բելա Գուտման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բելա Գուտման
Guttmann 1953.JPG
Անձնական տեղեկություն
Սեռ`արական
Մասնագիտացում`ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլային մարզիչ
Երկիր`Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Ծննդյան ամսաթիվ`հունվարի 27, 1899(1899-01-27) կամ մարտի 13, 1900(1900-03-13)[1]
Ծննդավայր`Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա
Մահվան ամսաթիվ`օգոստոսի 28, 1981(1981-08-28)
Մահվան վայր`Վիեննա, Ավստրիա
Բելա Գուտմանի արձանը Estádio da Luz մարզադաշտում

Բելա Գուտման (հունգարերեն՝ Béla Guttmann, հունվարի 27, 1899(1899-01-27) կամ մարտի 13, 1900(1900-03-13)[1], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - օգոստոսի 28, 1981(1981-08-28), Վիեննա, Ավստրիա), 20-րդ դարի հունգարացի անվանի ֆուտբոլիստ և մարզիչ: Համարվում է ֆուտբոլային թիմի խաղը 4-2-4 սխեմայով կազմակերպելու գաղափարը մշակողներից և առաջին կիրառողներից մեկը[2]: Տակտիկական այդ նորույթը նա գործադրել է Բրազիլիայում մարզչական իր աշխատանքի ժամանակ, և դա օգնել է այդ երկրի հավաքականին՝ 1958 և 1962 թվականներին հաղթելու աշխարհի գավաթի խաղարկություններում[3]:

Շուրջ չորս տասնամյակ ձգված մարզչական գործունեության ընթացքում Գուտմանը քսանմեկ անգամ փոխել է իր թիմերը՝ պտույտ անելելով աշխարհում և մարզելով այնպիսի հեղինակավոր թիմեր, ինչպես՝ իտալական «Միլանը», ուրուգվայական «Պենյարոլը», բրազիլական «Սան Պաուլու»-ն, պորտուգալական «Պորտու»-ն, «Բենֆիկա»-ն... Նա եղել և մնում է լավագույն արդյունքների հասած մարզիչներից մեկը աշխարհում. երկու անգամ նվաճել է Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթը (Լիսաբոնի «Բենֆիկա»-ի հետ, 1960/61 և 1961/62 տարեշրջաններում), մեկ անգամ՝ լատինաամերիկյան ուժեղագույն ֆուտբոլային թիմերի «Լիբերտադորես» գավաթը (Copa Libertadores), իր մարզած թիմերի հետ յոթ անգամ դարձել է Հունգարիայի, Իտալիայի, Պորտուգալիայի, Բրազիլիայի, Ուրուգվայի չեմպիոն և նույնքան անգամ էլ՝ այդ երկրների գավաթակիր:

Նրա մարզչական հարուստ գործունեությունը, այդուհանդերձ, զերծ չի եղել նաև հակասություններից: Հազվադեպ է եղել, որ նա իր մարզած թիմում մնա երկու տարեշրջանից ավելի. ինքն իր մասին չափազանց բարձր կարծիք ունենալը, խոսելու հեգնական և նույնիսկ ցինիկ տոնը, բարձր աշխատավարձ պահանջելը մշտական աղմուկ ու սենսացիա են ստեղծել նրա անվան շուրջը՝ դարձնելով Էլենիո Էռերայի կամ Ժոզե Մոուրինյոյի նման, նրանց նախօրինակ մի կերպար[4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Բուդապեշտում, հրեական ընտանիքում: Ծնողների խորհրդով՝ մանուկ հասակից հաճախել է բալետային խմբակի պարապմունքների և 16 տարեկանում արդեն ստացել է դասական պարերի դասատուի որակավորում: Բայց հաշվի առնելով, որ Ավստրո-Հունգարիայում սպորտն ավելի է կարևորվում, որոշել է իրեն նվիրել ֆուտբոլին[5]:

Ֆուտբոլիստի իր կարիերան սկսել է Բուդապեշտի MTK թիմում, որը 1920-1921 թվականներին երկու անգամ նվաճել է Հունգարիայի չեմպիոնի կոչումը: Այնուհետև տեղափոխվել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի SC Hakoah, զուգահեռաբար հոգեբանություն է ուսումնասիրել[6]: Հունգարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է 1924 թվականին Փարիզում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերին: 1926 թվականին մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, հանդես եկել Նյու Յորքի, Բրուքլինի մի շարք ակումբներում: 1932 թվականին վերադարձել է Ավստրիա, միայն մեկ տարեշրջան խաղացել Վիեննայի SC Hakoah թիմի կազմում և 1933 թվականից անցել մարզչական աշխատանքի: Երկու տարի մարզել է իրեն քաջ ծանոթ վիեննական SC Hakoah-ը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ծանր հետք է թողել Գուտմանի ճակատագրի վրա. նրա ավագ եղբայրը զոհ է գնացել Հոլոքոստին: Ըստ որոշ աղբյուրների՝ այդ վտանգավոր ժամանակներում ինքն անձամբ ապաստան է գտել Շվեյցարիայում կամ Բրազիլիայում, սակայն այլ աղբյուրների վկայությամբ՝ համակենտրոնացման ճամբար է ընկել[7]: Այդ մասին իրեն տրված հարցերին Գուտմանը միշտ նույն պատասխանն է տվել՝ «Միայն Տեր Աստվածն օգնեց ինձ...»[8]: Պատերազմից հետո նա վերադարձել է մարզչական աշխատանքի. մարզել է Բուդապեշտի «Վաշաշ» թիմը, միաժամանակ պորտուգալերեն է սովորել[5]: Հետագայում աշխատել է մի շարք հանրահայտ ֆուտբոլային ակումբներում (իտալական «Միլան»-ում, ուրուգվայական «Պենյարոլ»-ում, բրազիլական «Սան Պաուլու»-ում, պորտուգալական «Պորտու»-ում, «Բենֆիկա»-ում...), նվաճել մարզական բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակներ ու պարգևներ:

Մահացել է 1981 թվականին, թաղվել Վիեննայի հրեական գերեզմանատանը: Այդ նույն տարում նրա անունը ներառվել է Միջազգային սպորտի հրեական փառքի սրահում[9] : 2007 թվականին անգլիական The Times-ը նրան ընդգրկել է պատմության ամենաազդեցիկ մարզիչների իր կազմած ութնյակում[10]:

Անհատական նվաճումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բոլոր ժամանակների լավագույն մարզիչների վարկանիշային ցանկում գրավել է 9-րդ տեղը՝ ըստ World Soccer Awards-ի վարկածի (2013 թ.)[11] ·[12]:
  • Բոլոր ժամանակների լավագույն մարզիչների վարկանիշային ցանկում գրավել է 16-րդ տեղը՝ ըստ ESPN հեռուստատեսության վարկածի (2013 թ.)[13];
  • Բոլոր ժամանակների լավագույն մարզիչների վարկանիշային ցանկում գրավել է 20-րդ տեղը՝ ըստ «Ֆրանս ֆուտբոլ»-ի վարկածի (2019 թ.)[14] ·[15] ·[16]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բենֆիկա (ֆուտբոլային ակումբ, Լիսաբոն)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Detlev Claussen: Béla Guttmann. Weltgeschichte des Fußballs in einer Person, Berenberg Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-937834-11-7.
  • Ludwig Tegelbeckers: Béla Guttmann. Weltenwanderer ohne Kompromiss. In: Dietrich Schulze-Marmeling, Davidstern und Lederball, S. 347–368, Verlag Die Werkstatt, Göttingen 2003, ISBN 3-89533-407-3.
  • Rogan Taylor, Klara Jamrich: Puskas on Puskas. The Life and the Times of a Footballing Legend. Robson Books, London 1997, ISBN 1-86105-083-6.
  • Michael John, Dietrich Schulze-Marmeling: „Hauts die Juden“. Antisemitismus im europäischen Fußball. In: Dietmar Beiersdorfer: Fußball und Rassismus. Verlag Die Werkstatt, Göttingen 1993, ISBN 3-923478-73-9, S. 133–160.
  • Jenő Csaknády: Die Béla Guttmann Story. Hinter den Kulissen des Weltfußballs. Bintz-Dohany, Offenbach 1964.
  • David Bolchover: The greatest comeback : from genocide to football glory – the story of Béla Guttmann. London : Biteback, 2017

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Worldfootball.net
  2. ։ 24 avril 2008 http://fourfourtwo.com/blogs/championsleague/archive/2008/04/24/foreskins-and-total-football.aspx 
  3. Biographie de Gusztav Sebes, fifa.com
  4. ։ 17 janvier 2007 http://www.guardian.co.uk/football/2007/jan/17/europeanfootball.sport1 
  5. 5,0 5,1 (Գերմաներեն) ։ 11 avril 2010 http://www.wien.gv.at/kultur/archiv/geschichte/fussball/guttmann.html 
  6. (իտալերեն) ։ էջ 41 http://archiviostorico.corriere.it/2010/maggio/12/Guttmann_ispiratore_della_parabola_Mou_co_9_100512072.shtml 
  7. (Գերմաներեն) https://www.welt.de/print-welt/article455729/Kuscht_der_Star_kuscht_die_Mannschaft.html 
  8. (Իսպաներեն) ։ 30 octobre 2006 http://www.elpais.com.uy/06/10/30/pdepor_244742.asp 
  9. ։ 30 mars 2007 http://www.jewishsports.net/BioPages/BelaGuttmann.htm 
  10. (Հոլանդերեն) ։ 13 septembre 2007 http://www.vi.nl/Nieuws-item/143359/Michels-is-onbetwist-s-werelds-beste-coach.htm 
  11. ։ 4 juillet 2013 http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-manager-of-all-time-341473 
  12. ։ 2 juillet 2013 http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted 
  13. Greatest Managers, No. 16: Bela Guttmann
  14. ։ 19 mars 2019 https://www.francefootball.fr/magazine/?prov=W-HP-LBMU 
  15. ։ 19 mars 2019 https://www.foxsports.com.mx/news/400382-los--mejores-entrenadores-de-la-historia 
  16. ։ 19 mars 2019 https://www.abc.es/deportes/futbol/abci-50-mejores-entrenadores-historia-futbol-201903191710_noticia.html 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]