Jump to content

Բասիլիսկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բասիլիսկ
ԵնթատեսակԴիցաբանական հիբրիդներ և դիցաբանական օձ
Երևի համընկնում էկոկատրիս
 Basilisk Վիքիպահեստում

Բասիլիսկ[1] (հին հունարեն՝ βασιλίσκος — «փոքրիկ արքա», նաև լատիներեն՝ basiliscus, regulus, անգլ.՝ basilisk, cockatrice), եվրոպական լեգենդներում և լավագույն պատմությունների ժողովածուներում առասպելական սողուն, որը համարվում է «օձերի արքան» և ընդունակ է սպանելու յուրաքանչյուր էակի՝ ընդամենը մեկ հայացքով։ Պլինիոս Ավագի «Բնական պատմություն» աշխատության համաձայն՝ Կիրենայի բասիլիսկը փոքրիկ օձ է՝ «ոչ ավելի, քան տասներկու մատնաչափ (մոտ 30 սմ) երկարությամբ»[2], որն այնքան թունավոր է, որ իր ճանապարհին թողնում է մահացու թույնի լայն հետք, իսկ նրա հայացքը նույնքան կործանարար է։

Ըստ Պլինիոսի՝ բասիլիսկի միակ թույլ կողմը աքիսի հոտն է։ Աքիսին նետել են բասիլիսկի որջը, որը հեշտությամբ ճանաչելի է, քանի որ շրջակա թփերն ու խոտը այրված են լինում նրա ներկայությունից։ Հնարավոր է, որ Եվրոպայում բասիլիսկի առասպելը և դրա կապը աքիսի հետ ներշնչված են եղել ասիական և աֆրիկյան որոշ օձատեսակների (օրինակ՝ կոբրաների) և նրանց բնական թշնամու՝ մանգուստի մասին պատմություններից։

Ստուգաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բառն առաջացել է հունարեն basilískos ձևից, որը նշանակում է «փոքրիկ արքա», «փոքրիկ իշխան», «առաջնորդ» կամ «երիտասարդ կառավարիչ», և կազմված է երկու բաղադրիչներից՝ βᾰσῐλεύս (basileús — «արքա, թագավոր») և -ῐ́սκος (-ískos — փոքրացուցիչ ածանց[3])։ Այն նաև համարվել է կոկատրիսի հոմանիշը[4]։

Հիշատակումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Զվոլե քաղաքի 1295 թվականի կնիքը, որտեղ պատկերված է Միքայել Հրեշտակապետը՝ բասիլիսկին սպանելիս։

Բասիլիսկին հաճախ անվանում են «արքա», քանի որ, ըստ ավանդության, նրա գլխին կա խույր կամ թագաձև կատարի տեսքով ելուստ։ Բասիլիսկի մասին պատմությունները ցույց են տալիս, որ այն լիովին տարբերակված չէ կոկատրիսից։ Ենթադրվում է, որ բասիլիսկը դուրս է գալիս աքլորի թուխս նստած օձի կամ դոդոշի ձվից (ի տարբերություն կոկատրիսի, որը դուրս է գալիս աքլորի «ձվից»՝ թուխս նստած օձի կամ դոդոշի կողմից)։ Միջնադարյան Եվրոպայում այս արարածի նկարագրությունը սկսեց ձեռք բերել աքլորի առանձնահատկություններ։ Այն ունի թունավոր հարված, իսկ առասպելի որոշ տարբերակներում՝ նաև կրակ արտաշնչելու կարողություն։

Բասիլիսկի մասին ամենավաղ հիշատակումներից մեկը հանդիպում է Պլինիոս Ավագի «Բնական պատմություն» աշխատության մեջ՝ գրված մոտավորապես մ․թ․ 79 թվականին։ Նա նկարագրում է կատոբլեպասին՝ կովանման ահռելի մի արարածի, որի «աչքերին նայող յուրաքանչյուր ոք տեղնուտեղը մահանում է»[5], ապա շարունակում է․

Նույնպիսի ուժ ունի նաև բասիլիսկ կոչվող օձը։ Այն հանդիպում է Կիրենա նահանգում և ունի ոչ ավելի, քան տասներկու մատնաչափ երկարություն։ Գլխին ունի սպիտակ բիծ, որը խիստ նմանվում է ինքնատիպ թագի։ Երբ այն ֆշշացնում է, մնացած բոլոր օձերը փախչում են նրանից, և այն չի շարժվում մյուս օձերի պես՝ մարմնի հաջորդական ծալքեր առաջացնելով, այլ առաջ է ընթանում մեջտեղի հատվածում ուղղաձիգ ու կանգուն դիրքով։ Այն ոչնչացնում է բոլոր թփերը՝ ոչ միայն հպվելով, այլև իր շնչով, այրում է ողջ խոտն ու կոտրում քարերը․ այնքան ահռելի է նրա կործանարար ազդեցությունը։ Նախկինում համընդհանուր համոզմունք կար, որ եթե հեծյալը նիզակով սպանի այս կենդանուն, թույնը բարձրանալու է զենքի վրայով և սպանի ոչ միայն ձիավորին, այլև ձիուն։ Այս սարսափելի հրեշի համար կործանարար է աքիսի հոտը, ինչը հաջողությամբ փորձարկվել է, քանի որ թագավորները հաճախ են ցանկացել տեսնել նրա մարմինը սպանված վիճակում․ որքան ճշմարիտ է, որ Բնությանը հաճելի է եղել, որպեսզի ոչ մի բան չմնա առանց իր հակաթույնի։ Կենդանուն նետում են բասիլիսկի բույնը, որը հեշտ է ճանաչել դրա շուրջը վարակված հողից։ Աքիսն իր հոտով ոչնչացնում է բասիլիսկին, սակայն ինքն էլ է սատկում բնության՝ ինքն իր դեմ մղած այս պայքարում[6]։
«Բասիլիսկն ու աքիսը», Մարկուս Գերարդս Ավագ։ Կոկատրիսը (պատկերված է) սկսեց նույնացվել բասիլիսկի հետ, երբ Բարթոլոմեուս Անգլիացու «Իրերի հատկությունների մասին» (De proprietatibus rerum, մոտ 1260 թվական) աշխատության մեջ հիշատակվող «basiliscus»-ը Ջոն Թրևիսայի կողմից 1397 թվականին թարգմանվեց որպես «կոկատրիս» (cockatrice)։

Իսիդոր Սևիլյացին բասիլիսկին բնորոշել է որպես օձերի արքա՝ նրա մահաբեր հայացքի և թունավոր շնչառության պատճառով[7]։ Բեդա Պատվելին առաջինն է, ով վկայակոչեց ծեր աքլորի ձվից բասիլիսկի ծնվելու մասին լեգենդը։ Այլ հեղինակներ ավելացրել են նաև Սիրիուս աստղի ծագման պայմանը։ Ալեքսանդր Նեքամը (մահացել է 1217 թ․) առաջինն է, ով նշեց, որ բասիլիսկի սպանության գործիքը ոչ թե հայացքն է, այլ «օդի ապականումը»․ մի տեսություն, որը մեկ դար անց զարգացրեց Պիետրո դ'Աբանոն։

Թեոֆիլուս Պրեսբիտերը իր «Տարբեր արվեստների ժամանակացույց (լատիներեն՝ Schedula diversarum artium)» գրքում ներկայացրել է մի երկար բաղադրատոմս՝ պղինձը «իսպանական ոսկու» վերածող միացություն ստանալու համար։ Այդ միացությունը ստացվում է բասիլիսկի փոշիացված արյան, մարդկային փոշիացված արյան, կարմիր պղնձի և հատուկ տեսակի քացախի խառնուրդից։

Ալբերտ Մեծն իր «De animalibus» աշխատության մեջ գրել է բասիլիսկի մահաբեր հայացքի մասին, սակայն հերքել է այլ առասպելներ, օրինակ՝ աքլորի կողմից ձու ածելու/թուխս նստելու պատմությունը։ Նա որպես այդ առասպելների աղբյուր նշել է Հերմես Տրիսմեգիստոսին, ում վերագրվում է նաև այն պատմությունը, թե բասիլիսկի մոխիրն ընդունակ է արծաթը վերածել ոսկու։ Չնայած այս վերագրումը բացարձակապես սխալ է, այն հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես են բասիլիսկի մասին լեգենդներն արդեն 13-րդ դարում կապվել ալքիմիայի հետ։

Պուտտոն (հրեշտակակերպ մանուկը) սպանում է բասիլիսկին, որը խորհրդանշում է շվեդական զավթիչներին և բողոքական հերետիկոսությունը, Մյունխենի Մարիամի սյան վրա (կանգնեցվել է 1638 թվականին)։

Ջեֆրի Չոսերն իր «Քենթերբերյան պատմվածքներ» աշխատության մեջ հիշատակել է այսպես կոչված «բասիլիկոկին» (basilicok, հավանաբար «basilisk» և («cock») աքլոր բառերի միախառնումը)։ Ըստ որոշ լեգենդների՝ բասիլիսկին կարելի է սպանել աքլորի կանչը լսեցնելով կամ ստիպելով, որ նա նայի հայելու մեջ իր արտացոլանքին։ Գազանին սպանելու այս եղանակն առկա է Վարշավայի բասիլիսկի մասին լեգենդում, ում սպանեց իր հետ հայելիների հավաքածու կրող մի մարդ[8][9]։ Ըստ ժողովրդական քաղաքային լեգենդի՝ այն սարսափելի արարած է՝ նկարագրված որպես աքլոր, օձ կամ հնդկահավ՝ օձի պոչով և գորտի աչքերով[10][11]։ Այն պահպանել է Վարշավայի Հին քաղաքի նկուղներում թաքցված գանձերը և ներխուժողներին սպանել իր հայացքով։ Արարածը կործանվել է, երբ նրան գերազանցել է մի երիտասարդ աշկերտ, ով իջել է նկուղ՝ իր առջև հայելի պահած։ Ըստ Արտուր Օպմանի՝ Բազիլիշեկը ապրել է Վարշավայի Կշիվե Կոլո փողոցում գտնվող բնակելի շենքերից մեկի նկուղում[10]։

Ժամանակի ընթացքում պատմությունները աստիճանաբար ավելացրել են բասիլիսկի մահաբեր կարողությունները՝ նրան նկարագրելով որպես ավելի հսկայական գազան, որն ընդունակ է կրակ ժայթքել և սպանել իր ձայնի հնչյունով։ Որոշ հեղինակներ նույնիսկ պնդել են, որ այն կարող է սպանել ոչ միայն հպումով, այլև դիպչելով մի առարկայի, որին դիպչում է զոհը (օրինակ՝ ձեռքում պահած թրին)։ Բացի այդ, ըստ որոշ պատմությունների, նրա շնչառությունը ծայրահեղ թունավոր է և պատճառ է դառնում մահվան, սովորաբար՝ ակնթարթորեն։ Բասիլիսկը հանդիսանում է նաև շվեյցարական Բազել քաղաքի պահապան արարածն ու ավանդական խորհրդանիշը։ Բասիլիսկները հանդես են գալիս որպես քաղաքի զինանշանի վահանակիրներ[12]։

Լեոնարդո դա Վինչին ներառել է բասիլիսկին իր «Գազանագրքում»՝ նշելով․ «Այն այնքան անգութ է, որ երբ չի կարողանում սպանել կենդանիներին իր չարագույժ հայացքով, շրջվում է դեպի խոտաբույսերն ու բույսերը և, հայացքն ուղղելով դրանց վրա, չորացնում է դրանք»[13]։ Իր նոթատետրերում նա նկարագրում է բասիլիսկին մի պատմության մեջ, որն ակնհայտորեն ուղղակիորեն կամ միջնորդավորված կերպով հիմնված է Պլինիոսի հաղորդած տեղեկությունների վրա․

Այն հանդիպում է Կիրենաիկա նահանգում և ունի ոչ ավելի, քան 13 մատնաչափ երկարություն։ Գլխին ունի սպիտակ բիծ՝ թագի (դիադեմայի) նմանությամբ։ Իր ֆշշոցով այն վախեցնում է բոլոր օձերին։ Նման է օձի, սակայն առաջ չի ընթանում ոլորապտույտ շարժումներով, այլ կենտրոնական հատվածից դեպի աջ-առաջ շարժվելով։ Ասում են, թե դրանցից մեկին ձիավորը սպանել է նիզակով, և քանի որ թույնը հոսել է նիզակի վրայով, մահացել է ոչ միայն մարդը, այլև ձին։ Այն ապականում է ցորենը, ընդ որում՝ ոչ միայն այն, ինչին հպվում է։ Այն որտեղ շնչում է, խոտը չորանում է, իսկ քարերը՝ ճաքում

Այնուհետև Լեոնարդոն աքիսի մասին նշել է․ «Այս կենդանին, գտնելով բասիլիսկի որջը, սպանում է նրան իր մեզի հոտով, և այս հոտը, իրոք, հաճախ սպանում է հենց իրեն՝ աքիսին»։

Հայնրիխ Կորնելիուս Ագրիպան գրել է, որ «բասիլիսկը միշտ արու է և չի կարող էգ լինել, քանի որ հանդիսանում է թույնի և կործանարար հատկությունների առավել պատշաճ կրողը»[14]։

Կանտաբրիական դիցաբանության ավանդույթի համաձայն՝ հնագույն բասիլիսկը անհետացել է Երկրի տարածքի մեծ մասում, սակայն դեռևս ապրում է Կանտաբրիայում, թեև նրան հանդիպելը հազվադեպ երևույթ է։ Այս կենդանին ծնվում է ձվից, որն ածում է ծեր աքլորը իր մահվանից անմիջապես առաջ՝ ճիշտ կեսգիշերին, պայծառ, լիալուսնով գիշերը։ Մի քանի օրվա ընթացքում ձվի կեղևը, որը պինդ չէ, այլ բավականին փափուկ է և կաշվենման, բացվում է այդ տարօրինակ արարածի կողմից, ով արդեն իսկ ունի հասուն առանձնյակի բոլոր հատկանիշները՝ ոտքեր, կտուց, աքլորի կատար և սողունի մարմին։ Ըստ երևույթին, արարածի աչքերում այնպիսի ինտենսիվ ու թափանցող կրակ կա, որ յուրաքանչյուր կենդանի կամ մարդ, ով ուղղակիորեն կնայի նրան, կմահանա։ Աքիսը միակ կենդանին է, որը կարող է առերեսվել և նույնիսկ հարձակվել նրա վրա։ Նրան կարելի է սպանել միայն աքլորի կանչով, որի պատճառով, ընդհուպ մինչև վերջին ժամանակները, ճանապարհորդներն իրենց հետ աքլոր են վերցրել, երբ համարձակվել են մտնել այնպիսի տարածքներ, որտեղ, ըստ ասեկոսեների, բնակվելիս են եղել բասիլիսկները[15]։

Պատմում են, որ Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի մեծ դուքս Սիգիզմունդ II Օգոստոսի կառավարման օրոք մի բասիլիսկ ահաբեկել է Լիտվայի Վիլնյուս քաղաքի բնակիչներին։ 17-րդ դարի Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբան, պրոֆեսոր Ադամ Իգնացի Նարամովսկին իր «Facies rerum Sarmaticarum[16]» գրքում նկարագրում է, թե ինչպես են արարածի որջը իջեցրել փոխինդի ճյուղեր՝ մի բույս, որը, ըստ հավատալիքների, բասիլիսկներին վանելու զորություն ուներ։ Որջը իջեցված առաջին երկու ճյուղերը սպիտակել են, ինչը նշանակել է, որ արարածը դեռ ողջ է, սակայն երրորդ ճյուղը պահպանել է իրեն բնորոշ կանաչ գույնը՝ ցույց տալով, որ բասիլիսկը սպանվել է։ 19-րդ դարի պատմաբան Թեոդորաս Նարբուտասը պնդում էր, որ արարածի որջի տեղակայումը եղել է Բոկշտո, Սուբաչյուս և Բաստեյոս փողոցների խաչմերուկում՝ Սուբաչյուսի դարպասների մոտ։ Ըստ լեգենդի՝ բասիլիսկը հետապնդում է այնտեղ գտնվող քաղաքային պարսպի բաստիոնը[17]։

Մ․թ․ա․ 2-րդ դարի հույն բանաստեղծ և բժիշկ Նիկանդր Կոլոֆոնացին իր «Թերիակա» ուսուցողական պոեմում տալիս է բասիլիսկի ամենաանտիկ հիշատակումներից մեկը։ Ինչպես քննարկվում է «Բասիլիսկի կերպարը հունա-հռոմեական տեքստերում» աշխատության մեջ[18], Նիկանդրը բասիլիսկին ներկայացրել է ոչ թե որպես գերբնական ուժերով օժտված առասպելական արարած, այլ որպես փոքր, թունավոր օձ՝ հայտնի իր կծածի արտակարգ զորությամբ։ Նրա նկարագրությունը շեշտը դրել է բասիլիսկի մահացու բնական հատկանիշների վրա (մասնավորապես՝ արագ մահ և քայքայում պատճառելու ունակության), այլ ոչ թե ավելի ուշ՝ միջնադարյան պատումներում հանդիպող հայացքի կամ շնչառության առասպելական ուժի վրա։ Ներկայացնելով բասիլիսկին ավելի գիտական և բնագիտական համատեքստում՝ Նիկանդրի աշխատությունը հիմք դրեց հաջորդ դարերում այս արարածի կերպարանափոխմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է թունավոր օձերի հանդեպ իրական աշխարհի վախը վերածվել մահացու ուժի առասպելական սիմվոլի։

Ծագումնաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ ուսումնասիրողներ ենթադրում են, որ կոբրաների մասին պատմություններն ու նկարագրությունները կարող էին սկիզբ տալ բասիլիսկի առասպելին։ Կոբրաները կարողանում են պահպանել ուղղահայաց կեցվածք և, ինչպես համընկնող տարածքներում բնակվող շատ այլ օձեր, հաճախ սպանվում են մանգուստների կողմից։ Հնդկական կոբրան իր գլխին ունի թագանման նշան։ Թքող կոբրաների մի քանի տեսակներ կարող են հեռավորության վրա անգործունակ դարձնել զոհին՝ թույն թքելով, և, հնարավոր է, իրենց նման արտաքին տեսքի պատճառով շփոթվել են կոբրաների այլ տեսակների հետ։ Եգիպտական կոբրան ապրում է անապատում և կիրառվել է որպես արքայական իշխանության խորհրդանիշ[19]։

Պատմական-գրական հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բասիլիսկը հանդիպում է Աստվածաշնչի անգլերեն վերանայված տարբերակում՝ Եսայի 14:29 համարում, որտեղ մարգարեն, դիմելով փղշտացիներին, ասում է․ «Մի՛ ուրախացիր, ով Փղշտացվոց երկիր, որ քեզ հարվածող գավազանը կոտրվել է, քանզի օձի արմատից բասիլիսկ է դուրս գալու, և նրա պտուղը լինելու է հրեղեն, թռչող օձ»։ Հակոբոս թագավորի թարգմանության մեջ նշվում է․ «Օձի արմատից կոկատրիս է դուրս գալու, և նրա պտուղը լինելու է հրեղեն, թռչող օձ»։

Բասիլիսկը հիշատակվում է նաև Սաղմոս 91:13-ում (հայկական ավանդույթում՝ Սաղմոս 90:13)[20]։ Լատիներեն Վուլգաթայում այն հնչում է հետևյալ կերպ․ «Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem», որը բառացի թարգմանվում է․ «Դու քայլելու ես իժի (քարօձի) և բասիլիսկի վրայով, և ոտքի տակ ես տրորելու առյուծին ու վիշապին»։ Հակոբոս թագավորի տարբերակում սա թարգմանված է որպես․ «Դու քայլելու ես առյուծի և իժի վրայով․ կորյունին և վիշապին ոտքերիդ տակ ես տրորելու»։ Այլ ժամանակակից թարգմանություններում, ինչպիսին է «Նոր միջազգային տարբերակը», բասիլիսկի փոխարեն նշվում է «կոբրա», որն թերևս ամենամոտն է եբրայերեն pethen բառին[21]։ Բասիլիսկը հանդիպում է Յոթանասնից թարգմանության և լատիներեն Վուլգաթայի տեքստերում (թեև բացակայում է անգլերեն թարգմանությունների մեծ մասում), ինչն էլ հիմք է հանդիսացել վաղ միջնադարի արվեստում «Գազաններին տրորող Քրիստոսի» կերպարագրական թեմայի ձևավորման համար։

Բասիլիսկը հիշատակվում է «Կոսովոյի մարմարե կոթողի արձանագրությունը» պոեմում (տապանագրում), որը գրել է Սերբիայի բռնակալ Ստեֆան Լազարևիչը՝ նկարագրելով Կոսովոյի ճակատամարտը։ Հատվածներից մեկում սերբական բանակը գովաբանվում է «Ամուրատին և նրա որդուն սպանելու համար՝ իժի ու քարօձի ծնունդներ, առյուծի ու բասիլիսկի կորյուններ...»[22]։

Բասիլիսկը հայտնվում է նաև աստվածաբան Մարտին Լյութերի «Հրեաների և նրանց ստերի մասին» աշխատության մեջ․

Ուր էլ տեսնեք կամ լսեք, որ հրեան ուսուցանում է, չմտածեք այլ կերպ, քան թե լսում եք թունավոր Բասիլիսկուսին, որն իր դեմքով թունավորում ու սպանում է մարդկանց[23]:

Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» դրամայում նորաօրինակ այրի Էնն Նևիլը, լսելով իր ամուսնուն սպանողից՝ Ռիչարդից (Գլոստերի դուքս), իր աչքերին ուղղված հրապուրիչ գովեստներ, հակադարձում է, որ կցանկանար, որ դրանք լինեին բասիլիսկի աչքեր, որպեսզի կարողանար սպանել նրան[24]։ Շեքսպիրի «Ցիմբելին» պիեսի II արարվածի 4-րդ տեսարանում կերպարներից մեկը, խոսելով մատանու մասին, ասում է․ «Այն բասիլիսկ է իմ աչքի համար, սպանում է ինձ, երբ նայում եմ դրան»։

Նմանապես, Սեմյուել Ռիչարդսոնն իր «Կլարիսա կամ երիտասարդ կնոջ պատմությունը» վեպում գրել է․ «Եթե իմ աչքերն ունենային այն նույն մահաբեր ուժը, որ վերագրվում է բասիլիսկի աչքերին, իմ առաջին գործը կլիներ տեսնել այդ արարածին»[25]։

Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին լատինական ասպետական վեպում՝ «Ալեքսանդր Մեծի պատերազմների պատմությունը» միջնադարյան պատումում, բասիլիսկը հանդես է գալիս որպես հրեշային խոչընդոտ Ալեքսանդրի առասպելական ճանապարհորդության ընթացքում։ Այս ավանդության մեջ արարածի մահաբեր շունչն ու հայացքն ապականում են նույնիսկ օդը, ինչի պատճառով Ալեքսանդրն ստիպված է լինում հայելիներ կիրառել նրան հաղթելու համար․ դրվագ, որն արձագանքում է միջնադարյան բասիլիսկյան այլ լեգենդներում հանդիպող մոտիվներին։ Այստեղ բասիլիսկը խորհրդանշում է Անդրաշխարհային թագավորության պահապանին՝ ամրապնդելով իր առասպելական կարգավիճակը որպես մահվան և կերպարանափոխության հետ կապված սահմանային գազան[26]։

17-րդ դարի Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբան, պրոֆեսոր Ադամ Իգնացի Նարամովսկին «Facies rerum Sarmaticarum» գրքում գրել է բասիլիսկների մասին, որոնք, ըստ ավանդության, ապրել են Վարշավայում և Վիլնյուսում[16]։ Ռոմանտիզմի դարաշրջանի պատմաբան Թեոդոր Նարբուտը նկարագրում է Վիլնյուսի բասիլիսկի որջի տեղադրությունը Սուբաչյուսի դարպասների մոտակայքում։

Բրեմ Սթոքերն անդրադառնում է այս արարածին իր 1897 թվականի «Դրակուլա» վեպի 4-րդ գլխում, երբ Ջոնաթան Հարկերը հանդիպում է իր դամբարանում ննջող վամպիր Կոմս Դրակուլային և ապարդյուն փորձ է անում ոչնչացնել նրան․

Ինձ համակեց այդպիսի հրեշից աշխարհն ազատելու սոսկալի ցանկությունը։ Ձեռքիս տակ չկար որևէ մահաբեր զենք, բայց ես բռնեցի բահը, որն աշխատավորն օգտագործում էր արկղերը լցնելու համար, և այն բարձր պահելով՝ բերանով ցած հարվածեցի այդ ատելի դեմքին։ Բայց հենց այդ պահին գլուխը շրջվեց, և աչքերն ընկան ինձ վրա՝ բասիլիսկյան սարսափի իրենց ողջ բոցով։ Այդ տեսարանը կարծես կաթվածահար արեց ինձ․ բահը պտտվեց ձեռքումս և սահեց դեմքից՝ ընդամենը ճակատից վերև մի խորը վերք բացելով:

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • (in Italian) Il sacro artefice, Paolo Galloni, Laterza, Bari 1998 (about the historical background of basiliscus during the Middle Ages).
  1. ↑ «basilisk definition». Dictionary.com (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 22-ին.
  2. ↑ Pliny, Natural History (անգլերեն), vol. 8, translated by Rackham
  3. ↑ Meluzzi, Chiara (2017 թ․ սեպտեմբերի 30). «Diminutives in Ancient Greek». In Maria Napoli; Miriam Ravetto (eds.). Exploring Intensification: Synchronic, diachronic and cross-linguistic perspectives (անգլերեն). John Benjamins Publishing Company. էջ 127. ISBN 978-90-272-6512-8.
  4. ↑ Alexander, R. McN. (1962). «The Evolution of the Basilisk». Greece & Rome (անգլերեն). 10 (2): 170–181. doi:10.1017/S0017383500013589. JSTOR 642817. S2CID 162846974.
  5. ↑ Pliny, Natural History (անգլերեն and լատիներեն), vol. 8, translated by Rackham
  6. ↑ Pliny the Elder, ed. (1855). «The Natural History» (անգլերեն). Translated by John Bostock; H.T. Riley. Վերցված է 2009-06-10-ին.
  7. ↑ Isidore of Seville (2006). The Etymologies of Isidore of Seville (անգլերեն). Cambridge University Press. էջ 255. ISBN 978-1-139-45616-6.
  8. ↑ Knight, Charles (1854). The English Cyclopaedia: a new dictionary of Universal Knowledge (անգլերեն). Bradbury and Evans. էջեր 51–52.
  9. ↑ «Basilisk: Myths and Legends of the World». Enotes.com (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 22-ին.
  10. 1 2 «Bazyliszek (Oppman) - Wikiźródła, wolna biblioteka». pl.wikisource.org (լեհերեն). Վերցված է 2024-09-07-ին.
  11. ↑ «Basilisk Legend». Go To Warsaw (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2024-09-07-ին.
  12. ↑ Als Schildhalter dient seit dem Ende des 15. Jh. ein Fabelwesen: der Basilisk. Er hat die Gestalt eines Hahnes mit Adlerschnabel, Drachenflügeln und Eidechsenschwanz. (գերմաներեն), 2023 թ․ հոկտեմբերի 10
  13. ↑ https://www.jstor.org/stable/537007. {{cite web}}: Missing or empty |title= (օգնություն)
  14. ↑ Peterson, Joseph H. «Agrippa: Declamatio de nobilitate & precellentia Fœminei sexus.(1529)». Esotericarchives.com (լատիներեն and անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 22-ին.
  15. ↑ Fernández, Pollux (1994). Monstruos, duendes, y seres fantásticos de la Mitología cántabra (իսպաներեն). Madrid: Anaya. ISBN 978-84-207-5630-1.
  16. 1 2 Naramowski, Adam (1724), Facies rerum Sarmaticarum (լատիներեն), OCLC 613362454
  17. ↑ National Museum of Lithuania (անգլերեն and լիտվերեն)
  18. ↑ Carro, Lucía (2020). «La figura del basilisco en los textos grecolatinos». Revista de Filología Clásica (իսպաներեն). 22: 81–94. Վերցված է 2025 թ․ ապրիլի 29-ին.
  19. ↑ Peter Costello (1979). The Magic Zoo: The Natural History of Fabulous Animals. Sphere Ltd. էջ 129.
  20. ↑ Psalm 91 in the Hebrew/Protestant numbering, 90 in the Greek/Catholic liturgical sequence – see Psalms#Numbering
  21. ↑ «biblelexicon» (անգլերեն and եբրայերեն).
  22. ↑ «Despot Stefan: Reci sa stuba na Kosovu». www.rastko.rs (ռուսերեն). Վերցված է 2019-04-20-ին.
  23. ↑ Luther, Martin (1543). On The Jews and Their Lies (անգլերեն). Christian Nationalist Crusade. էջ 22.
  24. ↑ Colbert, David, The Magical Worlds of Harry Potter (անգլերեն), էջ 36
  25. ↑ Richardson, Samuel. «Clarissa, Or, The History of a Young Lady» (անգլերեն).
  26. ↑ Lozanova-Stancheva, Vanya (2021). «The basilisk: An episode from the Historia de preliis Alexandri Magni». Papers of BAS. Humanities and Social Sciences. 8 (2): 111–124. Վերցված է 2025 թ․ ապրիլի 29-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բասիլիսկ» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Բասիլիսկ&oldid=10852740» էջից