Բասել Խարթաբիլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բասել Խարթաբիլ
արաբ․՝ باسل خرطبيل‎‎
Bassel Khartabil (Safadi).jpg
Ծնվել է մայիսի 22, 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})
Ծննդավայր Սիրիա
Մահացել է ոչ վաղ քան հոկտեմբերի 3, 2015
Մահվան վայր Դամասկոս, Սիրիա
Քաղաքացիություն Flag of Syria.svg Սիրիա
Ազգություն Palestinians in Syria
Ստեղծագործություն(ներ) Aiki Framework
Մասնագիտություն software developer, ճարտարագետ, Քաղաքական բանտարկյալ, software engineer և համակարգչային գիտնական
Ամուսին Noura Ghazi
Պարգևներ և
մրցանակներ
Անդամություն Mozilla[1], Creative Commons և Վիքիպեդիա
Ստորագրություն
Bassel Khartabil (Safadi) Signature.jpg
Bassel Khartabil Վիքիպահեստում

Բասել Խարթաբիլ (արաբ․՝ باسل خرطبيل‎‎), հայտնի է նաև որպես` Բասել Սաֆադի (արաբ․՝ باسل صفدي‎‎), մայիսի 22, 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}), Սիրիա - ոչ վաղ քան հոկտեմբերի 3, 2015, Դամասկոս, Սիրիա), պաղեստինա-սիրիացի բաց կոդով ծրագրավորող: 2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայում քաղաքացիական ապստամբության մեկամյա տարելիցին սիրիական կառավարությունը ձերբակալել է Բասելին Դամասկոսի Ադրա բանտում[2]: 2015 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նրան տեղափոխել են անհայտ վայր, հավանաբար ռազմական դատարանում դատելու նպատակով[3][4]: 2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Human Rights Watch-ը և մարդու իրավունքների պաշտպանության 30 այլ կազմակերպություններ նամակ են գրել` պահանջելով բացահայտել Խարթաբիլի գտնվելու վայրը[5]: Ըստ 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին շրջանառված լուրերի` Խարթաբիլին գաղտնի դատապարտել են մահվան[6][7]: 2017 թվականի օգոստոսին պարզվել է, որ Խարթաբիլը մահապատժի է ենթարկվել սիրիական վարչակարգի կողմից 2015 թվականին նրա անհետացումից որոշ ժամանակ անց[8][9]:

Խարթաբիլը ծնվել է Դամասկոսում, մեծացել Սիրիայում, որտեղ էլ մասնագիտացել է օփեն սորս ծրագրավորման մեջ: Եղել է ավագ ծրագրավորող (CTO) և Aiki Lab համատեղ հետազոտական ընկերության համահիմնադիր[10], Սիրիայում հնագիտությանն ու արվեստին նվիրված հրատարակչական և հետազոտական Al-Aous ինստիտուտի ավագ ծրագրավորող[11]: Սիրիայում Creative Commons նախագծի ղեկավար[12], մեծ ներդրում ունի Mozilla, Firefox, Վիքիպեդիա, Openclipart, Fabricatorz, և Sharism ծրագրաշարերում ու նախագծերում[13]: Սիրիայում ապահովել է ինտերնետ, նպաստել առցանց հասանելիության և գիտելիքի տարածմանը սիրիացիների շրջանակում[14]:

Սիրիայի անտիկ Պալմիրա քաղաքի 3D վիզուալ վերակառուցումը Բասելի կատարած վերջին աշխատանքն է[15][16]:

Կալանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայի ռազմական հետախուզությունը[17] Դամասկոսի Մազե շրջանում ձերբակալեց Խարթաբիլին: Այդ օրը նշվում էր Սիրիայի ապստամբության մեկամյակը. Դամասկոսում և երկրի այլ վայրերում կառավարական և հակակառավարական բողոքի ցույցեր էին կազմակերպվել[18]:

Սիրիայի ռազմական հետախուզություն 2015-ը 5 օր շարունակ Խարթաբիլին հարցաքննել և ենթադրաբար խոշտանգել է: Նրա ձերբակալությունից մեկ շաբաթ անց անվտանգության աշխատակիցները նրան տեղափոխել են տուն, որտեղ նրանք բռնագրավել են Խարթաբիլի համակարգիչները և ֆայլերը: Այնուհետև նրան տեղափոխվել են հարցաքննության բաժին- 248 9 ամիս: 2012 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Խարթաբիլը կանգնեց զինվորական դատախազի առջև, որը նրան մեղադրեց Սիրիայի քրեական օրենսգրքի 272-րդ և 274-րդ հոդվածների համաձայն` «թշնամի պետության համար լրտեսության մեջ» մեղադրանքով: Դրանից հետո Խարթաբիլն ուղարկվեց Դամասկոսի Ադրա բանտ[17]:

2013 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Խարթաբիլի բանտարկության հարցի վերաբերյալ գրավոր պատասխան ստանալու խնդրանքը բարձրացվել է Եվրախորհրդարանի Հանձնաժողովի առջև` նշելով, որ «նրա կամավոր գործը, որն իր բնույթով բռնություն չէր պարունակում, բարձր է գնահատվել սիրիացիների կողմից, և խիստ կասկածելի է, որ նրա ձերբակալությունը մաս է կազմում առցանց համայնքների և բանավեճերի մատչելիության սահմանափակման, Սիրիայում ազատ արտահայտվելու համար»[19]: 2014 թվականի մարտի 18-ին տպագրվել է Գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնի գրավոր պատասխանը` նշելով, որ «Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության միության բարձրագույն ներկայացուցիչը դատապարտում է Բասսել Սաֆադի Խարթաբիլի շարունակվող ձերբակալությունը, կիսում է մտահոգությունները և սերտորեն աջակցում գործին»[20]:

2015 թվականի ապրիլի 21-ին ՄԱԿ-ի Կամայական կալանավորման աշխատանքային խումբը (WGAD) ընդունեց Խարթաբիլի գործի վերաբերյալ կարծիք` կալանավորումը համարելով «կամայական» և խնդրելով նրան անհապաղ ազատ արձակել[17][21]: Խմբի եզրակացության մեջ ասվում էր, որ Խարթաբիլի կալանավորումը խախտել է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ICCPR) 9, 14 և 19 հոդվածները, որոնք Սիրիան վավերացրել էր 1969 թվականին:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարթաբիլը ձերբակալվել է իրավաբան, իրավապաշտպան Նուրա Ղազիի հետ ամուսանական պայմանագիր ստորագրելուց մի քանի օր առաջ: Պայմանագիրը ստորագրվել է նույն տարում, երբ Խարթաբիլն արդեն բանտում էր: Զույգն առաջին անգամ հանդիպել է 2011 թվականի ապրիլին Դոմանում ցույցից վերադառնալուց հետո[22]:

2015 թվականին` Վալենտինի օրը, Նուրան հրապարակեց սիրո նամակ, որը նա գրել է Բասելին, որտեղ նկարագրում էր, թե ինչ է տեղի ունեցել Սիրիայում, երբ նա բանտարկվել էր:

Aquote1.png Բասել, ես շատ եմ վախենում, վախենում եմ այս երկրի համար, որին մորթում, բաժանում, արյունաքամ են անում ու ավերում: Օհ, Բասել, ես շատ եմ վախենում, որ մեր` այս երկիրն ազատագրող սերունդ լինելու երազանքը փոխվում է դրա ոչնչացման ականատեսը դառնալով: Օհ, Բասել, ես շատ եմ վախենում ...
- Նուրա Ղազի[23]
Aquote2.png


Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականին Foreign Policy-ի ամսագիրը իր Լավագույն գլոբալ մտածողները ցուցակում ներառեց Խարթաբիլին Ռիմա Դալիի հետ միասին # 19[24]:

2013 թվականի մարտի 21-ին Խարթաբիլն արժանացել է Index on Censorship-ի թվային ազատության մրցանակին[25][26]:

Չնայած որ Բասելը գտնվում էր Ադրա բանտում, նա կարողացավ իր երախտագիտությունը հաղորդել Դանա Տրոմեթերի և Ջոն Ֆիլիպսի միջոցով, որոնք ստացան մրցանակը նրա անունից, որտեղ նա ասում է, որ «հարգում է ազատության համար պայքարող բոլոր զոհերին և հատկապես այն երիտասարդներին, որոնք հրաժարվում են զենք կրել և արժանի են այս մրցանակին»[27]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագույն Պալմիրայի մոդելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Պալմիրայի նախագծով (#NEWPALMYRA) Բելի տաճարի թվայնացված վերակառուցում

2005 թվականից սկսած Խարթաբիլը սկսեց հավաքել Պալմիրայի հնագույն ճարտարապետական և հնագիտական վայրերի լուսանկարները` քաղաքի վերակառուցման հույսով, օգտագործելով 3D մոդելներ և վիրտուալ տարածություններ:

Նրա ջանքերը դադարեցվեցին, երբ բանտարկվեց, և նրա վաղ աշխատանքներն անհետացան: 2015 թվականին նրա ընկերներն ու գործընկերները սկսեցին «Նոր Պալմիրա» նախագիծը` այդ երազանքը կյանքի կոչելու համար: Այդ ժամանակից ի վեր Պալմիրայի ամենահայտնի կառույցներից շատերը մոդելավորվել են, և որոշ կենսաչափական մոդելներ կառուցվել են Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում ավերված կառույցներից:

2017 թվականի դրությամբ «Նոր Պալմիրա» նախագծի ընթացում լուսանկարած շենքերի ու արձանների մեծ մասը լիովին ոչնչացվել են Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության կողմից:

Գրականություն և արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարթաբիլը բանտից հարյուրավոր նամակներ է գրել: Գրել է նույնիսկ այն դեպքում, երբ գտնվում էր Բարձր անվտանգությամբ զինվորական բանտում, որտեղ արգելված էր գրելը: Բասելը նաև նկարել է ու գրել բանաստեղծություններ: Մի կարճ ժամանակ իր գրածը տպագրել է մի անանուն բանտային բլոգում[28] և Twitter-ում ընկերոջ միջոցով:

Aquote1.png Բանտը պատեր չէ, ոչ էլ դահիճը կամ պահակը: Դա մեր սրտերում թաքնված վախն է, որը մեզ բանտարկյալ է դարձնում: Aquote2.png


Արվեստի գործեր Ադրա բանտից

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Baker M. Contributor Imprisoned in Syria — 2012.
  2. «#FREEBASSEL: a campaign to free Bassel Khartabil from Syrian jail»։ Al Bawaba։ 4 July 2012։ Վերցված է 5 July 2012 
  3. «WE NEED EVERYBODY’S HELP TO #FREEBASSEL»։ 2015-10-03։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2015-10-03-ին 
  4. Amira Al Hussaini (2015-10-03)։ «Fears for Imprisoned Syrian Blogger Bassel Khartabil, Transferred to an Unknown Location»։ Global Voices 
  5. «Syria: Disclose Whereabouts of Detained Freedom of Expression Advocate»։ Human Rights Watch։ 2015-10-07 
  6. «IGF 2015 Flyer on Bassel Khartabil»։ Electronic Frontier Foundation։ eff.org։ Վերցված է 2015-11-15 
  7. «#FreeBassel: Death Sentence Rumored for Syrian Web Developer»։ Global Voices։ Վերցված է 2015-11-15 
  8. «Horrific: Reports that Bassel Khartabil Has Been Executed in Syria»։ Jimmy Wales Foundation։ 1 August 2017։ Վերցված է 1 August 2017 
  9. «One of Syria’s most famous activists has been executed in prison, widow confirms»։ The Independent։ 2 August 2017։ Վերցված է 2 August 2017 
  10. «Aiki lab» 
  11. الأوس للنشر։ «الأوس للنشر» 
  12. «Syria» 
  13. «Threatened Voices / Bloggers / Bassel (Safadi) Khartabil» 
  14. «Request for Written Answer on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 18 March 2014։ Վերցված է 9 April 2014 
  15. «#NEWPALMYRA»։ newpalmyra.org 
  16. «Bassel Safadi discusses project involving 3D reconstruction of ancient city of Palmyra at San Francisco Art Institute, live from Syria via Skype»։ Վերցված է 1 July 2013 
  17. 17,0 17,1 17,2 «UN Calls for the Release of Freedom of Speech Advocate Bassel Khartabil»։ Alkarama։ 23 June 2015։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 June 2015-ին։ Վերցված է 25 June 2015 
  18. «As revolt against Assad enters 2nd year, ‘up to 500,000’ Syrians may flee crackdown»։ Al Arabiya։ 15 March 2012։ Վերցված է 5 July 2012 
  19. «Request for Written Answer on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 12 December 2013։ Վերցված է 15 March 2014 
  20. «Answer given by High Representative/Vice-President Ashton on behalf of the Commission on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 18 March 2014։ Վերցված է 9 April 2014 
  21. «Netizen Report: U.K. Spied on Human Rights Organizations in Egypt, South Africa»։ Slate։ 24 June 2015։ Վերցված է 25 June 2015 
  22. «Stories from the Syrian Revolution: Love in the Time of Revolution is a Revolution»։ Free Syrian Translators։ 1 September 2013։ Վերցված է 15 March 2014 
  23. [globalvoicesonline.org/2015/02/23/a-love-letter-to-jailed-syrian-palestinian-bassel-khartabil/ "A Love Letter to Jailed Syrian-Palestinian Bassel Khartabil". Global Voices. 23 February 2015.]
  24. «The FP Top 100 Global Thinkers: 19 RIMA DALI, BASSEL KHARTABIL»։ Foreign Policy։ 26 November 2012։ Վերցված է 9 December 2014 
  25. «Imprisoned internet pioneer Bassel Khartabil wins Index on Censorship Digital Freedom Award»։ Creative Commons։ 21 March 2013։ Վերցված է 21 March 2013 
  26. «Bassel Khartabil Wins Index on Censorship Digital Freedom Award»։ Fabricatorz։ 21 March 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 May 2013-ին։ Վերցված է 21 March 2013 
  27. «Winners – Index Awards 2013»։ Index on Censorship։ 21 March 2013։ Վերցված է 21 March 2013 
  28. «meinsyrianjail»։ meinsyrianjail (en-US)։ Վերցված է 5 August 2017 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]