Բասել Խարթաբիլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բասել Խարթաբիլ
արաբ․՝ باسل خرطبيل‎‎
Bassel Khartabil (Safadi).jpg
Ծնվել է մայիսի 22, 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})
Ծննդավայր Սիրիա
Մահացել է ոչ վաղ քան հոկտեմբերի 3, 2015
Մահվան վայր Դամասկոս, Սիրիա
Քաղաքացիություն Flag of Syria.svg Սիրիա
Ազգություն Palestinians in Syria
Ստեղծագործություն(ներ) Aiki Framework
Մասնագիտություն software developer, ճարտարագետ, software engineer, համակարգչային գիտնական, քաղաքական ակտիվիստ և բլոգեր
Ամուսին Noura Ghazi
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ինդեքս մրցանակ
Անդամություն Mozilla[1], Creative Commons և Վիքիպեդիա
Ստորագրություն
Signed-by-Bassel.svg
Bassel Khartabil Վիքիպահեստում

Բասել Խարթաբիլ (արաբ․՝ باسل خرطبيل‎‎), հայտնի է նաև որպես` Բասել Սաֆադի (արաբ․՝ باسل صفدي‎‎), մայիսի 22, 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}), Սիրիա - ոչ վաղ քան հոկտեմբերի 3, 2015, Դամասկոս, Սիրիա), պաղեստինա-սիրիացի բաց կոդով ծրագրավորող: 2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայում քաղաքացիական ապստամբության մեկամյա տարելիցին սիրիական կառավարությունը ձերբակալել է Բասելին Դամասկոսի Ադրա բանտում[2]: 2015 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նրան տեղափոխել են անհայտ վայր, հավանաբար ռազմական դատարանում դատելու նպատակով[3][4]: 2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Human Rights Watch-ը և մարդու իրավունքների պաշտպանության 30 այլ կազմակերպություններ նամակ են գրել` պահանջելով բացահայտել Խարթաբիլի գտնվելու վայրը[5]: Ըստ 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին շրջանառված լուրերի` Խարթաբիլին գաղտնի դատապարտել են մահվան[6][7]: 2017 թվականի օգոստոսին պարզվել է, որ Խարթաբիլը մահապատժի է ենթարկվել սիրիական վարչակարգի կողմից 2015 թվականին նրա անհետացումից որոշ ժամանակ անց[8][9]:

Խարթաբիլը ծնվել է Դամասկոսում, մեծացել Սիրիայում, որտեղ էլ մասնագիտացել է օփեն սորս ծրագրավորման մեջ: Եղել է ավագ ծրագրավորող (CTO) և Aiki Lab համատեղ հետազոտական ընկերության համահիմնադիր[10], Սիրիայում հնագիտությանն ու արվեստին նվիրված հրատարակչական և հետազոտական Al-Aous ինստիտուտի ավագ ծրագրավորող[11]: Սիրիայում Creative Commons նախագծի ղեկավար[12], մեծ ներդրում ունի Mozilla, Firefox, Վիքիպեդիա, Openclipart, Fabricatorz, և Sharism ծրագրաշարերում ու նախագծերում[13]: Սիրիայում ապահովել է ինտերնետ, նպաստել առցանց հասանելիության և գիտելիքի տարածմանը սիրիացիների շրջանակում[14]:

Սիրիայի անտիկ Պալմիրա քաղաքի 3D վիզուալ վերակառուցումը Բասելի կատարած վերջին աշխատանքն է[15][16]:

Կալանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականի մարտի 15-ին Սիրիայի ռազմական հետախուզությունը[17] Դամասկոսի Մազե շրջանում ձերբակալեց Խարթաբիլին: Այդ օրը նշվում էր Սիրիայի ապստամբության մեկամյակը. Դամասկոսում և երկրի այլ վայրերում կառավարական և հակակառավարական բողոքի ցույցեր էին կազմակերպվել[18]:

Սիրիայի ռազմական հետախուզություն 2015-ը 5 օր շարունակ Խարթաբիլին հարցաքննել և ենթադրաբար խոշտանգել է: Նրա ձերբակալությունից մեկ շաբաթ անց անվտանգության աշխատակիցները նրան տեղափոխել են տուն, որտեղ նրանք բռնագրավել են Խարթաբիլի համակարգիչները և ֆայլերը: Այնուհետև նրան տեղափոխվել են հարցաքննության բաժին- 248 9 ամիս: 2012 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Խարթաբիլը կանգնեց զինվորական դատախազի առջև, որը նրան մեղադրեց Սիրիայի քրեական օրենսգրքի 272-րդ և 274-րդ հոդվածների համաձայն` «թշնամի պետության համար լրտեսության մեջ» մեղադրանքով: Դրանից հետո Խարթաբիլն ուղարկվեց Դամասկոսի Ադրա բանտ[17]:

2013 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Խարթաբիլի բանտարկության հարցի վերաբերյալ գրավոր պատասխան ստանալու խնդրանքը բարձրացվել է Եվրախորհրդարանի Հանձնաժողովի առջև` նշելով, որ «նրա կամավոր գործը, որն իր բնույթով բռնություն չէր պարունակում, բարձր է գնահատվել սիրիացիների կողմից, և խիստ կասկածելի է, որ նրա ձերբակալությունը մաս է կազմում առցանց համայնքների և բանավեճերի մատչելիության սահմանափակման, Սիրիայում ազատ արտահայտվելու համար»[19]: 2014 թվականի մարտի 18-ին տպագրվել է Գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնի գրավոր պատասխանը` նշելով, որ «Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության միության բարձրագույն ներկայացուցիչը դատապարտում է Բասսել Սաֆադի Խարթաբիլի շարունակվող ձերբակալությունը, կիսում է մտահոգությունները և սերտորեն աջակցում գործին»[20]:

2015 թվականի ապրիլի 21-ին ՄԱԿ-ի Կամայական կալանավորման աշխատանքային խումբը (WGAD) ընդունեց Խարթաբիլի գործի վերաբերյալ կարծիք` կալանավորումը համարելով «կամայական» և խնդրելով նրան անհապաղ ազատ արձակել[17][21]: Խմբի եզրակացության մեջ ասվում էր, որ Խարթաբիլի կալանավորումը խախտել է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ICCPR) 9, 14 և 19 հոդվածները, որոնք Սիրիան վավերացրել էր 1969 թվականին:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարթաբիլը ձերբակալվել է իրավաբան, իրավապաշտպան Նուրա Ղազիի հետ ամուսանական պայմանագիր ստորագրելուց մի քանի օր առաջ: Պայմանագիրը ստորագրվել է նույն տարում, երբ Խարթաբիլն արդեն բանտում էր: Զույգն առաջին անգամ հանդիպել է 2011 թվականի ապրիլին Դոմանում ցույցից վերադառնալուց հետո[22]:

2015 թվականին` Վալենտինի օրը, Նուրան հրապարակեց սիրո նամակ, որը նա գրել է Բասելին, որտեղ նկարագրում էր, թե ինչ է տեղի ունեցել Սիրիայում, երբ նա բանտարկվել էր:

Aquote1.png Բասել, ես շատ եմ վախենում, վախենում եմ այս երկրի համար, որին մորթում, բաժանում, արյունաքամ են անում ու ավերում: Օհ, Բասել, ես շատ եմ վախենում, որ մեր` այս երկիրն ազատագրող սերունդ լինելու երազանքը փոխվում է դրա ոչնչացման ականատեսը դառնալով: Օհ, Բասել, ես շատ եմ վախենում ...
- Նուրա Ղազի[23]
Aquote2.png


Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականին Foreign Policy-ի ամսագիրը իր Լավագույն գլոբալ մտածողները ցուցակում ներառեց Խարթաբիլին Ռիմա Դալիի հետ միասին # 19[24]:

2013 թվականի մարտի 21-ին Խարթաբիլն արժանացել է Index on Censorship-ի թվային ազատության մրցանակին[25][26]:

Չնայած որ Բասելը գտնվում էր Ադրա բանտում, նա կարողացավ իր երախտագիտությունը հաղորդել Դանա Տրոմեթերի և Ջոն Ֆիլիպսի միջոցով, որոնք ստացան մրցանակը նրա անունից, որտեղ նա ասում է, որ «հարգում է ազատության համար պայքարող բոլոր զոհերին և հատկապես այն երիտասարդներին, որոնք հրաժարվում են զենք կրել և արժանի են այս մրցանակին»[27]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագույն Պալմիրայի մոդելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Պալմիրայի նախագծով (#NEWPALMYRA) Բելի տաճարի թվայնացված վերակառուցում

2005 թվականից սկսած Խարթաբիլը սկսեց հավաքել Պալմիրայի հնագույն ճարտարապետական և հնագիտական վայրերի լուսանկարները` քաղաքի վերակառուցման հույսով, օգտագործելով 3D մոդելներ և վիրտուալ տարածություններ:

Նրա ջանքերը դադարեցվեցին, երբ բանտարկվեց, և նրա վաղ աշխատանքներն անհետացան: 2015 թվականին նրա ընկերներն ու գործընկերները սկսեցին «Նոր Պալմիրա» նախագիծը` այդ երազանքը կյանքի կոչելու համար: Այդ ժամանակից ի վեր Պալմիրայի ամենահայտնի կառույցներից շատերը մոդելավորվել են, և որոշ կենսաչափական մոդելներ կառուցվել են Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում ավերված կառույցներից:

2017 թվականի դրությամբ «Նոր Պալմիրա» նախագծի ընթացում լուսանկարած շենքերի ու արձանների մեծ մասը լիովին ոչնչացվել են Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության կողմից:

Գրականություն և արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարթաբիլը բանտից հարյուրավոր նամակներ է գրել: Գրել է նույնիսկ այն դեպքում, երբ գտնվում էր Բարձր անվտանգությամբ զինվորական բանտում, որտեղ արգելված էր գրելը: Բասելը նաև նկարել է ու գրել բանաստեղծություններ: Մի կարճ ժամանակ իր գրածը տպագրել է մի անանուն բանտային բլոգում[28] և Twitter-ում ընկերոջ միջոցով:

Aquote1.png Բանտը պատեր չէ, ոչ էլ դահիճը կամ պահակը: Դա մեր սրտերում թաքնված վախն է, որը մեզ բանտարկյալ է դարձնում: Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Baker M. Contributor Imprisoned in Syria — 2012.
  2. «#FREEBASSEL: a campaign to free Bassel Khartabil from Syrian jail»։ Al Bawaba։ 4 July 2012։ Վերցված է 5 July 2012 
  3. «WE NEED EVERYBODY’S HELP TO #FREEBASSEL»։ 2015-10-03։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2015-10-03-ին 
  4. Amira Al Hussaini (2015-10-03)։ «Fears for Imprisoned Syrian Blogger Bassel Khartabil, Transferred to an Unknown Location»։ Global Voices 
  5. «Syria: Disclose Whereabouts of Detained Freedom of Expression Advocate»։ Human Rights Watch։ 2015-10-07 
  6. «IGF 2015 Flyer on Bassel Khartabil»։ Electronic Frontier Foundation։ eff.org։ Վերցված է 2015-11-15 
  7. «#FreeBassel: Death Sentence Rumored for Syrian Web Developer»։ Global Voices։ Վերցված է 2015-11-15 
  8. «Horrific: Reports that Bassel Khartabil Has Been Executed in Syria»։ Jimmy Wales Foundation։ 1 August 2017։ Վերցված է 1 August 2017 
  9. «One of Syria’s most famous activists has been executed in prison, widow confirms»։ The Independent։ 2 August 2017։ Վերցված է 2 August 2017 
  10. «Aiki lab» 
  11. الأوس للنشر։ «الأوس للنشر» 
  12. «Syria» 
  13. «Threatened Voices / Bloggers / Bassel (Safadi) Khartabil» 
  14. «Request for Written Answer on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 18 March 2014։ Վերցված է 9 April 2014 
  15. «#NEWPALMYRA»։ newpalmyra.org 
  16. «Bassel Safadi discusses project involving 3D reconstruction of ancient city of Palmyra at San Francisco Art Institute, live from Syria via Skype»։ Վերցված է 1 July 2013 
  17. 17,0 17,1 17,2 «UN Calls for the Release of Freedom of Speech Advocate Bassel Khartabil»։ Alkarama։ 23 June 2015։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 June 2015-ին։ Վերցված է 25 June 2015 
  18. «As revolt against Assad enters 2nd year, ‘up to 500,000’ Syrians may flee crackdown»։ Al Arabiya։ 15 March 2012։ Վերցված է 5 July 2012 
  19. «Request for Written Answer on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 12 December 2013։ Վերցված է 15 March 2014 
  20. «Answer given by High Representative/Vice-President Ashton on behalf of the Commission on the Question of the Imprisonment of Bassel Safadi Khartabil»։ European Parliament։ 18 March 2014։ Վերցված է 9 April 2014 
  21. «Netizen Report: U.K. Spied on Human Rights Organizations in Egypt, South Africa»։ Slate։ 24 June 2015։ Վերցված է 25 June 2015 
  22. «Stories from the Syrian Revolution: Love in the Time of Revolution is a Revolution»։ Free Syrian Translators։ 1 September 2013։ Վերցված է 15 March 2014 
  23. [globalvoicesonline.org/2015/02/23/a-love-letter-to-jailed-syrian-palestinian-bassel-khartabil/ "A Love Letter to Jailed Syrian-Palestinian Bassel Khartabil". Global Voices. 23 February 2015.]
  24. «The FP Top 100 Global Thinkers: 19 RIMA DALI, BASSEL KHARTABIL»։ Foreign Policy։ 26 November 2012։ Վերցված է 9 December 2014 
  25. «Imprisoned internet pioneer Bassel Khartabil wins Index on Censorship Digital Freedom Award»։ Creative Commons։ 21 March 2013։ Վերցված է 21 March 2013 
  26. «Bassel Khartabil Wins Index on Censorship Digital Freedom Award»։ Fabricatorz։ 21 March 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 May 2013-ին։ Վերցված է 21 March 2013 
  27. «Winners – Index Awards 2013»։ Index on Censorship։ 21 March 2013։ Վերցված է 21 March 2013 
  28. «meinsyrianjail»։ meinsyrianjail (en-US)։ Վերցված է 5 August 2017 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]