Բանակցություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բանակցություններ Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ

Բանակցություն, երկխոսություն է երկու կամ ավելի անձանց կամ կողմերի միջև, որը նպատակ ունի շահեկան արդյունքի հասնել, համաձայնության գալ մեկ կամ մի քանի հարցերի շուրջ, որտեղ այդ հարցերի գոնե մեկի հետ կապված առկա է հակամարտություն: Բանակցությունները փոխազդեցություն և գործընթաց են այն սուբյեկտների միջև, որոնք փոխզիջման են գնում՝ փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ համաձայնություն ձեռք բերելու համար՝ միաժամանակ յուրաքանչյուրը ձգտում է հասնել իր նպատակին: Որոշումը կարող է բարենպաստ լինել ներգրավված բոլոր կողմերի համար կամ պարզապես նրանցից մեկի կամ նրանցից ոմանց համար: Բանակցող կողմերը հավասար հնարավորություններ ունեն իրավիճակը վերահսկելու և որոշում կայացնելու համար, որը ամրագրվում է պայմանագրով: Բանակցողները պետք է իմանան բանակցային գործընթացը և մյուս բանակցողներին՝ ի օգուտ իրենց որոշում կայացնելու հնարավորությունները մեծացնելու, կոնֆլիկտներից խուսափելու համար[1][2]:

Բանակցութնուը նպատակաուղղված է տարաձայնությունների լուծմանը, անհատի կամ կոլեկտիվի համար առավելություն ստանալուն կամ տարբեր հետաքրքրությունների բավարարման համար արդյունքների մշակմանը: Այն հաճախ իրականացվում է դիրքորոշում առաջ քաշելով և համաձայնության հասնելու համար զիջումներ կատարելով: Բանակցությունների հաջող լինելը հաճախ կախված է նրանից, թե բանակցող կողմերը միմյանց որքան են վստահում:

Բանակցությունները մեր առօրյա կյանքի մասն են, այլ մարդկանցից մեր ուզածը ստանալու հիմնական միջոցը[3][4]: Բանակցություններ տեղի են ունենում կազմակերպություններում, կառավարությունների ներսում և դրանց միջև, առևտրական և դատական գործընթացներում, անձնական իրավիճակներում` ամուսնության, ամուսնալուծության, դաստիարակության և այլ հարցերում: Արհեստավարժ բանակցողները հաճախ մասնագիտանում են փրկագին որոշելու, պատանդներին ազատելու, խաղաղության հասնելու գործում: Նրանք կարող են լինել՝ դիվանագետներ, օրենսդիրներ կամ բրոքերներ: Կա նաև բանակցություն, որը վարվում է ալգորիթմների կամ մեքենաների կողմից, որոնք հայտնի են որպես ավտոմատացված բանակցություններ[5][2][6]:Ավտոմատացման համար բանակցությունների մասնակիցները և գործընթացը պետք է ճիշտ մոդելավորվեն[7]։

Բանակցությունների տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանակցությունները կարող են ունենալ բազմազան ձևեր՝ սկսած Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր անդամների բազմակողմ համաժողովից՝ միջազգային նոր նորմ հաստատելու համար (օրինակ՝ ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիան), մինչև հակամարտող կողմերի հանդիպում՝ բռնությունը դադարեցնելու կամ լուծելու համար (օրինակ՝ Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների բանակցությունները 2020 թվականի Հայ-ադրբեջանական պատերազմում հրադադար հայտարարելու շուրջ), գործարար հանդիպում՝ ծնողների (կամ ծնողի և երեխայի) միջև՝ երեխայի պատշաճ պահվածքի շուրջ[8]:

Միջնորդությունը բանակցությունների ձև է երրորդ՝ «կատալիզատոր» կողմի հետ, որն օգնում է հակամարտող կողմերին բանակցել, երբ նրանք դա չեն կարող ինքնուրույն անել: Բանակցությունները կարող են համեմատվել միջնորդ դատարանի հետ, երբ որոշումը կայացնում է երրորդ կողմը, ինչը հակամարտող կողմերը պարտավորվում են ընդունել:

Բանակցությունների տեսաբանները հիմնականում տարբերակում են բանակցությունների երկու տեսակ[9]։ Երկու տեսակների օգտագործման տարբերությունը կախված է բանակցողի մտածողությունից, նաև իրավիճակից։ Մեկանգամյա հանդիպումները, որտեղ երկարատև հարաբերություններ ձեռք չեն բերվում, ավելի հավանական է, որ կբերեն կազմակերպչական բանակցությունների։ Երկարատև հարաբերություններ, որոնք ամենայն հավանականությամբ, կպահանջեն փոխկապակցված բանակցություններ[10]։ Տարբեր տեսաբաններ երկու ընդհանուր տեսակների համար օգտագործում են տարբեր մակնշումներ և տարբերակում են դրանք:

Բաշխիչ բանակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաշխիչ բանակցությունները (անգլ.՝ Distributive negotiation) երբեմն կոչվում են նաև դիրքային կամ կոշտ բանակցություններ և «ֆիքսված կարկանդակ» բաշխելու փորձեր: Բաշխիչ բանակցությունները գործում են զրոյական գումարի պայմաններում և ենթադրում են, որ կողմերից որևէ մեկը շահույթ է ստանում մյուսի հաշվին է և հակառակը: Այդ պատճառով բաշխիչ բանակցությունները երբեմն անվանում են նաև շահույթ-կորուստ այն պատճառով, որ մեկ անձի շահը մյուսի վնասն է: Բաշխիչ բանակցությունների օրինակները ներառում են սակարկվող գներ բաց շուկայում, այդ թվում `մեքենայի կամ տան գնի բանակցություն:

Բաշխիչ բանակցություններում յուրաքանչյուր կողմ հաճախ ընդունում է ծայրահեղ կամ ֆիքսված դիրքորոշում՝ իմանալով, որ դա չի ընդունվելու, և այնուհետև՝ մինչև որոշման հասնելը ձգտում է հնարավորինս քիչ զիջել: Բաշխիչ գործարքները բանակցությունները ընկալում են որպես հաստատուն արժեքի քանակի բաշխման գործընթաց: Բաշխիչ բանակցությունները հաճախ ներառում են այն մարդկանց, ովքեր նախկինում չեն ունեցել ձոխադարձ հարաբերություններ, և ոչ էլ հավանական է, որ նրանք դա կունենան առաջիկայում։ Բոլոր բանակցությունները սովորաբար ունեն բաշխիչ տարր:

Բաշխման մոտեցման դեպքում յուրաքանչյուր բանակցող պայքարում է կարկանդակի հնարավոր ամենամեծ կտորի համար, ուստի կողմերը հակված են միմյանց ավելի շատ համարել որպես հակառակորդ, քան որպես գործընկեր և ավելի կոշտ դիրքորոշում ցուցաբերել[11]: Քանի որ հեռանկարների տեսությունը (անգլ.՝ Prospect theory) ցույց է տալիս, որ մարդիկ կորուստներն ավելի շատ են գնահատում, քան շահույթները և ավելի շատ ռիսկի են դիմում կորուստներից խուսափելու համար, ապա կոնցեսիային և մերձեցմանը միտված բանակցությունները, հավանաբար կլինեն կոշտ և պակաս արդյունավետ[12]:

Փոխկապակցված բանակցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոխկապակցված կամ ինինտեգրացիոն բանակցությունները (անգլ.՝ Integrative negotiation) կոչվում են նաև շահերի, արժանիքների վրա հիմնված կամ սկզբունքային բանակցություններ: Դա տեխնիկայի մի շարք է, որը փորձում է բարելավել բանակցային համաձայնության որակը և հավանականությունը `օգտվելով այն փաստից, որ տարբեր կողմեր ​​հաճախ արդյունքները տարբեր են գնահատում[13]։ Եթե բաշխիչ բանակցությունները ենթադրում են, որ կողմերի միջև բաժանվում է արժեքի ֆիքսված քանակ («ֆիքսված կարկանդակ»), փոխկապակցված բանակցությունները փորձում են բանակցությունների ընթացքում արժեք ստեղծել («կարկանդակը ընդլայնել») `կամ «փոխհատուցել» մեկի կորուստը մյուսի շահույթներով («փոխանակում»), կամ հակամարտության հիմնախնդիրներն այնպես կառուցել կամ վերաձևակերպել, որ երկու կողմերն էլ շահեն («հաղթող-հաղթող» բանակցություն)[14]:

Այնուամենայնիվ, նույնիսկ փոխկապակցված բանակցությունները , ամենայն հավանականությամբ, կունենան որոշ բաշխիչ տարրեր, հատկապես, երբ տարբեր կողմերը երկուսն էլ գնահատում են տարբեր երևույթներ նույն ձևով կամ երբ մանրամասների քննարկումը թողնված է բանակցությունների ավարտին: Չնայած բանակցությունների համար զիջումը պարտադիր է, հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ մարդիկ, ովքեր ավելի արագ են զիջում, ավելի քիչ հավանական է, որ փնտրեն փոխկապակցված և փոխշահավետ լուծումները: Հետևաբար՝ վաղ զիջումը նվազեցնում է փոխկապակցված բանակցությունների հավանականությունը[15]:

Ինտեգրացիոն բանակցությունները հաճախ ենթադրում են ավելի բարձր աստիճանի վստահություն և հարաբերությունների ձևավորում: Այն կարող է նաև ներառել փոխադարձ շահույթների միտված խնդրին ստեղծագործ մոտեցում: Դա ենթադրում է, որ լավ համաձայնագիրը ոչ թե մեկ կողմի առավելագույն շահի ապահովումն է, այլ բոլոր կողմերի համար լավագույն շահույթ ապահովող համաձայնագիր է: Այս սցենարում շահույթը ոչ թե հակառակ կողմի, այլ իր հաշվին է: Յուրաքանչյուրը ձգտում է մյուս կողմին տալ այնքան առավելություն, որ պայմանագիր հաստատվի, որի արդյունքը ընդունելի կլինի իր համար և հակառակը:

Արդյունավետ բանակցությունները կենտրոնանում են կողմերի հիմնական շահերի, և ոչ թե նրանց ելակետային դիրքերի վրա, բանակցություններին մոտենում են ոչ թե որպես անհատականացված մարտ։ Ընդհանուր խնդիրների լուծման համար պահանջվում է, որ համաձայնության հիմքում լինեն օբյեկտիվ, սկզբունքային չափանիշներ[16]:

Տեքստային բանակցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեքստային բանակցությունը համաձայնագրի տեքստի մշակման գործընթաց է, որը բոլոր կողմերը պատրաստ են ընդունել և ստորագրել: Բանակցող կողմերը կարող են սկսել տեքստի նախագծից, քննարկել նոր առաջարկներ և աշխատել տարբեր դիրքորոշումների միջև ոսկե միջին գտնել[17]: Տեքստային բանակցությունների օրինակներ են` ՄԱԿ-ի տեքստային բանակցությունները ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բարեփոխման վերաբերյա[18] և Ասիական-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում տարածաշրջանային համապարփակ տնտեսական գործընկերության (RCEP) հիմքում ընկած միջազգային համաձայնագրի ձևավորումը[19], որտեղ 2019 թվականինին ներգրավված կողմերը չկարողացան այնպիսի տեքստ համաձայնեցնել, որը կբավարեր Հնդկաստանին[20]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Adnan, Muhamad Hariz Muhamad; Hassan, Mohd Fadzil; Aziz, Izzatdin; Paputungan, Irving V (August 2016). "Protocols for agent-based autonomous negotiations: A review". 2016 3rd International Conference on Computer and Information Sciences (ICCOINS). Kuala Lumpur, Malaysia: IEEE: 622–626. doi:10.1109/ICCOINS.2016.7783287. ISBN 978-1-5090-2549-7. S2CID 11379608.
  2. 2,0 2,1 Adnan Muhamad Hariz Muhamad, Hassan Mohd Fadzil, Aziz Izzatdin, Paputungan Irving V (August 2016)։ «Protocols for agent-based autonomous negotiations: A review»։ 2016 3rd International Conference on Computer and Information Sciences (ICCOINS) (Kuala Lumpur, Malaysia: IEEE): 622–626։ ISBN 978-1-5090-2549-7։ doi:10.1109/ICCOINS.2016.7783287 
  3. de Felice Fortune Barthélémy (1976)։ «The 50%Solution»։ in Zartman I William։ Negotiation, or the art of Negotiating։ United States: Doubleday Anchor։ էջ 549 
  4. Fisher Roger, Ury William (1984)։ Patton Bruce, ed.։ Getting to yes : negotiating agreement without giving in (Reprint ed.)։ New York: Penguin Books։ ISBN 978-0140065343 
  5. Adnan, Muhamad Hariz; Hassan, Mohd Fadzil; Aziz, Izzatdin Abdul; Rashid, Nuraini Abdul (2019), Saeed, Faisal; Gazem, Nadhmi; Mohammed, Fathey և այլք։, eds։, «A Survey and Future Vision of Double Auctions-Based Autonomous Cloud Service Negotiations», Recent Trends in Data Science and Soft Computing (Springer International Publishing) 843: pp. 488–498, doi:10.1007/978-3-319-99007-1_46, ISBN 978-3-319-99006-4 
  6. Adnan Muhamad Hariz, Hassan Mohd Fadzil, Aziz Izzatdin Abd (October 2018)։ «Business Level Objectives of Customer for Autonomous Cloud Service Negotiation»։ Advanced Science Letters (անգլերեն) 24 (10): 7524–7528։ doi:10.1166/asl.2018.12971 
  7. Hargreaves Brendan, Hult Henrik, Reda Sherief (January 2008)։ «Within-die process variations: How accurately can they be statistically modeled?»։ 2008 Asia and South Pacific Design Automation Conference (IEEE): 524–530։ ISBN 978-1-4244-1921-0։ doi:10.1109/aspdac.2008.4484007 
  8. Chris Honeyman & Andrea Kupfer Schneider, eds., The Negotiator's Handbook (Dispute Resolution Institute Press, 2017; Victor Kremenyuk, ed., International Negotiation. JosseyBass, 2nd ed. 2002)
  9. Richard Walton & Robert McKersie, A Behavioral Theory of Labor Negotiations [McGraw-Hill 1965]; Leigh Thompson, The Mind and Heart of the Negotiator [Prentice-Hall 2001]; I William Zartman & Victor Kremenyuk, eds., Peace vs Justice: Negotiating Forward- vs Backward-Looking Outcomes. Rowman & Littlefield, 2005]
  10. Shell G Richard (1999)։ Bargaining for Advantage։ United States: Penguin։ ISBN 9780670881338 
  11. Saner, Raymond. The Expert Negotiator, The Netherlands: Kluwer Law International, 2000 (p. 40)
  12. McDermott Rose (2009)։ «Negotiated Risks»։ in Avenhaus Rudolf[, Sjösted Gunnar։ Prospect Theory and Negotiation։ Germany: Springer։ էջ 372։ ISBN 978-3-540-92992-5 
  13. John Nash, "The Bargaining problem," Econometrica XVIII 1:155-162, 1950; G C Homans, Social Behavior. Harcourt, Brace and world, 1961
  14. Follett Mary (1951)։ Creative Experience։ United States: P Smith 
  15. Trotschel, Hufmeier, Loschelder, Schwartz, Collwitzer (2011)։ «Perspective taking as a means to overcome motivational barriers in negotiations: When putting oneself in the opponents shoes helps to walk towards agreements»։ Journal of Personality and Social Psychology 101 (4): 771–790։ PMID 21728447։ doi:10.1037/a0023801 
  16. Gregory Brazeal, "Against Gridlock: The Viability of Interest-Based Legislative Negotiation", Harvard Law & Policy Review (Online), vol. 3, p. 1 (2009).
  17. World Trade Organization, WTO members search for compromise as text-based negotiations on fishing subsidies continue, published 9 October 2020, accessed 15 October 2020
  18. United Nations, Previewing work ahead, UN Assembly President says Member States must agree a bold post-2015 agenda, published 15 January 2015, accessed 16 October 2020
  19. CNA, 15 nations complete 'text-based' negotiations for RCEP, signing expected in 2020, accessed 15 October 2020
  20. CNA, India will not join RCEP trade deal in blow to sprawling Asian pact, published 4 November 2019, accessed 16 October 2020
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «բանակցություն» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։