Բալինտ Բալաշի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բալինտ Բալաշի
Balassi Bálint költő.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 20, 1554(1554-10-20)[1][2][3]
ԾննդավայրԶվոլեն, Banská Bystrica Region, Սլովակիա
Վախճանվել էմայիսի 30, 1594(1594-05-30)[1][2][3] (39 տարեկանում)
Վախճանի վայրEsztergom, Esztergom County[4]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ և գրող
Լեզուսլովակերեն, թուրքերեն և հունգարերեն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary.svg Հունգարիա
Bálint Balassi Վիքիպահեստում

Բալինտ Բալաշի՝ Կեկյոյի և Գյարմատի բարոն (հունգ.՝ Gyarmati és kékkői báró Balassi Bálint, սլովակ.՝ Valentín Balaša barón z Ďarmôt a Kameňa, հոկտեմբերի 20, 1554(1554-10-20)[1][2][3], Զվոլեն, Banská Bystrica Region, Սլովակիա - մայիսի 30, 1594(1594-05-30)[1][2][3], Esztergom, Esztergom County[4]), հունգար բանաստեղծ[5][6][7], թարգմանիչ, Վերածննդի դարաշրջանի քնարերգու: Մեծամասամբ ստեղծագործել է հունգարերեն[8], գրել է նաև սլովակերեն ու թուրքերեն: Վարժ տիրապետել է նաև լատիներենին, իտալերենին, գերմաներենին, լեհերենին, խորվաթերենին, ռումիներենին[8]: Համարվում է ժամանակակից հունգարական քնարերգության և էրոտիկ (տարփահարույց) պոեզիայի հիմնադիրը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալաշին ծնվել է Հունգարիայի թագավորության Զոլյոմ (ներկայումս՝ Զվոլեն, Սլովակիայում) քաղաքում, ազնվականական, կալվինիստական ընտանիքում: Մեկ տարի սովորել է գերմանական Նյուրնբերգ քաղաքի դպրոցում, այնուհետև վերադարձել ծննդավայր, որտեղ նրա կրթության գործով զբաղվել է մտավոր արտասովոր ունակությունների տեր և մոլեռանդ բողոքական մայրը՝ Աննա Սուլյոկը[9]: Բալաշին աշակերտել է նաև հայտնի բարեփոխիչ Պետեր Բորնեմիսային:

Երիտասարդ հասակում Բալինտը կորցրել է ունեցվածքը, մտել զինվորական ծառայության: Կռվել է թուրքերի ու լեհերի դեմ, հայտնվել լեհական գերության մեջ: 1586 թվականին կաթոլիկություն է ընդունել: Մահացել է Էստերգոմի պաշարման ժամանակ ստացած վերքերից:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լույս ընծայած առաջին երկը եղել է լյութերական պաստոր Միխաել Բոկի «Բուժիչ բույսերի փոքրիկ պարտեզ՝ ցաված հոգիների համար» գերմաներեն գրքի թարգմանությունը: Գրել է հոգևոր, հայրենասիրական, ռազմական, սիրային երգեր, թարգմանություններ կատարել լատիներենից ու գերմաներենից: Քաջածանոթ լինելով զինվորականի աստանդական, վտանգներով լի կյանքին՝ գովերգել է մարտական նժույգի սլացիկ վարգելը, կռիվներում եփված ռազմիկների խիզախությունն ու սխրանքները, տափաստանների լայնարձակ հեռուները, ոսկեշող գինու դառը, բայց և դուրեկան համը... Հայրենիքի ճակատագրի համար տագնապը Բալաշիի հոգում ոչ թե ողբերգական հեծեծանքներ է առաջ բերում, այլ հանուն հայրենյաց կյանքն ուրախությամբ զոհաբերելու պատրաստակամություն: Նրա պոեզիան անչափ մոտ է ու հոգեհարազատ ժողովրդական երգեցիկ ստեղծագործությանը:

Բալաշիի հոգևոր բանաստեղծությունները հրատարակվել են 1631 կամ 1632 թվականին, իսկ սիրային երգերը տարածվել են ձեռագիր տեսքով և առաջին անգամ լույս ընծայվել միայն 1874 թվականին, երբ պատահականորեն հայտնաբերվել են Ռադվանիի գրադարանում: Նրա «Յուլիային» խորագիրը կրող բանաստեղծաշարը, որ հասցեագրված է բանաստեղծի անպատասխան սիրո էակին՝ Աննա Լաշոնցիին, իրավամբ համարվում է բոլոր ժամանակների հունգարական պոեզիայի շողարձակող մարգարտաշարը: Թեև Բալաշիի սիրային բանաստեղծությունների վրա զգացվում է իտալացի մեծ պոետներ Դանթեի ու Պետրարկայի որոշ ազդեցությունը, այդուհանդերձ դրանք չափազանց ինքնատիպ են ու տպավորիչ:

Հիշատակ և մեծարանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալինտ Բալաշիի պատվին գրական մրցանակ է հիմնել Պոլ Մոլնարը: Մրցանակը կոչվում է Բալինտ Բալաշիի հիշատակի թուր:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Discogs — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119268779 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. «Bálint Balassi»։ Encyclopædia Britannica։ 2008։ Վերցված է 2009-07-22 
  6. Homepage of The Bálint Balassi Memorial Sword Award
  7. His biography in the Hungarian Biographical Encyclopedia in Hungarian
  8. 8,0 8,1 István Nemeskürty, Tibor Klaniczay, A history of Hungarian literature, Corvina, 1982, p. 64
  9.  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domainChisholm Hugh, ed. (1911)։ «Balassa, Bálint»։ Encyclopædia Britannica 3 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 240 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]