Ափ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ափ, ջրավազանների (ծով, լիճ, ջրամբար), ինչպես նաև հոսող ջրերի և ցամաքի փոխազդեցության գոտի։ Ջրի ներգործության, մակերևույթի տատանումների, ցամաքի մերձափնյա մասի տեղադրման բնույթի և այնտեղ գործող պրոցեսների պատճառով փոփոխվում է։ Ափերը լինում են՝ բարձր–զառիթափ (աբրազիոն) և ցածրատափարակ (կուտակումային)։

Ափի ձևավորման առաջնահերթ գործոնը ալեբախումն է, որի քայքայիչ գործունեությամբ ծովն «ընթանում է» դեպի ցամաք՝ իր մեջ առնելով արդեն մշակված ստորջրյա լանջը։ Ափերի ձևը սերտորեն կապված է տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքի և գետերի գործունեության հետ։

Ափի տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ափերը լինում է երկայնակի, լայնակի, շեղ և չեզոք։ Երկայնակի ափը ձգվում է ծալքերի տարածմանը զուգահեռ, լայնակիի դեպքում ծալքերն ուղղահայաց են ափագծին։ Շեղ ափը կազմում են որոշ անկյուն, իսկ չեզոքները հատուկ են սեղանաձև երկրներին, որտեղ շերտերն ունեն հորիզոնական տեղադրում։

Ափի ձևավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ափի պատկերը փոփոխվում է ծովի մակերևույթի դարավոր տատանումներից։ Ծովը գետահովիտներով թափանցելով ցամաքի խորքը, ըստ լանջի թեքության առաջացնում է տարբեր խորության և երկարության խորշեր, կղզիներ։ Խորասուզվող ափին բնորոշ են ռիսաները, ֆյորդերը, շխերները, էստուարները։ Բարձրացող ափը բավական միապաղաղ է, դելտային բերվածքները նստում են ափագծից հեռու, ծովախորշերն անջատվում են ցամաքալեզվակներով և ավազաթմբերով, առաջ են գալիս ծովալճակներ։

Հայկական բարձրավանդակի լճերի (Սևան, Վան, Ուրմիա) ափերին դիտվում են ափի աբրազիոն և կուտակումային տիպեր։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 161 CC BY-SA icon 80x15.png