Արևելյան ծով (Լուսին)

Արևելյան ծով (Լուսին)

Lunar mare

Կոչվել է ի պատիվ	արևելք
Վայր	LQ17
Located on ast­ro­no­mi­cal body	Լուսին
Բնաշխարհագրական օբյեկտի տարածքում	Լուսնի հակառակ կողմ
Կոորդինատներ	19°52'12"S, 94°40'12"W
Երկարություն	294 կիլոմետր

Արևելյան ծով (լատիներեն՝ Mare Orientale) լուսնային ծով է, որը գտնվում է երկրից տեսանելի Լուսնի կիսագնդի արևմտյան ծայրամասում։

Արևելյան ծովը գտնվում է բազմօղակային հարվածային ավազանում՝ աստերոիդի հարվածից առաջացած հսկա խառնարանում: Այդ ավազանի գլխավոր օղակի տրամագիծը մոտավորապես 930 կմ է, որի կենտրոնի կոորդինատները գտնվում են 19°54′ հարավային լայնության 94°42′ արևմտյան լայնության վրա: Դրա ճշգրիտ տարիքը անհայտ է, բայց ենթադրվում է, որ այն ձևավորվել է Անձրևների ծով ավազանից մի փոքր ավելի ուշ, այսինքն՝ ոչ ավելի վաղ, քան 3.85 միլիարդ տարի առաջ: Վաղ Իմբրիական և ուշ Իմբրիական դարաշրջանների միջև սահմանը գծվում է դրա ձևավորման ժամանակի հիման վրա (ավազանն ինքը և դրա արտանետումները դասակարգվում են որպես առաջինին պատկանող)։

Ռելիեֆ

Ի տարբերություն Լուսնի մյուս «ծովերի», այս ավազանը քիչ է լցված սառած բազալտային լավայով, ինչի շնորհիվ լավ երևում է դրա կառուցվածքը։ Կենտրոնական մասը կազմված է բազալտի բարակ շերտից՝ ենթադրաբար մինչև 1 կմ հաստությամբ (ավելի քիչ, քան մյուս ծովերում)։

Այս հսկայական հարվածային խառնարանի ներքին լեռնաշղթան ձևավորվում է Ռուկ լեռների կողմից, մինչդեռ 930 կմ տրամագծով արտաքին շղթան ձևավորվում է Կորդիլերա լեռների կողմից։

Հարվածից դուրս նետված ապարները ունեն կոպիտ, քարքարոտ կառուցվածք և տարածվում են մինչև 500 կմ՝ ստեղծելով ճառագայթաձև գծեր, որոնք ուղղվում են դեպի ծովի կենտրոն։

Ծովին հակառակ կետում գտնվում է Եզրերի ծովը (լատիներեն՝ Mare Marginis)։

Ավազանի ներսում գտնվում է Գարնանային լիճը (լատիներեն՝ Lacus Veris), որը դիտարկվում է որպես հնարավոր վայր Լուսնային բազա կառուցելու համար։

Անվանում

Ծովի ներկայիս անվանումը առաջարկել է գերմանացի աստղագետ Յուլիուս Հենրիխ Ֆրանցը իր «Մարզը» (1906) գրքում։ Սակայն անգլիացի սիրողական աստղագետ Պատրիկ Մուրը իր «Լուսնի վրա» գրքում ավելի ուշ պնդել է, որ ինքն է առաջարկել անվանումը 1946 թվականին։ 1960-ական թվականներին ստացվել են տարածաշրջանի լուսանկարչական պատկերներ, որոնք ենթադրում են, որ Արևելյան ծովը գտնվում է հարվածային խառնարանի ներսում։

Երբ ծովը ստացել է իր անվանումը, աստղագիտության մեջ ընդունվել է Լուսնի հիմնական ուղղությունները անվանակոչելու այլ համակարգ: Սակայն ավելի ուշ՝ 1961 թվականին, Միջազգային աստղագիտական ​​միությունը համաձայնագիր ընդունել՝ պարբերաբար արևելք-արևմուտք ուղղությունները փոխելու վերաբերյալ: Այսպիսով, Արևելյան ծովը հայտնվել է Լուսնի տեսանելի կիսագնդի արևմտյան եզրին:

Պատկերասրահ

• 
  Արևելյան ծովի պատկերների խճանկար, որը նկարվել է Lunar Orbiter 4-ի կողմից, 1967 թվականին
• 
  «Գալիլեո» տիեզերանավի կողմից նկարահանված Արևելյան ծովի լուսանկարը, 1990թ.
• 
  Լուսանկար՝ «Արտեմիս II» առաքելության տիեզերանավից, 2026թ.

Մատենագրություն

• Beals, C. S.; Tanner, R. W. (1975 թ․ դեկտեմբեր). «On the Age of Mare Orientale». Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 69: 299–306. Bibcode:1975JRASC..69..299B.
• Baum, R.; Whitaker, E. A. (2007 թ․ հունիս). «Mare Orientale: The Eastern Sea in the west – Discovery and nomenclature». Journal of the British Astronomical Association. 117 (3): 129–135. Bibcode:2007JBAA..117..129B.
• Consolmagno, G.; Davis, D. M. (2011). Turn Left at Orion (4th ed.). Cambridge University Press. էջ 39. ISBN 9780521153973.
• Hartmann, W. K.; Kuiper, G. P. (1962). «Concentric Structures Surrounding Lunar Basins». Communications of the Lunar and Planetary Laboratory. 1 (1): 51–66. Bibcode:1962CoLPL...1...51H.
• Head, J.; և այլք: (1991). Orientale and South Pole-Aitken Basins on the Moon: Preliminary Galileo Imaging Results (PDF). 22nd Lunar and Planetary Science Conference. 18–22, 1991. Houston, Texas. էջեր 23–26. Bibcode:1991LPICo.758...23H. NASA Accession No. N91-20002.

Արտաքին հղումներ

• «Who Discovered Orientale?» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2005-12-15-ին.
• Wood, Chuck (2007-01-11). «How high the Moon (and low too)?» (անգլերեն). Lunar Photo of the Day. Արխիվացված օրիգինալից 2008-12-20-ին. Վերցված է 2023-04-22-ին.

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արևելյան ծով (Լուսին)» հոդվածին։