Արևելաասիական բուդդիզմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
color map showing Buddhism is a major religion worldwide
Բուդդիստական գլխավոր ավանդույթների տարածումը, Արևելաասիական Մահայանան՝ դեղինով
Թրիփիթաքա Կորեանայի արձանագրությունները, չինական բուդդիստական կանոնագրքի վաղ հրատարակչություն, Հարավային Կորեայում

Արևելաասիական բուդդիզմ կամ Արևելաասիական մահայանա, հավաքական տերմին՝ վերագրվող մահայանա դպրոցներին և չինական բուդդայական եկեղեցական երգերին՝ ձևավորված Արևելյան Ասիայում: Այն ներառում է չինական բուդդայականության, ճապոնական բուդդայականության, վիետնամական բուդդայականության, կորեական բուդդայականության տարբեր տարրեր[1][2]: Այս չորս մշակութային շրջաններում գլխավոր կրոն լինելուց բացի այն նաև կարևոր կրոն է Սինգապուրում և Մալազիայում: Արևելաասիական բուդդիստեները ամենամեծ թիվն են կազմում բուդդայական աշխարհում՝ բուդդայականների կեսից ավելին են[3][4]:

Բուդդայականության արևելաասիական ձևերը բոլորը ծագում են չինական բուդդայական դպրոցներից, որոնք ձևավորվել են Հան դինաստիայի (երբ բուդդիզմը առաջին անգամ ներմուծվեց Կենտրոնական Ասիա) և Սոնգ դինաստիայի ժամանակ, և հետևաբար նրանք իրենց վրա կրել են չինական մշակույթի և փիլիսոփայության ազդեցությունը[5]:

Ամենաազդեցիկ ավանդաճյուղերից են Չան կամ Զեն բուդդիզմը, Մաքուր երկրի բուդդիզմը, Հուայան, Թայանթայը և չինական էզոթերիկ բուդդիզմը: Այս դպրոցները նորովի մշակեցին բուդդայական տեքստերի ասիական մեկնաբանությունները և կենտրոնացան մահայանա սուտրաների ուսումնասիրության վրա: Ըստ Փոլ Ուվիլիամսի սուտրաների ուսումնասիրման այս շեշտադրումը հակադրվում է տիբեթյան բուդդայական հայացքներին, որոնք դիտում են սուտրաները չափազանց բարդ ձևեր, եթե նրանց փիլիսոփայական տրակտատներով չուսումնասիրենք (շաստրաներ)[6]:

Չինական եկեղեցական երգերի տեքստերը սկսեցին թարգմանել երկրորդ դարում և այդ ժողովածուն սկսեց զարգանալ հազար տարվա ընթացքում: Առաջին փայտագիրը տպագրվեց 983 թվականին: Ժամանակակից ստանդարտ հրատարկությունը Թայշոթրիփիթական է՝ արտադրված Ճապոնիայում 1924 և 1932 թվականներին [7]:

Բացի հոգևոր սուրբ երգեր ընդգրկելուց արևելաասիական բուդդիզմը նաև վերափոխել է արևելաասիական արժեքները և պրակտիկան, որոնք նշանակալից տեղ չունեին հնդկական բուդդայականության մեջ, օրինակ չինական նախնյաց պաշտամունքը և որդիական պաշտամունքը[8]:

Արևելաասիական բուդդիստ վանականները սովորաբար հետևում են վանական կանոնակարգին՝ հայտնի որպես Դարմագուպտակա Վինայա[9]: Գլխավոր բացառություն են կազմում ճապոնական բուդդայականության դպրոցները, որտեղ բուդդայական հոգևորականները երբեմն ամուսնանում են առանց հետևելու Վինայայի ավանդական կանոնակարգին:

Այն զարգացել է Մեիջի ռեստավրացիայի ժամանակ, երբ համազգային շարժումը բուդդայականության դեմ հարկադրեց որոշ բուդդիստական աղանդներին փոխել իրենց գործունեությունը[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Buddhist World, The Buddhist World: Buddhism in East Asia - China, Japan, and Korea.
  2. Charles Orzech (2004), Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia. Brill Academic Publishers, pp. 3-4.
  3. Pew Research Center, Global Religious Landscape: Buddhists.
  4. Johnson Todd M., Grim Brian J. (2013)։ The World's Religions in Figures: An Introduction to International Religious Demography։ Hoboken, NJ: Wiley-Blackwell։ էջ 34։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 October 2013-ին։ Վերցված է 2 September 2013 
  5. Gethin, Rupert, The Foundations of Buddhism, OUP Oxford, 1998, p. 257.
  6. Williams, pAUL, Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations, Taylor & Francis, 2008, P. 129.
  7. Gethin, Rupert, The Foundations of Buddhism, OUP Oxford, 1998, p. 258.
  8. Harvey, Peter, An Introduction to Buddhism, Second Edition: Teachings, History and Practices (Introduction to Religion) 2nd Edition, p. 212.
  9. Gethin, Rupert, The Foundations of Buddhism, OUP Oxford, 1998, p. 260
  10. Jaffe, Richard (1998). "Meiji Religious Policy, Soto Zen and the Clerical Marriage Problem". Japanese Journal of Religious Studies. 24 (1–2): 46. Archived from the original on November 19, 2014.