Արքայական դղյակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox architecture.png
Արքայական դղյակ
Warszawa-Zamek Królewski.jpg
Արքայական դղյակը Վարշավայում
Արքայական դղյակը գտնվում է Լեհաստանում
Արքայական դղյակ
Կոորդինատներ 52°14′52″ հս․ լ. 21°0′51″ ավ. ե. / 52.24778° հս․. լ. 21.01417° ավ. ե. / 52.24778; 21.01417Կոորդինատներ: 52°14′52″ հս․ լ. 21°0′51″ ավ. ե. / 52.24778° հս․. լ. 21.01417° ավ. ե. / 52.24778; 21.01417
Գտնվում է Վարշավա,
Լեհաստան Լեհաստան
Կառուցվել է 1598-1618
Շինության ձևը դղյակ
Կառուցել է Սիգիզմունդ III Վազա
Ներկա վիճակը Վերականգնվել է 1971-1984,
կանգուն
World Heritage Logo global.svg
'
*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն


Երկիր Լեհաստան Լեհաստան
Տիպ Մշակութային
Չափանիշներ II, IV
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Եվրոպա
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 1980  (4-րդ նստաշրջան)
Համար 30
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo white.png ժառանգություն
Գրադարանի մասնաշենքը և դղյակը «Ճարմանդի տակ»

Արքայական դղյակ[1] (լեհ.՝ Zamek Królew ski w Warszawie) , Վարշավայում (Լեհաստան) գտնվող ճարտարապետական և պատմական հուշարձան։ Ազգային մշակույթի հուշարձան։ Մտցված է Լեհաստանի թանգարանների պետական ցուցակի մեջ։ 1980 թվականից Արքայական դղյակը Վարշավայի պատմական կենտրոնի հետ միասին մտցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ։ 1994 թվականից Լեհաստանի պատմական հուշարձան է[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքայական դղյակը Մազովեցկի իշանների միջնադարյան դղյակի տեղում 1598-1618 թվականներին կառուցել է Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի մեծ իշխան Սիգիզմունդ III Վազան։ Դղյակը կառուցվել է արհեստական բարձրունքի վրա, ունեցել է հնգանկյունի տեսք և քաղաքի շինություններից առանձնացել է 60 մետր բարձրությամբ Սիգիզմունդի աշտարակով, որի համար նախատիպ են հանդիսացել (ըստ որոշ հեղինակների) Սմոլենսկի ամրաշինական կառույցները։

Դղյակը թալանվել է 17-րդ դարի կեսի շվեդական արշավանքի և Հյուսիսային պատերազմի ժամանակ։ Թեև Յան Սոբեսկին և Ավգուստ III-ը ֆինանսավորել են դղյակի վերականգնման աշխատանքները, բայց խարխլված կառույցի լրիվ վերականգնումը կապվում է Ստանիսլավ Պոնյատովսկու անվան հետ։ Նրա նախաձեռնությամբ Վիսլայի ափի երկայնքով կառուցվել է դղյակի կլասիցիզմի ոճով նոր ժամանակակից թևը, իսկ հին ամրոցում կառուցվել են մի շարք նոր դահլիճներ և այլ կառույցներ, ներառյալ հիմնական դղյակը բարոկկոյի ոճով կառուցված «Ճարմանդի տակի» դղյակին միացնող գրադարանի երկար մասնաշենքը։

1829 թվականի (մայիսի 12), մայիսի 24-ին Արքայական դղյակի Սենատորների դահլիճում տեղի է ունեցել Նիկոլայ I-ի թագադրումը Լեհական թագավորության գահին։

Երկու համաշխարհային պատերազմների արանքում դղյակը՝ տարբեր դարերի և ոճերի կառույցների խառնուրդը, մանրակրկիտ վերանորոգվել է, և այստեղ է տեղափոխվել Լեհաստանի նախագահ Իգնացի Մոսցիցկին։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի սկզբին գերմանացիները ականապատել են դղյակը և ենթարկել պլանավորած և անխնա ավերածության։

Պատերազմից հետո մինչև 1971 թվականը դղյակի տեղը դատարկ է մնացել։ 1971 թվականին Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության սեյմը վերջնական հրաժարվել է դղյակի տեղում նոր կառավարական շենք կառուցել և որոշել է ըստ մնացած հատվածների և լուսանկարների վերականգնել դղյակը, նրան տալ այն տեսքը, որ նա ունեցել է 17-րդ դարում։ Վերականգնողական աշխատանքները տևել են մինչև 1988 թվականը։ Կուբիցկու կամարասրահը օգտագործման է հանձնվել 2009 թվականին[3]։

Այժմ դղյակում թանգարան է, որտեղ այլոց հետ մեկտեղ ցուցադրվում են Ռեմբրանդ վան Ռեյնի և Յան Մատեյկոի կտավները, Բելոտտոյի Հին Վարշավայի տեսարանները, նաև Տադեուշ Կոստյուշկոյի աճյունասափորը։

Ներքին հարդարանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • M. M. Drozdowski, A. Zahorski Historia Warszawy, PWN, Warszawa 1975.
  • Aleksander Król, Zamek Królewski w Warszawie. Od końca XIII wieku do roku 1944, PIW, Warszawa 1971.
  • Bohdan Guerquin, Zamki w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1974.
  • Andrzej Rottermund, Zamek Królewski w Warszawie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002, ISBN 83-221-0746-3.
  • Agnieszka Sypek, Robert Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2002, s. 26-36. ISBN 83-88542-34-6.
  • Lileyko Jerzy (1980) (լեհերեն). Vademecum Zamku Warszawskiego. Warsaw. ISBN 83-223-1818-9. 
  • Stefan Kieniewicz, ed։ (1984) (լեհերեն). Warszawa w latach 1526–1795 (Warsaw in 1526–1795). Warsaw. ISBN 83-01-03323-1. 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Большая российская энциклопедия (2006). Варшава. Москва: Большая российская энциклопедия. էջեր 614—617. ISBN ISBN 5-85270-333-8.. http://bigenc.ru/geography/text/1900943. 
  2. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii (Monitor Polski, 1994).
  3. «Arkady Kubickiego w Zamku Królewskim otwarte»։ wyborcza.pl։ Վերցված է 15 Սեպտեմբեր 2016