Արվադա (Կոլորադո)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Արվադա
անգլ.՝ Arvada
Arvada Olde Town Arvada CO.jpg
Կոորդինատներ: 39°48′9.9518″ հս․ լ. 105°5′14.9431″ ամ. ե. / 39.802764389° հս․. լ. 105.087484194° ավ. ե. / 39.802764389; 105.087484194
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Հիմնադրված է 1859 թ.
Մակերես 101,930253 կմ²
ԲԾՄ 1630 մետր
Բնակչություն 106 433 մարդ (2010)
Ժամային գոտի UTC-7 և Mountain Time Zone
Հեռախոսային կոդ 303
Պաշտոնական կայք arvada.org
##Արվադա (Կոլորադո) (ԱՄՆ)
Red pog.png

Արվադա (անգլ.՝ Arvada), քաղաք Կոլորադո նահանգում, (ԱՄՆ), ինքնավար կարգավիճակ ունեցող քաղաք անգլ.՝ Home rule municipality: Արվադան գտնվում է Ջեֆերսոն և Ադամս շրջաններում, Դենվերի շրջակա տարածքում, Դենվեր-Ավրորա-Բրումֆիլդ ագլոմերացիայում: Արվադայի կենտրոնն անվանվում է «հին քաղաք» անգլ.՝ Olde Town, որը Կոլորադոյի Կապիտոլիումից 11 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք է: Ըստ ԱՄՆ-ի մարդահամարի բյուրոյի 2009 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների` Արվադայի բնակչությունը կազմում էր 108․172 մարդ[1]: Կոլորադոյի քաղաքներից Արվադան բնակչության թվով 8-րդն է:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շրջանի զարգացման վաղ պատմությունը կապված է Կոլորադոյի ոսկու տենդի հետ, որը սկսվել է 1850-ական թվականներին[2]: Այնտեղ, որտեղ հիմա գտնվում է Արվադան, 1850 թվականի հուլիսի 22-ին ոսկի որոնող Լյուիս Ռոլստոնը (անգլ.՝ Lewis Ralston) գտել է ոսկու ոչ այդքան մեծ կտոր (6 գրամ), որն այն ժամանակ կազմում էր 5 դոլար: Ոչ մեծ չափերի գետի վտակները, որտեղ գտնվել էր ոսկին, կոչվել են Ռոլսթոն-Քրիք: Լյուիս Ռոլսոնը վերադարձել է այդ նույն վայրը 1858 թվականին: Ոսկու փշրանքները շուտով վերջացան, բայց լեռներում` արևմուտքում գտնվեցին այլ օգտակար հանածոներ: Ավելին, մի քանի ոսկի որոնողներ որոշեցին մնալ այս վայրում, սկսեցին վարել ֆերմերական տնտեսություն և աճեցնել հացահատիկային կուլտուրաներ, որոնք համապատասխանում էին գնորդների պահանջներին: Այն բանից հետո, երբ 1861 թվականի փետրվարի 28-ին ձևավորվեց Կոլորադոն դարձավ ԱՄՆ֊ի լիիրավ մաս, շրջանի բնակչությունը արագ սկսեց աճել, ինչը հանգեցրեց ֆերմերական տնտեսության ընդլայնմանը: 1870 թվականին Colorado Central Railroad տեղական ընկերությունը այդ հողերով անցկացրեց երկաթգծային ճանապարհ: 1870 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Բենջամին Ֆ. Ուոդսվորթը (Benjamin F. Wadsworth) և Լուիս Ա. Ռենոն (Louis A. Reno) քարտեզի վրա, տեղակայված երկաթգծի մոտակայքում, նշեցին Ռոլսթոն Փոինթ բնակավայրը (անգլ.՝ Ralston Point): Որպեսզի խուսափեն այլ բնակավայրերի անուների հետ շփոթությունից, որոնք նույնպես տեղակայված էին Ռոլսթոն-Քրիքի երկայնքով, Ռոլսթոն Փոինթը շուտով վերանվանվեց Արվադա: Այս անվան առաջացման պատմությունը հետևյալն է. Բենջամին Ուոդսֆորդը խնդրում է իր կնոջը` Մերի Էնին՝ մտածել քաղաքի անվանումը, և նա առաջարկում է իր քրոջ ամուսնու միջին անունը: Նրա անունը Հիրամ Արվադա Հասքին էր (անգլ.՝ Hiram Arvada Haskin), և ինչպես պարզվեց հետագայում, նրա մայրը այդ անունը վերցրել էր Սկոուֆիլդի Աստվածաշնչից, որը Սիրիայի Արվադ կղզու անվանումն էր: Բենջամին Ուոդսֆորդը դարձավ Արվադայի փոստակայանի առաջին կառավարիչը: Կոլորադոն հռչակվեց ԱՄՆ-ի նահանգ 1876 թվականի օգոստոսի 1-ին, իսկ 1904 թվականի օգոստոսի 14-ին Արվադան ստացավ քաղաքի կարգավիճակ: Շնորհիվ գյուղատնտեսության բարձր մակարդակի, Արվադային ոչ պաշտոնապես անվանեցին «Աշխարհի նեխուրի մայրաքաղաք» (անգլ.՝ Celery Capital of the World)[3]: Օգտագործելով Դենվերին մոտ լինելու փաստը, հատկապես 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, Արվադան արագ աճեց և զարգացավ: Արվադայի քաղաքային համբավը նույնպես բարձրացավ: Այն 1951 թվականի հոկտեմբերի 31-ին դարձավ «կանոնադրական քաղաք» (անգլ.՝ Statutory City), և 1963 թվականի հուլիսի 23-ին ստացավ «ինքնակառավարվող տարածքի» (անգլ.՝ Home rule municipality) համբավ: 20-րդ դարի վերջում Արվադայի բնակչությունը հատել է 100 հազարի սահմանը:

Տուն Արվադայի կենտրոնում

Քաղաքի ղեկավարությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արվադան համարվում է ինքնակառավարվող տարածք (անգլ.՝ Homerule municipality): Կառավարման կառուցվածքում ներառված է քաղաքային խորհուրդը, որն ընտրում է քաղաքի կառավարիչ: Քաղաքային խորհուրդը (անգլ.՝ Arvada City Council) բաղկացած է քաղաքապետից և խորհրդի 6 անդամներից, որոնցից չորսին ընտրում են շրջաններով, իսկ չորսին ամբողջ քաղաքն է ընտրում: Արվադայի քաղաքապետը Մարք Ուիլյամսն է, քաղաքի կառավարիչը՝ Մարք Դեվենը։

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի կոորդինատներն են. 39°49′12″ հս․ լ. 105°06′40″ ամ. ե. / 39.82000° հս․. լ. 105.11111° ավ. ե. / 39.82000; 105.11111 Քաղաքի կենտրոնի բարձրությունը կազմում է 1662 մետր: Ըստ ԱՄՆ-ի մարդահամարի բյուրոյի տվյալների` քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 85.1 կմ², ներառած 84.6 կմ² ցամաքային և 0.5կմ² ջրային տարածքները: Այստեղ ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 39 °C, որը գրանցվել է 1990 թվականի հունիս-հուլիս, իսկ ամենացածրը`−31 °C, գրանցվել է 1990 թվականի դեկտեմբերին[4]:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն 2000 թվականի մարդահամարի տվյալների, Արվադայում ապրում է 102․153 մարդ, այդ թվում` 39․109 տնային տնտեսություններ և 27․742 ընտանիքներ: Բնակչության խտությունը կազմում է 1 կիլոմետրի վրա 1207,6 մարդ: Ռասայական կազմը.

Տարիքային բաշխում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարիքային բաշխումը հետևյալն է.

  • 26,2 % ֊ 18 տարեկանից ցածր
  • 7,8 % ֊ 18-ից 24 տարեկան,
  • 30,4 % ֊ 25-ից 44 տարեկան
  • 24,9 % ֊ 45-ից 64 տարեկան
  • 10,7 % ֊ 65 տարեկան և բարձր
  • միջին տարիքը համարվում է 37 տարեկանը

Կանանց և տղամարդկանց հարաբերակցությունը 100:96 է: Քաղաքում յուրաքանչյուր տան տարեկան միջին եկամուտը կազմում է 63,273 դոլար: Տղամարդկանց տարեկան միջին եկամուտը կազմում է 42․126 դոլար, իսկ կանանցը` 30․802 դոլար: Տարեկան միջին եկամուտը բնակչության մեկ շնչի հաշվով կազմում է 24,679 դոլար: Աղքատության ընդունված շեմից ցածր մակարդակ ունեն ընտանիքների 3,5 %֊ը և բնակչության 5,2 %֊ը, ներառած էր տարեկանից ցածր տարիքի՝ 6,4 % և 65 տարեկանից բարձր տարիքի 6,1 % նրանց։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արվադայում ապրողները հիմնականում աշխատում են հարևան քաղաքներում` Դենվերում և Բոլդերում: Խոշոր առևտրի կենտրոնները գտնվում են Բուլվառի կենտրոնում (անգլ.՝ Wadsworth Boulevard, CO-121 անգլ.՝ 52nd Avenue և Ռելսոնի փողոցումանգլ.՝ Ralston Road):

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մեհելեն, Բելգիա
  • Կզիլորդա, Ղազախստան
  • Ցժինչոու, Չինաստան
  • Եկատերինբուրգ, Ռուսաստան

Հայտնի արվադացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կլայվ Քուսլեր անգլ.՝ Clive Cussler - գրող, դետեկտիվ և արկածային վեպերի հեղինակ:
  • Կառլ Ռոուվ անգլ.՝ Karl Rove - քաղաքական գործիչ, ով զբաղեցրել է գլխավոր խորհրդականի պաշտոն և ԱՄՆ-ի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ (2005-2007 թվականներին)
  • Ջոն Չարլզ Վիվիան անգլ.՝ John Charles Vivian - Կոլորադոյի 30-րդ նահանգապետ (1943-1947 թվականներին)
  • Բեյբ Դիդրիկսոն Զախարիաս անգլ.՝ Mildred Ella "Babe" Didrikson Zaharias- սպորտսմենուհի, արժանացել է 2 ոսկե և 1 արծաթե մեդալների 1932 թվականի օլիմպիական խաղերում` թեթև ատլետիկայից, նաև եղել է հմուտ գոլֆ խաղացող:

The Fray դենվերյան ռոք-խմբի մասնակիցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]