Արսեն Բագրատունի (հայագետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Արսեն Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
Արսեն Բագրատունի
Ծնվել է օգոստոսի 21, 1790(1790-08-21)
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է դեկտեմբերի 24, 1866(1866-12-24) (76 տարեկանում)
Մահվան վայր Վենետիկ
Ազգություն հայ
Ազդվել է Մովսես Խորենացի
Մասնագիտություն գրող, լեզվաբան, հայագետ, փիլիսոփա և թարգմանիչ

Արսեն Կոմիտաս Բագրատունի (Անթիմոսյան)[1] (1790 - 1866), հայագետ, փիլիսոփա, գրող, թարգմանիչ, հայ գրականության մեջ կլասիցիստական ուղղության ամենախոշոր դեմքերից։ Մխիթարյան միաբանության անդամ էր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արսեն Բագրատունին ծնվել է 1790 թ. օգոստոսի 21-ին Կոստանդնուպոլիսում, ուսումնառությունն ստացել է Մխիթարյանների մոտ. եղել է միաբանության անդամ։ Լավատեղյակ էր դասական լեզուներին։ Եղել է գրաբարի խոշորագույն գիտակ։

Նրա ստեղծագործության գլուխգործոցը «Հայկ դյուցազն» պոեմն է, որի նյութն առնված է գլխավորապես Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունից»։ Պոեմում Բագրատունին գովերգում է Հայկ նահապետի պայքարը հայրենի երկրի անկախության և ազատության համար, դրվատում է կործանված հայկական պետության վերականգնման գաղափարը։

Գրապայքարում կանգնած էր գրաբարյանների կողմը։ Կատարել է բազմաթիվ թարգմանություններ դասական հեղինակներից, արժեքավոր գործ է արել տեքստաբանության բնագավառում։ Նրա ղեկավարությամբ և խմբագրությամբ հրատարակվել են հայերեն դասական (ինքնուրույն) ու թարգմանական երկեր։

Արսեն Բագրատունին վախճանվել է 1866 թ-ի դեկտեմբերի 24-ին Վենետիկում։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1846 թվականին հրատարակել է «Տարերք հայերէն քերականութեան» գիրքը, որը դպրոցական ձեռնարկ էր և ունեցել է ութ հրատարակություն։ Սակայն նրա հայերենագիտական գործունեությունն առավել նշանավորում է «Հայերէն քերականութիւն ի պէտս զարգացելոց» գիրքը (1852), որը մեծ ներդրում էր ոսկեղենիկ հայերենի ուսումնասիրության մեջ։ Քերականությունն աչքի է ընկնում փաստական նյութի հարստությամբ և դիտարկումների համակողմանիությամբ։ Մանրամասն ու բազմակողմանիորեն քննված են գրաբարի հնչյունական, բառային, ձևաբանական, շարահյուսական, ուղղագրական, նույնիսկ ոճաբանական երևույթները։ Հին գրական հայերենը դիտարկված է ժամանակի մեջ, պատմական ընթացքով (V-XII դարեր)։ Հեղինակի կարծիքով, գրաբարը աստիճանական անկում է ապրել։ IV-VI դարերը համարում է «ոսկեդար», VII-XII դարերը՝ «արծաթե դար», XIII դարը՝ «պղնձի դար», իսկ հաջորդ դարերը՝ «երկաթի, խեցու և վատթարագոյն և այլն»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հ. Աճառյան, Պատմություն հայոց նոր գրականության, պր. 1, Վաղարշապատ, 1906։
  • Մխիթարյան Հոբելյան, Վենետիկ, 1901:
  • Հայ գրականության պատմություն, հատոր 1, Ե., 1962:
  • Գևորգ Ջահուկյան, Գրաբարի քերականության պատմություն, Ե., 1974:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թ. Գ. Ջուհարյան, Հայ Գրականություն, 1990 թ, «Լույս» հրատարակչություն։
  • Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Ե., 1987։