Արշավիր Մելիքյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մելիքյան (այլ կիրառումներ)
Արշավիր Մելիքյան
Ծնվել է հունվարի 28, 1879(1879-01-28)
Ծննդավայր Փաշալու
Մահացել է նոյեմբերի 27, 1937(1937-11-27) (58 տարեկանում)
Մահվան վայր Թբիլիսի
Ազգություն հայ
Կրթություն Խարկովի ազգային համալսարան և Ցյուրիխի համալսարան
Մասնագիտություն հեղափոխական, հրապարակախոս

Արշավիր Միքայելի Մելիքյան (հունվարի 28, 1879(1879-01-28), Զառիթափ, Վայոց ձորի մարզ, Հայաստան, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 27, 1937(1937-11-27), Թբիլիսի, ԽՍՀՄ), հայ պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս, գրականագետ, պրոֆեսոր 1932 թվականից: ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից: ԽՄԿԿ անդամ 1906 թվականից։ Թիֆլիսիի պարբերականներում հանդես է եկել «Ար.մե-ն», «Ա. Մ.», «Պատոիկ», «Գավառացի» ստորագրություններով:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշավիր Մելիքյանը ծնվել է 1879 թվականի հունվարի 28֊ին (հին տոմարով) Երևանի նահանգի Շարուր֊Դարալագյազի գավառի Փաշալու գյուղում (այժմ՝ Զառիթափ, Վայոց ձորի մարզ): Մանուկ հասակից աչիքի է ընկել արտակարգ ունակություններում ու սրատությամբ: 1899 թվականին ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան, 1899-1901 թվականներին սովորել է Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում: 1900 թվականին օգոստոսին իր դիմումի համաձայն փոխադրվել է նույն համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ: Խարկովում ընդգրկվել է ուսանողական Հեղափոխական շարժումների մեջ և դարձել ուսանողական ելույթների ակտիվ կազմակերպիչներից մեկը։ Ուսանողական տարիներին Արշավիր Մելիքյանը հանդես է գալիս որպես խոշոր հայրենասեր և ինտերնացիոնալիստ։ Ցարիզմի դաժան քաղաքականությունն ու ազգային հալածանքները մեծ հուզմունք ու բողոք էին առաջացնում նրա մեջ։ 1901 թվականի մարտի 20-ին Մելիքյանը հեռացվում է համալսարանից։ Նույն թվականի ապրիլին նրան հաջողվում է նորից վերականգնել իր ուսանողական իրավունքները, սակայն նոյեմբերի 30-ին նորից հեռացվում է համալսարանի և աքսորվում Կովկաս, որտեղ գտնվում էր ոստիկանության խիստ հսկողության տակ։ 1902 թվականին Մելիքյանը մասնակցում է Պետերբուրգում տեղի ունեցած ուսանողական համագումարին, որտեղ ծանոթանում Ստեփան Շահումյանի հետ: Մելիքյանը գիտության ծարավը հագեցնելու համար ձգտում էր մեկնել արտասահման ուսումը շարունակելու[1]։ 1903 թվականի հոկտեմբերի 17-ի փաստաթուղթը ցույց է տալիս, որ Մելիքյանն ավարտել է Ցյուրիխի համալսարանի Փիլյան և Նյուշատելի (Շվեյցարիա) ակադեմիայի գրականության ֆակուլտետները։ Խարկովում գործուն մասնակցություն է ունեցել ուսանողների հեղափոխական ելույթներին, կապվել տարբեր կազմակերպությունների հետ։ 1901 թվականին, իբրև «անբարեհույս ուսանող», հեռացվել է Խարկովի համալսարանից և արտաքսվել Կովկաս։ 1902 թվականին Պետերբուրգում մասնակցել է ուսանողական համառուսաստանյան համագումարին։ 1903 թվականին մեկնել է Շվեյցարիա։ Տարագրության մեջ սերտ կապեր է հաստատել Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի, Պլեխանովի, Լունաչարսկու, Ռոզա Լուքսեմբուրգի, Կարլ Լիբկնեխտի, Ա․ Բեբելի և ուրիշների հետ։ 1911 թվականին վերադարձել է Երևան, աշխատանքի անցել Գայանյան դպրոցում, ծավալել հրապարակախոսական լայն գործունեություն, հանդես եկել դասախոսություններով ու հոդվածներով՝ նվիրված մարքսիստական փիլիսոփայությանը, սոցիոլոգիայի, գրականության և արվեստի հարցերին։ 1913 թվականին նրա ջանքերով Երևանում լույս է տեսել «Խոսք» թերթը, որի 17-րդ համարից հետո Մելիքյանը բանտարկվել է՝ մեղադրվելով թերթին հակակառավարական ուղղություն տալու մեջ։ 1918-1919 թվականներին Մելիքյանին հաջողվել է վերստին հրատարակել թերթը՝ այս անգամ որպես ՌՍԴԲԿ Երևանի կազմակերպության օրգան։ 1919 թվականին ընտրվել է Հայաստանի բուրժուական հանրապետության պառլամենտի անդամ և խստորեն մերկացրել դաշնակների հակաժողովրդական քաղաքականությունը։ Մելիքյանը Հայաստանում «Սպարտակ» երիտասարդական կազմակերպության հիմնադիրներից է։ Մասնակցել է Հայաստանի բոլշևիկյան կազմակերպությունների 1919 թվականի սեպտեմբերի և 1920 թվականի հունվարի անլեգալ խորհրդակցություններին, ընտրվել Արմենկոմի առաջին կազմում։ 1920 թվականին մեկնել է Մոսկվա, հանդիպել Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի հետ և նշանակվել ժողկոմխորհի արտասահմանյան մամուլի ռեֆերենտ։ 1921 թվականին մի շարք կուսակցական աշխատողների հետ ուղարկվել է Թիֆլիս, որտեղ լայն աշխատանք է ծավալել, գրել բազմաթիվ հոդվածներ հայ հասարակական մտքի զարգացման և անցյալի ժառանգության մարքսիստական վերագնահատման վերաբերյալ։ 1924-1932 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսի 26 կոմիսարների անվան կոմունիստական համալսարանում (1932 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Զբաղվել է հայ ժողովրդի դասակարգային պայքարի, մամուլի պատմության հարցերով։ Մելիքյանը լուրջ վաստակ ունի մարքսիզմի դասականների երկերը հայերեն թարգմանելու և հրատարակելու գործում։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ընտիր երկեր, Մելիքյան, Արշավիր Միքայելի, Օհանյան, Հ.Վ., Մանուկյան, Գ.Հ., Աղայան, Ծատուր Պավելի, Սիմոնյան, Հրաչիկ Ռուբենի, ՀԿԿ Կենտկոմի կուսակցության պատմության ինստիտուտ: Երևան: Հայաստան, 1982[4]:
  • Դիալեկտիկական մատերիալիզմ, Ասլանյան, Հայկազ Գաբրիելի. Մելիքյան, Արշավիր Միքայելի, Պետական համալսարան Հ. Ս. Խ. Հ., Երևան: Պետհրատ, 1930[5]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Զարյան, Ռ. Վ. (1969) Արշավիր Մելիքյան. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 11 . pp. 103-112[6][7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 388 CC-BY-SA-icon-80x15.png