Արյունաստեղծ օրգաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ոսկրածուծի պատվաստուկ, հեմատոպոետիկ բջիջներ, կենտրոնում՝ պրոմիելոցիտ, երկու մետամիելոցտներ և ցուպիկավոր նեյտրոֆիլներ։

Արյունաստեղծ օրգաններ, են գոյանում արյան ձևավոր տարրերը։ Այդ օրգաններն են՝ ոսկրածուծը, փայծաղը և ավշահանգույցները։

Ոսկրածուծ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսկրածուծը գլխավոր արյունաստեղծ օրգանն է, որը լինում է կարմիր և դեղին։ Կարմիր ոսկրածուծի ամբողջ հյուսվածքը լցված է արյան հասուն բջջային տարրերով։ Մինչև 4 տարեկան երեխաների ոսկրային բոլոր խոռոչները լցված են ոսկրածուծով, իսկ մեծերի մոտ այն պահպանվում է տափակ ոսկրերում և խողովակավոր ոսկրերի գլխիկներում։ Ի տարբերություն կարմիր ոսկրածուծի՝ դեղինում պարունակվում են ճարպային ներառումներ։ Ոսկրածուծում են առաջանում էրիթրոցիտները, լեյկոցիտների տարբեր ձևերը և թրոմբոցիտները։

Ավշային հանգույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավշահանգույցները մասնակցում են արյունաստեղծմանը՝ առաջացնելով լիմֆոցիտներ և պլազմային բջիջներ։

Փայծաղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փայծաղը գտնվում է որովայնի խոռոչի՝ ձախ ենթակողային շրջանում և ամփոփված է ամուր պատիճով։ Փայծաղի մեծ մասը կազմված է, այսպես կոչված, կարմիր և սպիտակ կակղանից (պուլպա)։ Կարմիր կակղանը լցված է ձևավոր տարրերով, հատկապես էրիթրոցիտներով, սպիտակը կազմված է լիմֆոիդային հյուսվածքից, որտեղ առաջանում են լիմֆոցիտները։ Փայծաղը արյան հունից որսում է վնասված էրիթրոցիտները, միկրոօրգանիզմները և օրգանիզմին օտար տարրերը, այստեղ առաջանում են նաև հակամարմիններ։ Քանի որ օրգանիզմում արյան ձևավոր տարրերն անընդհատ քայքայվում են (օրինակ՝ թրոմբոցիտները 1 շաբաթ անց), ուստի արյունաստեղծ օրգանների հիմնական ֆունկցիան արյունը բջջային տարրերով լրացնելն է։

Արյան դեպո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյան դեպոն՝ մարդու և կենդանիների օրգաններն են, որտեղ պահեստվում է որոշակի քանակությամբ արյուն։ Օրգանիզմի ամբողջ արյան մոտ 50%-ը չի մասնակցում շրջանառությանը, այլ պահվում է արյան դեպոյի օրգաններում՝ փայծաղում (մոտ 16%), լյարդում (մինչև 20%), մաշկում (մոտ 10%)։ Արյան դեպոյում պահեստված արյունը հիմնականում բաղկացած է ձևավոր տարրերից․ պլազմայի քանակությունն աննշան է։ Արյան դեպոյի օրգաններից արյունը շրջանառության մեջ է մտնում, երբ ավելանում է օրգանիզմի պահանջը թթվածնի նկատմամբ (ծանր ֆիզիկական աշխատանք), կամ շրջանառվող արյան մեջ նվազում է հեմոգլոբինի քանակը (արյունահոսությունների դեպքում), երբ օրգանիզմը գտնվում է մթնոլորտային ցածր ճնշման պայմաններում։ Արյան դեպոյի օրգանները խիստ կարևոր են արյան շրջանառության համար և ապահովում են օրգանիզմի հարմարվելը ներքին և արտաքին միջավայրի փոփոխվող պայմաններին։

Մարդու արյան դեպո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու մոտ ծնվելուց հետո նորմայում հիմնական արյունաստեղծ օրգան է համարվում կարմիր, կամ արյունաստեղծ ոսկրածուծը: Կարմիր ոսկրածուծը մարդու մոտ հիմնականում տեղավորված է կոնքային ոսկրերի և երկար խողովակավոր ոսկրերի վերջավորությունների մակուղեղների մեջ: Մարդկային սաղմում զարգացած է այսպես կոչված արտաոսկրածուծային արյունաստեղծումը: Տվյալ դեպքում արյունաստեղծ օրգաններ են հանդիսանում՝ փայծաղը և լյարդը: Արտաոսկրածուծային օջախների արյունաստեղծում կարող են հայտնաբերվել թե՜ երեխայի թե՜ մեծահասակի մոտ որոշ ախտաբանական պայմաններում, որոնք խախտում են ոսկրածուծային արյունաստեղծումը կամ առաջացնում են մեծ ծանրաբեռնվածություն արյունաստեղծ օրգանների վրա: Օրինակ, շատ հաճախ արտաոսկրածուծային արյունաստեղծ օջախները տարբեր հյուսվածքների օրգանների մեջ (լյարդում և փայծաղում) հայտնաբերվում են լեյկոզի ժամանակ:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png