Jump to content

Արյունառություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արյունառություն
թերապիա, այլընտրանքային բժշկություն Խմբագրել Wikidata
Ենթակատեգորիաphlebotomy Խմբագրել Wikidata
Ով է կիրառումAderlasser Խմբագրել Wikidata

Արյունառություն, (հեմոէքսֆուզիա, թերապևտիկ ֆլեբոտոմիա), թերապևտիկ նպատակներով մարմնից փոքր քանակությամբ արյան հեռացում[1]: Ժամանակակից ապացույցների վրա հիմնված բժշկության մեջ արյունառության ցուցումները շատ սահմանափակ են: Դեպքերի մեծ մասում արյունառության պատմական կիրառումը վնասակար է եղել հիվանդների համար[2]:

Արյունառությունն իրականացվում է երակային պունկցիայի, երակի հատման (վենեսեկցիա)[3] կամ տզրուկների կիրառման միջոցով (տզրուկաբուժություն)[4]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Արյունառությունը նկարչության մեջ, հեղ․՝ Էգբերտ վան Հիմսկերկ, 1669

Հիպոկրատի և Արիստոտելի ժամանակներից ի վեր արևմտյան բժշկության մեջ գերիշխող հումորալ տեսության համաձայն, ենթադրվել է, որ արյունը իր հոսքում կրում է մյուս բոլոր հեղուկները՝ հումորները: Հիպոկրատի հետևորդների համար արյունառությունն ունեցել է բազմաթիվ առավելություններ: Այն ուներ համապարփակ, անհապաղ ազդեցություն, և բժիշկն ուներ այն վերահսկելու հնարավորություն[5]: Նույնիսկ Մեծ Խորհրդային Հանրագիտարանի առաջին հրատարակության «Արյունառություն» հոդվածում նշել է հետևյալը.

Ժամանակակից հասկացությունների համաձայն՝ արյունառությունը բուժման արժեքավոր մեթոդ է. դրա գործողության մեխանիզմը հիմնված է արյան ֆիզիկաքիմիական հատկությունների արդյունքում առաջացող փոփոխությունների վրա, որոնք բարերար ազդեցություն ունեն սրտանոթային հիվանդությունների, թոքաբորբի և նյութափոխանակության խանգարումների վրա՝ նվազեցնելով արյան ծավալը և իջեցնելով արյան ճնշումը, հեշտացնելով սրտի աշխատանքը։ Արյունառությունը մեծացնում է արյան և մարմնի հյուսվածքների միջև փոխանակումը, դրանով իսկ նպաստելով վնասակար նյութերի (երիկամային հիվանդություն) վերացմանը[6]:

Մեթոդը տարածված է եղել գրեթե երկու հազար տարի, մինչև 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի կեսերը, երբ այն աստիճանաբար դուրս է մնացել օգտագործումից[7]։ Արյունառությունը կիրառվել է սրտանոթային անբավարարության, թոքաբորբի, արյան ճնշման հանկարծակի բարձրացման և օրգանիզմում արտադրվող տարբեր թույներով կամ թունավոր նյութերով թունավորման (ուրեմիա) դեպքում: Ներկայումս արյունահեղումը հազվադեպ է կիրառվում[8]: Չնայած արյան ճնշման կարճաժամկետ նվազումը կարող է լինել օգտակար կողմնակի ազդեցություն, արյան ճնշման բարձրացումն ինքնին հիվանդություն չէ, այլ որևէ այլ խանգարման ախտանիշ, որը պահանջում է բուժում[9]:

Ներկա ժամանակ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Կտրվածք կատարելը երակի վրա՝ արմունկի հատվածում։«Բարկաշ Պ.Ա. Հիվանդների ընդհանուր խնամք» գրքից, 1931

Այսօր արյունառությունը հիմնականում օգտագործվում է այլընտրանքային բժշկության մեջ[10]: Մասնագիտական բժիշկների մեծ մասը արյունառությունը չի դիտարկում որպես բուժման մեթոդ[8], բացառությամբ մի քանի հազվագյուտ հիվանդությունների և վիճակների, որոնք բնութագրվում են օրգանիզմում երկաթի ավելցուկով կամ արյան մեջ էրիթրոցիտների չափազանց մեծ քանակով[8]: Թերապևտիկ ֆլեբոտոմիայի ցուցված հիվանդությունների օրինակներ են հեմոքրոմատոզը, իրական պոլիցիթեմիան և մաշկի ուշացած պորֆիրիան[11]: Նման բուժման ընթացակարգը տարբերվում է դասական արյունառությունից և իրենից ներկայացնում է ինքնահեմոտրանսֆուզիա՝էրիթրոցիտները զտվում են արյունից, և մնացած արյան պլազման վերադարձվում է արյան մեջ[8] կամ արյան ծավալը լրացվում է աղային լուծույթի նախնական կամ հետագա փոխներարկմամբ: Ֆլեբոտոմիան կարող է նաև օգտագործվել թոքերի և սրտի հիվանդությունների հետ կապված հիպերմածուցիկության համախտանիշի դեպքում մածուցիկությունը նվազեցնելու համար[12]:

Որոշ բժիշկներ օգտագործում են տզրուկաբուժություն՝ վերականգնողական վիրահատություններից, ինչպիսիք են մատների կամ գլխամաշկի փոխպատվաստումները, հետո երակային արյան հոսքը պահպանելու համար[13]։

Արյունառությունը վտանգավոր ընթացակարգ է: Ստերլության խախտումը կարող է հանգեցնել արյան թունավորման: Արյունառությունը չպետք է իրականացվի որոշակի քրոնիկ հիվանդություններ, մասնավորապես՝ շաքարային դիաբետ ունեցող հիվանդների մոտ: Հայտնի են արյունառության պատճառով մահվան դեպքեր[14]: Արյունառության տարածված բարդություններից են ուշաթափությունը և արյան ճնշման նորմայից ցածր անկումը[15]:

Արյունառությունը մեթոդի տարատեսակ է պարաբիոզը՝ երիտասարդ և ծեր օրգանիզմների արյան շրջանառության համակարգերի միաձուլումը, որը մասամբ փոխարինում է ծեր օրգանիզմի արյունը երիտասարդ արյունով: Մկների վրա կատարված փորձերի արդյունքում ցույց է տրվել, որ այս մեթոդը նվազեցնում է ծերացման նշանները, այդ թվում՝ ծերացման էպիգենետիկ դրսևորումները[16][17]:

Այնուամենայնիվ, մարդկանց մոտ պարաբիոզի հնարավոր օգտագործումը լուրջ էթիկական հարցեր է առաջացնում[18]:

Իսլամ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուսուլմանական պրակտիկայում արյունահոսությունը որպես թերապևտիկ մեթոդ հայտնի է որպես «հիջամ», որը կատարվում է հատուկ անձի՝ «հաջիմի» կողմից[19]: Հիջամի ժամանակ մաշկի վրա կտրվածքները փակում են բժշկական բաժակներով և օդը դուրս մղում[20]:

Տզրուկաբուժություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արյունառության համար տզրուկաբուժության մեկ սեանսն ավելի երկար է տևում, քան հիրուդինի ներարկման մեկ սեանսը։ Մեկ տզրուկ 30-60 րոպեում ծծում է 10-15 մլ արյուն. մեկ սեանսի ընթացքում տեղադրվում է 4-12 տզրուկ՝ արդյունահանելով 40-180 մլ արյուն[15]:

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Общий уход в терапевтической клинике / Под ред. В.Н. Ослопова. — М.: МЕДпресс-информ, 2002. — С. 66—67, 70. — 168 с.
  • Бархаш П.А. Общий уход за больными. — М.-Л.: Гос. мед. издат., 1931. — С. 164. — 206 с.
  • Оксфорд, Шапталь Уход за больным. — 2-е изд. — М.-Л.: Государственное издательство, 1929. — С. 85—86. — 382 с.
  • «Кровопускание». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
  • Ellis, Harold. Phlebotomy :

[անգլ.] // Journal of perioperative practice. — 2018. — Vol. 28, no. 10. — P. 283−284. — doi:10.1177/1750458918790182. — PubMed.

  • DePalma, Ralph G. Bloodletting : Past and Present :

[անգլ.] / Ralph G. DePalma, Hayes, Zacharski // Journal of the American College of Surgeons. — 2007. — Vol. 205, no. 1. — P. 132−144. — doi:10.1016/j.jamcollsurg.2007.01.071. — PubMed.

  • Cook, Lynda S. Therapeutic Phlebotomy : A Review of Diagnoses and Treatment Considerations :

[անգլ.] // Journal of infusion nursing. — 2010. — Vol. 33, no. 2. — P. 81−88. — doi:10.1097/NAN.0b013e3181d00010. — PubMed.

  • Yao, Q. Bloodletting Therapy for Patients with Chronic Urticaria : A Systematic Review and Meta-Analysis :

[անգլ.] // BioMed Research International : журн. — 2019. — Vol. 2019. — P. 8650398. — doi:10.1155/2019/8650398. — PubMed.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  2. ↑ «Why fair tests are needed». The James Lind Library (անգլերեն). 2009. Արխիվացված է օրիգինալից 2007-01-02-ին. Վերցված է 2020-01-19-ին.
  3. ↑ Венесекция // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
  4. ↑ Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  5. ↑ Сноуден, 2023, էջ 34
  6. ↑ Венесекция // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
  7. ↑ «Зачем раньше применяли кровопускание?». Портал uMEDp (ռուսերեն). Վերցված է 2026-01-28-ին.
  8. 1 2 3 4 DePalma et al., 2007
  9. ↑ «Повышенное артериальное давление: симптомы, причины и методы лечения в «СМ-Клиника»». www.smclinic.ru (ռուսերեն). Վերցված է 2026-01-28-ին.
  10. ↑ Скрипунов, Антон. Хиджама: бизнес на крови или «средство лечения от всего»? // РИА Новости. — 2019. — 30 августа.
  11. ↑ Luciana Teofili et al. Indications and use of therapeutic phlebotomy in polycythemia vera: which role for erythrocytapheresis?(անգլ.) // Leukemia. — 2019. — № 33. — С. 279—281. — ISSN 1476-5551.
  12. ↑ Kyung Hee Kim, Ki Young Oh Clinical applications of therapeutic phlebotomy // Journal of Blood Medicine. — 2016-07-18. — Т. 7. — С. 139–144. — ISSN 1179-2736. — doi:10.2147/JBM.S108479
  13. ↑ Mestel, Rosie. Modern Bloodletting and Leeches : [անգլ.] : [арх. 16 դեկտեմբերի 2018] // Los Angeles Times. — 2001. — 6 September.
  14. ↑ Скрипунов, Антон. Хиджама: бизнес на крови или «средство лечения от всего»? // РИА Новости. — 2019. — 30 августа.
  15. 1 2 Ослопов (ред.), 2002
  16. ↑ Hofmann. Young blood rejuvenates old bodies // Transfusion Medicine and Hemotherapy : журн. — 2018.
  17. ↑ Скрипунов, Антон. Хиджама: бизнес на крови или «средство лечения от всего»? // РИА Новости. — 2019. — 30 августа.
  18. ↑ Hofmann. Young blood rejuvenates old bodies // Transfusion Medicine and Hemotherapy : журн. — 2018.
  19. ↑ Скрипунов, Антон. Хиджама: бизнес на крови или «средство лечения от всего»? // РИА Новости. — 2019. — 30 августа.
  20. ↑ Скрипунов, Антон. Хиджама: бизнес на крови или «средство лечения от всего»? // РИА Новости. — 2019. — 30 августа.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արյունառություն» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Արյունառություն&oldid=10668970» էջից