Արմեն Գուլակյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արմեն Գուլակյան
Արմեն Գուլակյան.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 20 (նոյեմբերի 1), 1899
ԾննդավայրԹիֆլիս[1]
Մահացել էսեպտեմբերի 22, 1960(1960-09-22)[1] (60 տարեկանում)
Մահվան վայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1]
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունդերասան, թատերական ռեժիսոր և քաղաքական գործիչ
ԸնտրանիՆամուս և Պեպո
Ամուսին(ներ)Անահիտ Մասչյան
Պարգևներ և մրցանակներՍտալինյան մրցանակ, Լենինի շքանշան, «Պատվո նշան» շքանշան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան

Արմեն Կարապետի Գուլակյան (հոկտեմբերի 20 (նոյեմբերի 1), 1899, Թիֆլիս[1] - սեպտեմբերի 22, 1960(1960-09-22)[1], Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1]), հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ և թատերական գործիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940 թվական), Ստալինյան մրցանակի երրորդ աստիճանի կրկնակի դափնեկիր (1946 թվական, 1950 թվական), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից, պրոֆեսոր (1947 թվական)։ Դերասանուհի Ռոզաննա Գուլակյանի եղբայրը[2]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտելով տարրական դպրոցը, Ա. Գուլակյանը ընդունվում է Ներսիսյան դպրոց, որն ավարտում է 1921 թվականին, մասնակցում է դպրոցական ներկայացումներին, հաճախում հայկական դրամատիկական խմբի ներկայացումներին, դառնում է Զուբալովի տան դրամատիկական սեկցիայի մշտական հաճախորդը և մասնակցում նրա աշխատանքներին։

1917 թվականին առաջին անգամ նա գալիս է Օ. Սևումյանի ստուդիա։ Գուլակյանի վրա մեծ տպավորություն է թողնում Շ.Մերիի «Հիդրա» պիեսի Օ. Սևումյանի բեբադրությունը, սովորում է ստուդիայում 1919 թվականին։ Օ. Սևումյանը դառնում է Գուլակյանի ռեժիսուրայի առաջին ուսուցիչը, իսկ Գուլակյանը՝ նրա ուշիմ և ընդունակ աշակերտը։

Դառնում է Ամո-Խարազյանի թատրոն-ստուդիայի աշակերտ։

1921 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրվում է Ստեփան Շահումյանի անվան «Որոնումների թատրոն» Լևոն Քալանթարի և Ստեփան Քափանակյանի ղեկավարությամբ, Գուլակյանը ընդունվում է թատրոն իբրև դերասան և ռեժիսորի օգնական։

1921-1924 թվականներին սովորում է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում։ Սովորում է Սերաֆիմա Բիրմանի, Յուրի Զավադսկու, Գեորգի Բուրջալովի, Սուրեն Խաչատրյանի, Բորիս Շչուկինի, Ռուբեն Սիմոնովի մոտ։ Նա միաժամանակ մասնավոր դասեր է առնում Վ. Տատարինովի մոտ, հետևում Վախթանգովի ստուդիայի, Ա. Թաիրովի Կամերային թատրոնի, Վ. Մեյերխոլդի թատրոնի ներկայացումների։ Կ. Ստանիսլավսկու ուսմունքը նրա համար դառնում է թատերական արվեստի անսասան հիմք։ Հիանալով Վ. Մեյերխոլդի ու Ա. Թաիրովի վարպետությամբ, նրանց ռեժիսորական արվեստով, Գուլակյանը գտնում է, որ այդ ռեժիսորների աշխատանքներում արտաքին գրավչությունը խեղդում է թատերական ստեղծագործության հոգեբանական մշակումը։

1925 թվականին Թիֆլիս վերադառնալով՝ Ա. Գուլակյանը ընդունվում է հայկական թատրոն, սկզբում իբրև տեխնիկական, ապա՝ որպես երկրորդ ռեժիսոր։ Գուլակյանը փորձում է ինքնուրույն թատրոն-ստուդիա կազմակերպել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայի այն շրջանավարտներից, որոնք գտնվում էին Թիֆլիսում։ Սակայն Գուլակյանին այդպես էլ չի հաջողվում դա անել։ Նրան հաջողվում է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի խաղացանկ մտցնել Հ. Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ» պիեսը վերականգնելով Մոսկովյան ստուդիայում Ռուբեն Սիմոնովի բեմադրությունը։

Ա.Գուլակյանի առողջական խնդիրների պատճառով ստիպված է լինում 1926 թվականին բնակվել Դիլիջանում։ Այդ տարիներին երկրի թատերական ասպարեզում հրապուրվել է մի նորաձև թատրոն, որ կոչվում էր «Կապույտ բաճկոն»։ Գուլակյանը ձեռնարկում է Դիլիջանում Երևանում «Երևանի բանվորական շրջիկ թատրոն»ի կազմակերպմանը, ինքը գրում է սցենարներ, բեմադրում և մասնակցում դրանց բեմադրությանն իբրև դերասան։ Այդ թատրոնի մի շարք ներկայացումներ սկսում են դիլիջանցիների մեջ հաջողություն վայելել։ Սակայն որքան էլ Գուլակյանը հրապուրվեր «Կապույտ բաճկոններ» թատրոնով, նրա նպատակը մնում էր մեծ բեմը։ Առողջական վիճակը թույլ տալուն պես, Գուլակյանը տեղափոխվում է Երևան և ընդունվում Առաջին պետթատրոն։

1927 թվականից՝ ռեժիսոր, 1930-1938 թվականներին և 1944-1953 թվականներին՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։

1927 թվականին Գուլակյանը օգնում է ռեժիսոր Լևոն Քալանթարին «Բուքը» բեմադրության ընթացքում։ Հանրապետության առաջատար թատրոնում կատարած մի քանի ամսվա աշխատանքով Ա. Գուլակյանն իրեն դրսևորում է իբրև մասնագիտորեն պատրաստված ռեժիսոր։ 1927 թվականի դեկտեմբերին Ա.Գուլակյանը առաջին անգամ ինքնուրույն բեմադրում է Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա» պիեսը։ 1929 թվականին Ա. Գուլակյանը բեմադրում է Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսը։ «Պեպոն» բեմադրության մեջ բաժանված էր 21 պատկերի, որոնց մի մասը վերցված էր Սունդուկյանի այլ պիեսներից, կամ էլ նույն պիեսի հեղինակային ծանոթագրություններից։ Երրորդ, առավել վճռական քայլը «Մակբեթն» էր 1933 թվականին։ Այս բեմադրության մեջ Գուլակյանն արմատապես վերանայել է հեղինակային կոնցեպցիան, փոխարենն առաջադրելով իրենը։ Հենց այս երեք աշխատանքներում էլ Գուլակյանին հաջողվում է ստեղծել բեմական հետաքրքիր իրադրություններ, վատ թատերայնությամբ բացահայտել սեփական մտահղացումը։ Սա Ա. Գուլակյանի ռեժիսորական երիտասարդության փարձարարական շրջանն է եղել։

1929 թվականի նոյեմբերի 29-ին Տիգրան Շամիրխանյանի գլխավորությամբ՝ Ս. Շչերբակովի և Գ. Սմիրնովի «Պայթյուն» պիեսի բեմադրությամբ բացվեց Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։ Առաջին ներկայացումների հեղինակներն են եղել Ա. Գուլակյանը և Տ. Շամիրխանյանը՝ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Նույն այս շրջանում Գուլակյանը բեմադրում է նաև խորհրդային թատերագրության երկեր, շատ եռանդուն աշխատում է հայ թատերագիրների, մասնավորապես Դերենիկ Դեմիրճյանի, Վաղարշ Վաղարշյանի պիեսների բեմադրության վրա։ 1934 թվականին բեմադրված «Նապոլեոն Կորկոտյան» կատակերգություն հեղինակն ու բեմադրողը մեղադրվում է այն բանում, որ նրանք աղավաղել էին նոր գյուղի իրական պատկերը, դրա մեջ տեսել էին միայն արատներ, տարվել իրականության ստվերոտ կողմերի պատկերմամբ, չափազանցրել բացասական կերպարները։

1930-ական թվականների վերջին Գուլակյանը հազվադեպ է բեմադրում դրամատիկական գործեր, իսկ 1938 թվականից անցնում է օպերային ռեժիսուրային։

1938-1945 թվականներին և 1958-1960 թվականներին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։ Օպերայի և բալետի թատրոն գալով, Գուլակյանը հանդիպում է ռեժիսուրայի վարպետ Արշակ Բուրջալյանի ստեղծագործական խմբին։ Նաև դրա շնորհիվ Գուլակյանի առաջին իսկ բեմադրություններն օպերային թատրոնում աչքի են ընկնում իբրև անսամբլային ներկայացումներ։

1955-1956 թվականներին՝ Երևան Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։

Ա. Գուլակյանը Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (1944 թվականից) ղեկավարել է դերասանական և ռեժիսորական խմբեր[3][4]:

Ա. Գուլակյանի անունով Երևանում կոչվել է փողոց[5]:

Ա. Գուլակյանը ռուս կինոքննադատ Ա. Մեդվեդևի պապն է։

Թատերական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն

  • Ա. Բուրջալյանի «Մանդատ»
  • Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա» (1927 թվական)
  • Յու. Օ'Նիլի «Սերը ծփենիների տակ» (ռեժ. Ֆրիդ և Ա. Գուլակյան) (1928 թվական)
  • Դ. Ֆուրմանովի և Ս. Պոլիվանովի «Խռովություն» (ռեժ. Ֆրիդ և Ա. Գուլակյան) (1928 թվական)
  • Հ. Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ» (1928 թվական)
  • Վ. Սելիխովաի և Ն. Սացի «Ֆրից Բաուեր» (1929 թվական)
  • իր պիես «Ցասում» (1929 թվական)
  • Վ. Կիրշոնի «Ռելսերը զրնգում են» (1929 թվական)
  • Գ. Սունդուկյանի «Պեպո» (1929 թվական)
  • Վ. Կիրշոնի «Քամիների քաղաքը» (ռեժ. Ռ. Սիմոնով և Ա. Գուլակյան) (1929 թվական)
  • Ա. Գլեբովի «Ինգա» (1929 թվական)
  • Վ. Վիշնևսկու «Առաջին հեծելազորը» (1930 թվական)
  • Վ. Վաղարշյանի «Օղակում» (1930 թվական)
  • Ն. Պոգոդինի «Տեմպ» (1931 թվական)
  • Վ. Վաղարշյանի «Նավթ» (1932 թվական)
  • Ի. Միկիտենկոյի «Պատվի խնդիր» (1932 թվական)
  • Մ. Գորկու«Հատակում» (1932 թվական)
  • Դ.Դեմիրճյանի «Ֆոսֆորային շող» (1932 թվական)
  • Ու. Շեքսպիրի «Մակբեթ» (1933 թվական)
  • Պ. Բոմարշեի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» (1933 թվական)
  • Վ. Շկվարկինի «Ուրիշի երեխան» (1934 թվական)
  • Դ. Դեմիրճյանի «Նապոլեոն Կորկոտյան» (1934 թվական)
  • Գ. Սունդուկյանի «Պեպո» (1935 թվական)
  • Մ. Ջանանի «Շահնամե» (1935 թվական)
  • Ա. Օստրովսկու «Ամպրոպ» (1935 թվական)
  • Ա. Կորնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ» (1935 թվական)
  • Գ. Սարյան «Երեք երգ» (1935 թվական)
  • Պ. Պռոշյանի «Հացի խնդիր» (1937 թվական)
  • Գ. Սունդուկյանի «Քանդված օջախ» (1938 թվական)
  • Պ. Պռոշյանի «Հացի խնդիր» (1939 թվական)
  • Ու. Շեքսպիրի «Օթելլո» (1940 թվական)
  • Գաբրիել Սունդուկյանի «Խաթաբալա» (1945 թվական)
  • իր պիես «Արշալույսին» (ռեժ. Ա. Գուլակյան և Վ. Վարդանյան) (1945 թվական)
  • Գ. Բորյանի «Բարձունքներում» (1947 թվական)
  • Գ. Սունդուկյանի «Պեպո» (1948 թվական)
  • Գ. Տեր-Գրիգորյանի և Լ.Կարագյոզյանի «Այս աստղերը մերն են» (1949 թվական)
  • Մ. Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» (1949 թվական)
  • Ի. Պոպովի «Ընտանիք» (1950 թվական)
  • Լ. Տոլստոյի «Կենդանի դիակ» (1951 թվական)
  • Ա. Աֆինոգենովի «Մաշենկա» (1951 թվական)

Ա.Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոն

Կ.Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոն

Հ.Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոն

  • Ու. Հաջիբեկովի «Արշին մալ-ալան»

Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն

  • Ս. Շչերբակովի և Գ. Սմիրնովի «Պայթյուն» (1929 թվական)

Պիեսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Արշալույսին» (1937 թվական)
  • «Մեծ բարեկամություն» (1939 թվական)
  • «Գանձ» (1940 թվական)
  • «Ցասում» (1942 թվական)
Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում (1943 թվական)
  • «Օրեր, մարդիկ անմոռաց» (1957 թվական)[7]

Դերեր կինոյում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևներ և մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Գուլակյանի անվան փողոցը Երևանում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]