Արիադնա Էֆրոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արիադնա Էֆրոն
Ariadna.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 5 (18), 1912[1]
ԾննդավայրՄոսկվա, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էհուլիսի 26, 1975(1975-07-26)[1][2] (62 տարեկանում)
Վախճանի վայրՏարուսա, Կալուգայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություննկարչուհի, գրող, բանաստեղծ և թարգմանիչ
Լեզուռուսերեն[1] և ֆրանսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ[3]
Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
ԿրթությունԼուվրի դպրոց և École Duperré?
Ariadne Efron Վիքիպահեստում

Արիադնա Սերգեևնա Էֆրոն (ռուս.՝ Ариадна Сергеевна Эфрон, սեպտեմբերի 5 (18), 1912[1], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 26, 1975(1975-07-26)[1][2], Տարուսա, Կալուգայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), արձակ և չափածո ստեղծագործությունների թարգմանչուհի, հուշագիր, նկարչուհի, արվեստագետ, բանաստեղծուհի (նրա օրիգինալ ստեղծագործությունները, բացառությամբ մանկության տարիներին գրվածների, կյանքի օրոք չեն տպագրվել)։ Սերգեյ Էֆրոնի և Մարինա Ցվետաևայի դուստրն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արիադնա Էֆրոնը ծնվել է 1912 թվականի սեպտեմբերի 5-ին (նոր տոմարով՝ սեպտեմբերի 18) Մոսկվայում։ Հարազատներն ու ազգականները նրան կոչել են Ալյա։ Մարինա Ցվետաևան նրան նվիրել է մեծ թվով բանաստեղծություններ (ներառյալ «Բանաստեղծություններ դստերս» (ռուս.՝ «Стихи к дочери») շարքը)։ Ադրիանա Էֆրոնը վաղ տարիքից գրել է բանաստեղծություններ (նրա քսան բանաստեղծությունները Մարիա Ցվետաևան հրատարակել է իր «Պսիքեա» (ռուս.՝ «Психея») ժողովածուում), վարել է օրագրեր։ 1922 թվականին մոր հետ տեղափոխվել է արտասահման։ 1922 թվականից մինչև 1925 թվականն ապրել է Չեխոսլովակիայում, 1925 թվականից մինչև 1937 թվականը՝ Ֆրանսիայում, որտեղից 1937 թվականի մարտի 18-ին իր ընտանիքից առաջինը վերադարձել է ԽՍՀՄ։

Փարիզում Արիադնա Էֆրոնն ավարտել է «Arts et Publicité» կիրառական արվեստի ուսումնարանը (որտեղ սովորել է գրքերի ձևավորում, փորագրություն և վիմագրություն) և Լուվրի բարձրագույն դպրոցը (ֆր.՝ École du Louvre) «կերպարվեստի պատմություն» (ֆր.՝ L'histoire de l'art) մասնագիտությամբ։

Համագործակցել է ֆրանսիական «Ռուսաստանն այսօր» («Russie d’Aujourd’hui»), «Ֆրանսիա-ԽՍՀՄ» («France — URSS» — magazine), «Ձեզ համար» («Pour-Vous») ամսագրերի, ինչպես նաև «Մեր Միությունը» (ռուս.՝ «Наш Союз») ռուսերեն ամսագրի հետ, որ հրատարակվել է Փարիզի «Հայրենիք վերադարձածների միության» կողմից[4] (հոդվածներ, ակնարկներ, թարգմանություններ, նկարազարդումներ)։ Ֆրանսերեն է թարգմանել Վլադիմիր Մայակովսկու և խորհրդային այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններ։

ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո աշխատել է «Revue de Moscou» (ֆրանսերեն) խորհրդային ամսագրի խմբագրությունում, գրել է հոդվածներ, ակնարկներ, լրահաղորդումներ, կատարել նկարազարդումներ ու թարգմանություններ։

1939 թվականի օգոստոսի 29-ին Արիադնա Էֆրոնը ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից և Հատուկ ժողովում 58-6 հոդվածով (լրտեսություն) դատապարտվել ութ տարի անցկացնելու ուղղիչ-աշխատանքային ճամբարում, խոշտանգումների արդյունքում ստիպված է եղել ցուցունք տալ ընդդեմ հոր[5]։ 1941 թվականին ծնողների մահվան (մայրն ինքնասպան է եղել Ելաբուգայում, ուր տարհանվել էր, իսկ հայրը գնդակահարվել է) իմացել է ոչ միանգամից։

1948 թվականին ազատություն ստանալուց հետո աշխատել է որպես գրաֆիկայի ուսուցիչ Ռյազանի գեղարվեստի ուսումնարանում[6]։

Երկար տարիներ զրկված լինելով ընկերների հետ շփման հնարավորությունից՝ Արիադնա Էֆրոնն սկսել է ակտիվ նամակագրություն նրանց, այդ թվում նաև Բորիս Պաստեռնակի հետ[7], ով ուղարկել է նրան նոր բանաստեղծություններն ու գլուխներ «Դոկտոր Ժիվագո» վեպից։ Գտնվելով այդ գրքի ուժեղ ազդեցության տակ՝ Արիադնա Էֆրոնը հեղինակին գրել է[8]

Aquote1.png 14.10.48 …Ես ունեմ երազանք, որ իմ իրավիճակում այնքան էլ շուտ իրականանալի չէ․ ես կուզենայի նկարազարդել այն, ոչ բոլորովին այնպես, ինչպես սովորաբար ըստ բոլոր կանոնների «նկարազարդվում» են գրքերը․ այսինքն՝ կազմ, ֆորզաց, և այլն, այլ անել մի քանի նկարներ փետուրով, փորձել թեթևորեն թղթին ամրացնել կերպարները, ինչպես նրանք երևում են, որսալ նրանց, հասկանում ես․․․
Aquote2.png


Արիադնա Էֆրոնը կրկին 1949 թվականի փետրվարի 22-ին և որպես նախկինում դատված ցմահ աքսորվել է Կրասնոյարսկի երկրամասի Տրուխանսկի շրջան։ Ֆրանսիայում ստացած մասնագիտության շնորհիվ[9] Տուրուխանսկում աշխատել է որպես նկարիչ-ձևավորող տեղի մշակույթի տանը։ Ստեղծել է աքսորի կյանքի մասին ջրանկարների շարք, որոնց մի մասը հրատարակվել է միայն 1989 թվականին[10]։

1955 թվականին արդարացվել է հանցակազմի բացակայության պատճառով։ 1962 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։

Երիտասարդ տարիքում Արիադնա Էֆրոնն ունեցել է հիվանդ սիրտ, տարել է մի քանի ինֆարկտ[11]։

Արիադնա Էֆրոնը մահացել է 1975 թվականի հուլիսի 26-ին Տարուսայի հիվանդանոցում ինֆարկտից[11]։ Թաղվել է Տարուսայի գերեզմանատանը։

Արիադնա Էֆրոնը տպագրության է նախապատրաստել մոր՝ Մարինա Ցվետաևայի ստեղծագործությունները։ Եղել է նրա արխիվի պահապանը, գրել է հուշեր, որ հրատարակվել են «Литературная Армения» и «Звезда» ամսագրերում։ Շատ է աշխատել չափածո թարգմանությունների վրա՝ կատարելով թարգմանություններ հիմնականում ֆրանսերենից (Վիկտոր Հյուգո, Շառլ Բոդլեր, Պոլ Վեռլեն, Թեոֆիլ Գոթիե և այլն)։ Գրել է բանաստեղծություններ, որ հրատարակվել են միայն 1990-ական թվականներին։

Արիադնա Էֆրոնի քաղաքացիական ամուսինն («իմ առաջին ու միակ ամուսինը», ռուս.՝ «мой первый и последний муж») է եղել Սամուիլ Գուրևիը (ընտանիքում նրան կոչել են Մուլյա, 1904-1952, գնդակահարվել է), որ եղել է լրագրող, թարգմանիչ, «За рубежом» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ Արիադնա Էֆրոնը երեխաներ չի ունեցել։

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Письма из ссылки. Ариадна Эфрон Б.Пастернаку. — Paris, YMCA-PRESS, 1982. — 182 с. — ISBN 2-85065-012-9
  • Эфрон А. С. О Марине Цветаевой: Воспоминания дочери. — М.: Советский писатель, 1989. — 480 с., 100 000 экз. — ISBN 5-265-00670-2
  • Эфрон А. С. А душа не тонет. Письма 1942—1975. Воспоминания. — М.: Культура, 1996
  • Эфрон Ариадна «Рисунок. Акварель. Гравюра» / Составление, подготовка текста, подготовка иллюстраций, примечания Р. Б. Вальбе. — М.: Возвращение, 2003. — 72 с. — ISBN 5-88149-134-3
  • Эфрон А. С. «История жизни, история души» [в 3-х томах] / Сост., подг. текста, подг. ил., прим. Р. Б. Вальбе. — М.: Возвращение, 2008. Том 1: Письма 1937—1955. Том 2: Письма 1955—1975. Том 3: Воспоминания, проза, стихи, устные рассказы, переводы. — 1192 с. — ISBN 978-5-7157-0166-4; ISBN 978-5-7157-0167-1; ISBN 978-5-7157-0168-8
  • Эфрон А. С.; Федерольф А. Мироедиха. Рядом с Алей. — М.: Возвращение, 1996. — 368 с. — ISBN 5-7157-0063-9
  • Эфрон А. С. Жизнь есть животное полосатое. Письма к Ольге Ивинской и Ирине Емельяновой (1955—1975). — М.: Студия ВИГРАФ, 2004. — 276 с. — ISBN 5-94437-004-1
  • Эфрон А. С. Моей зимы снега. Воспоминания, рассказы, письма, стихи, рисунки. — М.: Новости, 2005. — 936 с. — ISBN 5-88149-212-9
  • Эфрон А. С.; Федерольф А. Непринудительные работы. Efron, Ariadna. Unforced labors : the memoirs of Ada Federolf and selected prose of Ariadna Efron. — M.: Vozvrashchenie, 2006. — 412 p. — ISBN 5-7157-0201-1
  • Аленькины вещи. — М.: Возвращение, 2008. — 42 с. — ISBN 978-5-715701-70-8
  • Нить Ариадны. — М.: Дом-музей Марины Цветаевой, 2008. — 40 с. — ISBN 978-5-93015-101-5
  • Эфрон А. С.; Федерольф А. «А жизнь идёт, как Енисей…». Рядом с Алей. — М.: Возвращение, 2010. — 408 с. — ISBN 978-5-7157-0234-0
  • Efron, Ariadna. No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva’s Daughter. M, 2009. — 224 p. — ISBN 0-8101-2589-7
  • Эфрон А. С. Книга детства: Дневники Ариадны Эфрон, 1919—1921. — М.: Русский путь, 2013. — ISBN 978-5-85887-435-5

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Babelio
  3. Record #11901573p // Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի ընդհանուր քարտագրացուցակ
  4. Сводный каталог периодических и продолжающихся изданий Русского Зарубежья в библиотеках Москвы, М., 1999, с. 127
  5. Ариадна Эфрон Неизвестная Цветаева. Воспоминания дочери. — Москва: Алгоритм, 2012. — ISBN 978-5-4438-0058-5
  6. В письме к Е. Я. Эфрон и З. М. Ширкевич от 22 февраля 1948 г.: «<…> я зачислена на работу с 1-го февраля <…>» (Эфрон А. С. История жизни, история души: В 3 т. / Сост., подгот. текста, примеч. Р. Б. Вальбе. М. «Возвращение», 2008. Т. 1. С. 139)
  7. «Պաստեռնակը փրկել է իմ կյանքը…»,- գրել է նա հետագայում (Ариадна Эфрон. Из воспоминаний об Э. Г. Казакевиче — //Воспоминания о Э. Казакевиче — М.: Советский писатель, 1979 — с. 253)
  8. Из переписки Ариадны Эфрон и Бориса Пастернака (1948—1957 гг.) — М.: «Знамя», 1988, № 7 — с. 139
  9. Туруханские письма. Ариадна Эфрон — Алла Белякова. — М.: Дом-музей Марины Цветаевой, 2009. — С. 168.
  10. Акварельная живопись Ариадны Эфрон — Л.: «Нева», 1989, № 4 — цветная вкладка
  11. 11,0 11,1 Ирина Чайковская: Вглядеться в поступь рока. Интервью с Руфью Вальбе (Номер 16 (147) от 16 августа 2009 г.) | Журнал «Чайка»

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Емельянова И. Легенды Потаповского переулка: Б. Пастернак. А. Эфрон. В. Шаламов: Воспоминания и письма. — М.: Эллис Лак, 1997. (фр. пер. — 2002)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]