Արթուր Զեյս-Ինկվարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արթուր Զեյս-Ինկվարտ
գերմ.՝ Arthur Seyß-Inquart
Arthur Seyss-Inquart.jpg
Ծնվել է հուլիսի 22, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Stonařov, Յիհլավայի շրջան, Վիսոչինի ծայրամաս, Չեխիա
Մահացել է հոկտեմբերի 16, 1946({{padleft:1946|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3] (54 տարեկանում)
Մահվան վայր Նյուրնբերգ, Միջին Ֆրանկոնիա, Բավարիա, American Occupation Zone[4]
Քաղաքացիություն Ավստրո-Հունգարիա
Flag of Austria.svg Ավստրիա
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա
Կրթություն Վիեննայի համալսարան
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, փաստաբան և իրավաբան
Աշխատավայր Austrian Federal Government
Զբաղեցրած պաշտոններ Գերմանական Կայսրության Ռայխսթագի անդամ, Federal Chancellor of Austria, German Foreign Minister և Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար
Քաղաքական կուսակցություն Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
War Merit Cross 1914/1918 պատերազմի վետերանի պատվավոր խաչ Պարգև վիրավորվելու համար Anschluss Medal ՆՍԳԲԿ ոսկե կուսակցական նշան և Danzig Cross
Անդամություն ՍՍ
Arthur Seyß-Inquart Վիքիպահեստում

Արթուր Զեյս-Ինկվարտ (անգլ.՝ Arthur Seyß-Inquart, հուլիսի 22, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1][2][3], Stonařov, Յիհլավայի շրջան, Վիսոչինի ծայրամաս, Չեխիա - հոկտեմբերի 16, 1946({{padleft:1946|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3], Նյուրնբերգ, Միջին Ֆրանկոնիա, Բավարիա, American Occupation Zone[4]), ավստրիացի և գերմանացի քաղաքական գործիչ, իրավաբան: 1938 թվականից Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության անդամ է, 1941 թվականի ապրիլի 20-ից` օբերգրուպենֆյուրեր: Ավստրիայում զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի (1938, մարտ), ֆեդերալ կանցլերի և պաշտպանության նախարարի (1938, մարտի 11-13), ինչպես նաև ֆեդերալ նախագահի պաշտոններ (1938, մարտի 13): Անշլյուսից հետո պետական ծառայության է անցել Երրորդ Ռայխում, որտեղ Օստմարկ ռայխսգաուում զբաղեցրել է ռայխսշտատհալտերի պաշտոն (1938-1939), Հիտլերի կառավարությունում եղել է առանց պորտֆելի նախարար (նախարարության անդամ, որ չի ղեկավարում որևէ նախարարություն կամ նրա կենտրոնական մարմինը) (1939-1945) և Նիդերլանդների ռայխսկոմիսար (1940-1945): 1945 թվականին մեկ օրով եղել է արտաքին գործերի նախարար Կարլ Դյոնիցի կառավարությունում: Նյուրնբերգի դատավարության արդյունքում ճանաչվել է ռազմական հանցագործ և գլխատվել մարդկության դեմ ուղղված հանցանքների համար:

Կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արթուր Զեյս-Ինկվարտը ծնվել է Մորավիայի Ստոնարժովե բնակավայրում (այն ժամանակ` Ավստրո-Հունգարիայի մաս էր կազմում): Եղել է դպրոցի տնօրեն Էմիլ Զեյսի վեց երեխաներից կրտսերը: 1907 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Վիեննա և սլավոնական ազգանունը փոխել գերմանականով` Զեյս-Ինկվարտ: Սովորել է Վիեննայի համալսարանի իրավաբանական բաժնում: Ամուսնացել է 1916 թվականին, ունեցել է երեք երեխա:

1914 թվականի օգոստոսին կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ: Տիրոլի եգերական գնդերի կազմում ծառայել է ռուսական, ռումինական և իտալական ճակատներում Կուրտ Շուշնիգի հետ նույն զորամասում, բազմիցս պարգևատրվել է: Ծանր վիրավորվել է, համալսարանական կուրսն ավարտել է հոսպիտալում, որտեղ գտնվում էր վիրավորվելուց հետո: 1921 թվականից զբաղվել է փաստաբանական գործունեությամբ, համագործակցել է աջ կազմակերպությունների հետ (հետագայում` Հայրենական ճակատ), սակայն հեռու է եղել գերմանամետ նացիոնալ-սոցիալիստներից:

1933 թվականի հեղաշրջումից մինչև անշլյուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1933 թվականին Էնգելբերտ Դոլֆուսի հրավերով մտել է ավստրոֆաշիստական կառավարության մեջ: Ավստրիական ՍՍ-ի կողմից 1934 թվականի հուլիսին Դոլֆուսի սպանությունից հետո կանցլեր Կուրտ Շուշնիգի օրոք դարձել է պետական խորհրդական: Աստիճանաբար, հասկանալով Ավստրիայի և Գերմանիայի միավորման անխուսափելիությունը, մտել է նացիոնալ-սոցիալիստների շրջանակի մեջ:

1938 թվականի փետրվարին գերմանական ներխուժման վտանգի ազդեցությամբ Շուշնիգը Զեյս-Ինկվարտին նշանակել է ներքին գործերի նախարար: 1938 թվականի մարտի 11-ին Շուշնիգը հրաժարական է տվել, իսկ Զեյս-Ինկվարտը գերմանական իշխանություններին օգնության կոչով է դիմել, ինչի պատրվակով Գերմանիայի զինված ուժերն անցել են ավստրիական սահմանը:

Երկու օր Զեյս-Ինկվարտը եղել է Առաջին հանրապետության վերջին կանցլերը: 1938 թվականի մարտի 13-ին նա մտել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության շարքերը և Վիլհելմ Միկլասի հրաժարականից հետո ստանձնել նախագահի պարտականությունները: Ստորագրել է օրենք Ավստրիայի` Երրորդ Ռայխի կազմի մեջ մտնելու մասին: Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը նա եղել է Ավստրիայի կայսերական տեղապահ (գերմ.՝ Reichsstatthalter) որպես ՍՍ-ի գրուպենֆյուրեր:

Լեհաստան և Նիդերլանդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1939 թվականի մայիսից Զեյս-Ինկվարտը Գերմանիայի կառավարությունում եղել է նախարար առանց պորտֆելի: Լեհաստանի բռնազավթումից և նրա տարածքում գեներալ-գուբերնատորություն ստեղծելուց հետո եղել է գեներալ-նահանգապետ Հանս Ֆրանկի տեղակալը` պատասխանատու լինելով Լեհաստանի հարավային շրջանների համար: Զեյս-Ինկվարտը ներգրավվում է հրեական գետտոների ստեղծմանը` «արտակարգ միջոցներ» գործադրելով լեհական դիմադրության դեմ:

1940 թվականի մայիսից նշանակվել է օկուպացված Նիդերլանդների ռայխսկոմիսար: Նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել են տեղի նացիոնալ-սոցիալիստների ռազմական կազմավորումներ (լանդվախտ), իսկ 1941 թվականին մնացած բոլոր քաղաքական շարժումներն արգելվել են: Զեյս-Ինկվարտն անձամբ է պատասխանել տեղի դիմադրության ճնշման համար, այդ թվում` 1941 թվականին Ամստերդամում և Արնհեմում կազմակերպված ցույցերի համար: Իր կառավարման ողջ ընթացքում նա կայացրել է մոտ 800.000 մարդու մահվան վճիռ: Որոշ աղբյուրներ վկայում են 1.500 թիվը` ներառյալ ճամբարներում մահացածները, Պյուտտենի արտագաղթի զոհերը (1944, հոկտեմբեր) և 117 սպանվածներ` որպես պատիժ Նիդերլանդներում ՍՍ-ի ղեկավար Հանս Ռաուտերի սպաման համար (1945, մարտ): Հարկ է նշել, որ դաշնակիցների` Նորմանդիա մտնելուց հետո Նիդերլանդների իրական իշխանությունն անցել է ռազմական իշխանություններին և գեստապոյին:

Նիդերլանդներ հասնելուց անմիջապես հետո Զեյս-Ինկվարտը հրեաներին ազատեց պետական ծառայություններից, թերթերի ու արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարումից: Սկսած 1941 թվականից` անցկացվել են հրեաների զանգվածային հաշվառումներ , Ամստերդամում ոչնչացվել է գետոն, իսկ Վեստերբորկում` տրանզիտ ճամբարը: Հրեաներին Բուխենվալդ և Մաուտհաուզեն տեղափոխելը սկսվել է 1941 թվականի փետրվարին: 1944 թվականի սեպտեմբերին, դաշնակիցերի զորքերի մոտեցման հետ Վեստերբորկի բոլոր բանտարկյալները տեղափոխվել են Թերեզիենշտադ: Հոլանդական 140.000 հրեաներից մնացել են ընդամենը 27.000-ը[5]: Բացի հրեաներից` Գերմանիայում աշխատանքի մեջ են ընդգրկվել 530.000 հոլանդացի, որից 250.000-ը տեղափոխվել են Գերմանիա: Զեյս-Ինկվաչտը ընդդիմացել է աշխատուժին արևելք տանելու որոշմանը, իսկ 1944 թվականին ընդամենը 12.000 մարդ է ուղարկում նախատեսված 250.000-ի փոխարեն: Հոլանդիայից նահանջելու ժամանակ Զեյս-Ինկվարտը, իր գործողությունները համաձայնեցնելով Ալբերտ Շպեերի հետ, սաբոտացիայի է ենթարկել Բեռլինի հրամանները «վերապրած հողի մասին»: 1944 թվականի վերջին նա էմբարգո է դրել դաշնակիցների կողմից Հոլանդիայի օկուպացված շրջաններին մթերք հասցնելու որոշմանը, բայց դրան հաջորդած Սոված ձմռանը` պատերազմի վերջին օրերին, համաձայնել է չխոչընդոտել դաշնակիցների` աղետյլ շրջաններին մթերք հասցնելու հումանիտար գործողությանը:

Իր ինքնասպանությունից առաջ` 1945 թվականի ապրիլին, Հիտլերը իր Քաղաքական կտակում իր գաղափարական հետնորդ Կարլ Դյոնիցի կառավարությունում Զեյս-Ինկվարտին նշանակել է արտաքին գործերի նախարար[6]: Հիտլերի ինքնասպանությունից հետո` Կ. Դենիցի Դենիցի գլխավորությամբ նոր կառավարության ձևավորման ժամանակ` 1945 թվականի մայիսին, Զեյս-Ինկվարտը տորպեդոյով մոտորանավակով Հոլանդիայից մեկնել է Ֆլենսբուրգ և Կ. Դենիցի և Ա. Շպեերի հետ հանդիպման ժամանակ վճռականորեն հրաժարվել է որևէ պաժտոն զբաղեցնելուց` ասելով, որ իր տեղը Հոլանդիայում է[7]: 1945 թվականի մայիսի 4-ին գերմանական զորքերը Նիդերլանդներում կապիտուլյացիայի են ենթարկվել, իսկ Զեյս-Ինկվարտը գերվել է կանադական զորքերի կողմից[8]:

Դատավարություն Նյուրնբերգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945 թվականի նոյեմբերի 20-ին գլխավոր ռազմական հանցագործների հետ Նյուրնբերգում Միջազգային ռազմական դատարանի առաջ է կանգնել նաև Զեյմս-Ինկվարտը: Նա մեղավոր է ճանաչվել խաղաղության դեմ հանցագործություն կատարելու, ագրեսիվ պատերազմի սանձզերծման, ռազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործության համար: Մեղադրվել է Նիդերլանդների բնակչության արտագաղթի կազմակերպման և գերյալների գնդակահարության մեջ: Զեյս-Ինկվարտն իրեն մասամբ մեղավոր է համարել սարսափելի հանցագործությունների մեջ: Նա մեղավոր է ճանաչվել բոլոր հոդվածներով` բացառությամբ հանցագործ համաձայնության, և մահապատժի է դատապարտվել կախաղանի եղանակով[8]: Էշաֆոտին կանգնած ժամանակ նա ասել է.

Aquote1.png Հուսով եմ, որ այս կախաղանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին հանցագործությունը կլին, և որ եղածը դաս կլինի. ժողովուրդների մեջ պետք է լինի խաղաղություն ու փոխըմբռնում: Ես հավատում եմ Գերմանիային:
Aquote2.png


Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վիրավոր լինելու նշան
  • Պատերազմի վետերանի պատվավոր խաչ
  • Հին մարտիկի զինանշան
  • Դանցիգյան խաչ 2-րդ աստիճան
  • Ռազմական ծառայությունների խաչ 1-ին աստիճան, առանց թրի
  • Ռազմական ծառայությունների խաչ 2-րդ աստիճան, առանց թրի
  • 1938 թվականի մարտի 13-ի հիշատակի շքանշան
  • Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության կուսակցական ոսկե նշան
  • «Մեռած գլուխ» օղակ
  • ՍՍ ռայխսֆյուրերի պատվավոր սուսեր

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118764934 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Нидерланды՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
  6. Залесский К. А. НСДАП. Власть в Третьем рейхе. — М.: Эксмо, 2005. — С. 423.
  7. Рейхсминистр А. Шпеер описывал эти события так: «Зейсс-Инкварт, хотя у побережья рыскали вражеские корабли, имел мужество приплыть ночью из Голландии на торпедном катере, чтобы обсудить ситуацию с Деницем и мной. Он решительно отказался занять какой-либо пост в правительстве и предпочел вернуться обратно. „Мое место там, — с грустью сказал он. — По возвращении меня сразу же арестуют“» (А. Шпеер «Воспоминания». — Смоленск: «Русич», 1997. — 696 с. — С. 648—649.).
  8. 8,0 8,1 Залесский К. А. НСДАП. Власть в Третьем рейхе. — М.: Эксмо, 2005. — С. 226.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]