Jump to content

Ավստրո-հունգարական բանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ավստրո-հունգարական բանկ
Տեսակկենտրոնական բանկ և բիզնես ձեռնարկություն
ԵրկիրԱվստրո-Հունգարիա
ՀաջորդողԱվստրիայի ազգային բանկ[1], Národní banka pro Čechy a Moravu v Praze?[1] և Հունգարիայի ազգային բանկ
Հիմնադրված1878
Լուծարված1922
Գլխադասային գրասենյակPalais Ferstel, Ներքին Քաղաք, Վիեննա, Ավստրիա

Ավստրո-հունգարական բանկ (գերմ.՝ Oesterreichisch-ungarische Bank, հունգ.՝ Osztrák–Magyar Bank, լեհ.՝ Bank Austriacko-Węgierski, սերբախորվաթ․՝ Austro-Ugarska banka, իտալ.՝ Banca austro-ungarica, ուկրաիներեն՝ Австро-Угорський банк), 9-րդ և 20-րդ դարի սկզբին Հաբսբուրգյան միապետության կենտրոնական բանկ:

Պալե Ֆերշտելը Վիեննայում․ Ավստրո-Հունգարական բանկի գլխավոր գրասենյակը 1860-1922 թվականներին։

Հաստատությունը հիմնադրվել է 1816 թվականին որպես «Արտոնյալ ավստրիական ազգային բանկ» և իր անունը փոխել է 1878 թվականին՝ 1867 թվականի Ավստրո-Հունգարական համաձայնագրի հետաձգման հետևանքով։ Այն լուծարվել է 1918 թվականի վերջին Հաբսբուրգների միապետության փլուզումից հետո առաջացած ֆինանսական իրարանցման պայմաններում, և նրան հաջորդեցին հիմնականում Վիեննայի Ավստրիական ազգային բանկը, Բուդապեշտի Հունգարիայի ազգային բանկը, Պրահայի Չեխոսլովակիայի ազգային բանկը և Բելգրադի սերբերի, խորվաթների և սլովենների Թագավորության ազգային բանկը։

Նախապատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաբսբուրգյան միապետությունում թղթադրամ թողարկող առաջին հաստատությունը Վիեննայի քաղաքային բանկն էր կամ «Վիեննայի Շտադտբանկը» (գերմ.՝ Wiener Stadtbank), որը հիմնադրվել է 1706 թվականին[2]։ Այն սկսել է թողարկել թղթադրամներ 1762 թվականին, որոնք հայտնի էին որպես «Բանկոցետել» (գերմ.՝ Bancozettel)։ Նապոլեոնյան պատերազմների ընթացքում ավստրիական կայսերական կառավարությունը ռազմական կարիքները հոգալու համար թողարկել է իր սեփական թղթադրամները և արագորեն ավելացրել դրանց մատակարարումը՝ առաջացնելով գնաճ։

Ավստրիական կայսրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վարտհաուզենի կոմս Յոհան Ֆիլիպ Շտադիոն, 1816 թվականին կարևոր դեր է ունեցել բանկի ստեղծման գործում։
Բանկի ստեղծման հարյուրամյա մեդալ․ 1916 թվական՝ Կայսր Ֆրանց I-ը բանկի արտոնագիրը տալիս է Յոհան Ֆիլիպ Շտադիոնին։

Վիեննայի վեհաժողովով խաղաղության վերականգնումից հետո, և պետական գործիչ Վարտհաուզենի կոմս Յոհան Ֆիլիպ Շտադիոնի խորհրդով, կայսր Ֆրանց I-ը 1816 թվականի հունիսի 1-ին կայսերական արտոնագրով հիմնեց «Արտոնյալ ավստրիական աազգային բանկը»։ Ի տարբերություն քաղաքապետարանին պատկանող «Վիեննայի Շտադտբանկի», դրա բաժնետերերը մասնավոր անհատներ էին[3]էջ 73։ Դրա առաջին խնդիրը արժեզրկված պատերազմական թղթադրամների մարումն էր՝ արժույթի նկատմամբ վստահությունը վերականգնելու համար[4]։ 1817 թվականի հուլիսի 15-ին նրան տրվեց մեկ այլ կայսերական արտոնագիր՝ թղթադրամներ տպելու միջոցով փող թողարկելու համար, և 1818 թվականի հունվարին ուներ իր առաջին մշտական անձնակազմը։ Շուտով այն սկսեց զարգացնել իր մասնաճյուղերի ցանցը Ավստրիական կայսրության ողջ տարածքում[5]։

1841 թվականի հոկտեմբերի 2-ին կայսր Ֆերդինանդ I-ը նորից արտոնեց Բանկի թողարկման մենաշնորհը, և այդ առիթով փոփոխեց դրա կառավարումը՝ մեծացնելով կառավարության վերահսկողությունը[5]։ Բանկը իր առաջին մասնաճյուղը բացեց 1847 թվականին Պրահայում, իսկ երկրորդը՝ Պեշտում 1851 թվականին[6]։ Բանկի թղթադրամները արժեզրկվեցին 1848-1849 թվականների հեղափոխությունների, 1850 թվականի աշնանային ճգնաժամի (Պրուսիայի հետ) և 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմի մոբիլիզացիայի հետ կապված ֆինանսական լարվածության հաջորդական դրվագների ժամանակ։ 1862 թվականի դեկտեմբերի 27-ին կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ը նորից արտոնեց Բանկի թողարկման արտոնությունը, նրան տրամադրեց ավելի մեծ անկախություն և ընդօրինակեց Միացյալ Թագավորության Բանկի կանոնադրության 1844 թվականի ակտը՝ շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամների ծավալը սահմանափակելով 200 միլիոն գուլդենով, որն ապահովված էր թանկարժեք մետաղով։ Սակայն 1866 թվականին ավստրիական կառավարությունը խախտեց այս պայմանավորվածությունները՝ ֆինանսավորելու Ավստրո-պրուսական պատերազմը, և հետագայում ստիպված եղավ փոխհատուցում վճարել բանկին[5]։

Ավստրո-հունգարական կայսրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1867 թվականի Ավստրո-հունգարական համաձայնագրին հանգեցրած բանակցությունների ժամանակ Կենտրոնական բանկի կառավարման հարցը հետաձգվեց՝ այն ապագայում բարեփոխելու ակնկալիքով:Մինչդեռ, 1872 թվականի մարտի 18-ի օրենքը, որը հիմնված էր 1866 թվականի փորձի վրա, սահմանում էր, որ 200 միլիոն գուլդենի սահմանը գերազանցող ցանկացած թողարկում պետք է ապահովված լինի թանկարժեք մետաղի պահուստներով։ Այս դրույթների շնորհիվ բանկին հաջողվեց պահպանել դրամական կայունությունը 1873 թվականի ավստրիական ֆինանսական առաջընթացի և անկման ժամանակ[5]։ Մինչև 1875 թվականը Վիեննայից դուրս այն ուներ 24 մասնաճյուղ[6]։

1878 թվականին ավարտվեց բանկի՝ Միապետության նոր քաղաքական կառուցվածքին հարմարեցման գործընթացը, երբ այն վերանվանվեց Ավստրո-հունգարական բանկ։ Բանկին տրվեց միասնական կառավարում՝ Գլխավոր ժողովով (գերմ.՝ Generalversammlung) և Կառավարման խորհրդով (գերմ.՝ Generalrat), որը գլխավորում էր կառավարիչը։ Սակայն, այն ուներ երկակի գործառնական կառուցվածք՝ երկու առանձին գործադիր թիմերով (գերմ.՝ Direktionen) և գլխամասային գրասենյակներով (գերմ.՝ Hauptanstalten) Վիեննայում և Բուդապեշտում[7]։ Կառավարիչը պետք է համատեղ նշանակվեր Ավստրիայի և Հունգարիայի համապատասխան ֆինանսների նախարարների կողմից, և բանկը օրենքով պարտավոր էր բացել նոր մասնաճյուղեր Հաբսբուրգների միապետության երկու մասերում հավասար հիմունքներով։ Հունգարացի ազգայնականները գոհ չէին այս պայմանավորվածություններից և շարունակում էին պաշտպանել առանձին հունգարական կենտրոնական բանկի ստեղծման գաղափարը, սակայն նրանց ջանքերը մնացին անհաջող մինչև համատեղ միապետության ավարտը[8]։

Բիմերալիզմից դեպի ոսկու ստանդարտ 8-ամյա անցումը, որը Ավստրո-հունգարական գուլդենը փոխարինեց Ավստրո-հունգարական կրոնով (անգլ.՝ Austro-Hungarian krone), ավարտվեց 1900 թվականին։ Բանկի թողարկման արտոնության հերթական բարեկարգումը, որը տեղի ունեցավ 1899 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, զգալիորեն սահմանափակեց դրա նախկին անկախությունը։ Չնայած դրան՝ Ավստրո-հունգարական արժույթի ոսկու ստանդարտը հաջողությամբ պահպանվեց մինչև 1914 թվականը։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես բանկը դադարեց կարողանալ պահպանել դրամական կայունությունը։ Ռազմական ահռելի ծախսերի և տնտեսական պակասուրդների ճնշման ներքո տեղի ունեցավ սուր ինֆլյացիա՝ նախապատերազմյան մակարդակի համեմատ փողի զանգվածը տասներեք անգամ աճեց, իսկ գները տասնվեց անգամ բարձրացան։ Պատերազմի ավարտին՝ 1918 թվականի վերջին, աշխատողների իրական եկամուտը կտրուկ անկում էր ապրել՝ հասնելով խաղաղության վերջին տարվա մակարդակի մեկ հինգերորդին։ Ռազմական ծախսերի մոտ 40%-ը ֆինանսավորվել է կենտրոնական բանկի դրամական թողարկումների հաշվին, իսկ մոտ 60%-ը՝ ռազմական նպատակներով տրված վարկերով[7]։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո սկսված դրամական քաոս և համակարգի փլուզում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ավստրո-Հունգարական բանկի 1916 թվականի թղթադրամ՝ «Դոյչոստերայխ» (գերմ.՝ «Deutschösterreich») դրոշմով (Գերմանա-ավստրիական հանրապետություն) 1918 թվականի վերջին կամ 1919 թվականին։

1918 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Հունգարիայի օրենսդիր մարմինը քվեարկեց Ավստրիայի հետ թագավորության միությունը դադարեցնելու օգտին, իսկ 1918 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Հունգարիայի նորանշանակ վարչապետ Միհայ Կարոյին (հունգ.՝ Mihály Károlyi) հրաժարվեց 1867 թվականի համաձայնագրից։ Այս իրադարձություններից հետո, մնացյալ Գերմանա-ավստրիական Հանրապետության իշխանությունները շուտով սկսեցին ճնշում գործադրել Ավստրո-հունգարական բանկի վրա՝ ֆինանսավորելու իրենց բյուջետային դեֆիցիտները։ Ի պատասխան՝ Ավստրո-Հունգարիայի փլուզումից առաջացած մյուս նորաստեղծ պետությունները սկսեցին թողարկել իրենց տարածքներում շրջանառվող թղթադրամները՝ գնաճային ճնշումը մեղմելու համար։ Ի վերջո, Գերմանական Ավստրիան նույնպես ստիպված եղավ թողարկել իր սեփական թղթադրամները[9]էջ 145։ 1919 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ստորագրված Սեն Ժերմենի հաշտության պայմանագիրը ի վերջո նախատեսեց բանկի լուծարումը և դրա ակտիվների ու պարտավորությունների բաշխումը հաջորդող պետություններին, մասնավորապես՝ Ավստրիային և Հունգարիային, ինչպես նաև Չեխոսլովակիային, Իտալիայի թագավորությանը, Լեհաստանի երկրորդ հանրապետությանը, Ռումինիայի թագավորությանը և Հարավսլավիայի թագավորությանը։

1918-ից 1922 թվականներին Ավստրո-հունգարական բանկը ապահովել է նորաստեղծ ավստրիական հանրապետական պետության բյուջետային դեֆիցիտի մոտ 75%-ը։ Այս ընթացքում ավստրիական արժույթը՝ կրոնը, կտրուկ արժեզրկվեց. 1919 թվականի առաջին կեսին մեկ ԱՄՆ դոլարը 16 կրոնից հասավ 30 կրոնի, որից հետո այն շարունակեց անկում ապրել՝ մինչև 1921 թվականի վերջը հասնելով 5,275 կրոնի մեկ դոլարի դիմաց։ Հիպերինֆլյացիան դադարեցվեց միայն Ավստրիայի վերակառուցման համաձայնագրի ստորագրմամբ, որը տեղի ունեցավ 1922 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Ժնևում։ Այս արձանագրությունը ներառում էր խիստ հարկաբյուջետային և տնտեսական ճշգրտման ծրագիր՝ ապահովված Ազգերի լիգայի կողմից երաշխավորված վարկով[7]։

Կառավարիչներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մելխիոր ֆոն Շտայներ՝ բանկի երրորդ կառավարիչ։
  • Ադամ Նեմեշ ֆոն Հիդվեգ (գերմ.՝ Ádám Nemes von Hídvég) (1816 թվականի հունիսի 17 – 1817 թվականի նոյեմբերի 15)
  • Յոզեֆ Կառլ ֆոն Դիտրիխշտայն (գերմ.՝ Joseph Carl von Dietrichstein) (1817 թվականի նոյեմբերի 15 – 1825 թվականի սեպտեմբերի 17)
  • Մելխիոր ֆոն Շտայներ (գերմ.՝ Melchior von Steiner) (ժամանակավոր, 1825 – 1830)
  • Ադրիան Նիկոլաուս ֆոն Բարբիեր (գերմ.՝ Adrian Nicolaus von Barbier) (1830 թվականի սեպտեմբերի 4 – 1837 թվականի մարտի 27)
  • Կառլ Յոզեֆ Ալոիս ֆոն Լեդերեր (գերմ.՝ Carl Joseph Alois von Lederer) (1837 թվականի մարտի 27 – 1847 թվականի հոկտեմբերի 31; ժամանակավոր, 1848 թվականի փետրվարի 9 – 1848 թվականի մայիսի 18)
  • Ֆրանց Քսավեր Բրայեր ֆոն Բրայնաու (գերմ.՝ Franz Xaver Breyer von Breynau) (1847 թվականի հոկտեմբերի 31 – 1848-ի սկիզբ)
  • Յոզեֆ Մայեր ֆոն Գրավենեգ (գերմ.՝ Josef Mayer von Gravenegg) (1848 թվականի մայիսի 18 – 1849 թվականի հունվարի 9)
  • Յոզեֆ ֆոն Պիպից (գերմ.՝ Joseph von Pipitz) (1849 թվականի օգոստոսի 6 – 1877 թվականի նոյեմբերի 8)
  • Ալոիս Մոզեր (գերմ.՝ Alois Moser) (1878 թվականի սեպտեմբերի 28 – 1892 թվականի մարտի 6)
  • Դյուլա Կաուտց (գերմ.՝ Gyula Kautz)(1892 թվականի մարտի 6 – 1900 թվականի փետրվարի 19)
  • Լեոն Բիլինսկի (գերմ.՝ Leon Biliński)(1900 թվականի փետրվարի 19 – 1909 թվականի փետրվարի 15)
  • Շանդոր Պոպովիչ (գերմ.՝ Sándor Popovics) (1909 թվականի ապրիլի 15 – 1918 թվականի փետրվարի 8)
  • Իգնաց Գրուբեր ֆոն Մենինգեր (գերմ.՝ Ignaz Gruber von Menninger)(1919 թվականի մարտի 6 – 1919 թվականի մարտի 18)
  • Ալեքսանդր Շպիցմյուլեր (գերմ.՝ Alexander Spitzmüller) (1919 թվականի դեկտեմբերի 19 – 1922 թվականի դեկտեմբեր)[10]

Շենքեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիեննա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր ստեղծման պահին բանկը ժամանակավորապես տեղակայված էր Singerstrasse 1 հասցեում՝ Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի հարևանությամբ։ 1819-ից 1821 թվականներին բանկը ձեռք բերեց մի քանի շենք Վիեննայի հեղինակավոր Հերրենգասսե փողոցում։ Դրանք քանդելուց հետո, այդ վայրում կառուցվեց նոր շենք, որը նախագծել էր Ռաֆայել ֆոն Ռիգելը՝ հիմնվելով Շառլ դը Մորոյի և Պաուլ Վիլհելմ Էդուարդ Շպրենգերի նախագծերի վրա։ Նոր շենքը բացել է Ֆրանց I-ը 1821 թվականի հուլիսի 1-ին և ամբողջությամբ ավարտվել է 1823 թվականին[11]։ Դրա ճակատային մասը զարդարված էր Յոզեֆ Կլիբերի քանդակներով, որոնք, սակայն, 1874 թվականիի շենքը վերափոխման ժամանակ դրանք հեռացվել են[12]էջ 17։

1860 թվականին բանկը տեղափոխվել է փողոցի մյուս կողմում գտնվող նոր շենքային համալիր։ Այն նախագծվել էր 1855 թվականին ճարտարապետ Հենրիխ Ֆերշտելի կողմից, ով Ազգային բանկի պաշտոնյայի որդի էր[12]: 18 ։ Շենքը առանձնանում էր շքեղ զարդարանքներով, ներառյալ Հանս Գասսերի տասներկու արձանները, որոնք խորհրդանշում էին ավստրիական կայսրության հողերը[13]։ Ներքին շքեղ ձևավորումը ներառում էր նկարիչներ Ֆրանց Յոզեֆ Դոբիաշոֆսկու և Կառլ Յոզեֆ Գայգերի աշխատանքները, ինչպես նաև Յոզեֆ Գասսեր ֆոն Վալհորնի և Ֆրանց Մելնիցկիի քանդակները[12]: 18 ։ Համալիրում տեղակայված էին նաև Վիեննայի ֆոնդային բորսան (որը մնաց այնտեղ մինչև 1869 թվականը), առևտրային կենտրոնը (գերմ.՝ Basarhof), և իր բացումից՝ 1876 թվականից, հայտնի Կաֆե Սենտրալը[5]։ 1897 թվականին բանկն ընդլայնվեց մինչև հարակից Հարդեգ պալատը՝ Ֆրայունգ 1 հասցեում, որտեղ բանկը տեղափոխեց իր ավստրիական գլխավոր կառավարումը և Կառավարչի գրասենյակը[14]։ 1924 թվականին, իր պլանավորված տեղափոխությունից առաջ, բանկը վաճառեց ամբողջ համալիրը Անգլո-ավստրիական բանկին, որը վերակառուցեց այն առևտրային նպատակներով։ Համալիրը վերանորոգվեց 1975-1982 թվականներին և այդ ժամանակվանից հայտնի է որպես Ֆերշտել պալատ, ներառյալ Կաֆե Սենտրալի վերստեղծումը համալիրի ներսում, չնայած այլ վայր տեղափոխվելուն[13]։

1910 թվականին բանկը մրցույթ անցկացրեց Վիեննայի Ալզերգրունդ թաղամասում նոր գլխամասային գրասենյակի նախագծման համար։ Մրցույթում հաղթեց Լեոպոլդ Բաուերը, ով հայտնի ավստրիացի ճարտարապետ Օտտո Վագների աշակերտն էր։ Բաուերի նախագիծը ներառում էր հսկայական համալիր, որը աչքի էր ընկնում 88 մետր բարձրությամբ զանգվածային աշտարակով։ Այն մասամբ կառուցվելու էր հին Վիեննայի գլխավոր հիվանդանոցի (որը հետագայում դարձավ Վիեննայի համալսարանի Հոֆ 1 կամպուսը) տեղում։ Գումարի տպագրության համար նախատեսված առաջին շենքի կառուցումը սկսվեց 1913 թվականին՝ Ալզեր զորանոցների քանդումից հետո։ Սակայն, շինարարությունը խաթարվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով և դադարեցվեց 1917 թվականին։ Բաուերի շքեղ զարգացման պլանի մնացած մասը այդպես էլ չիրականացվեց։ Պատերազմի ավարտից հետո անավարտ տպագրական շենքը վերափոխվեց՝ հիմնվելով Բանկի ճարտարապետներ Ֆերդինանդ Գլազերի և Ռուդոլֆ Էյսլերի նախագծի վրա։ Այն ավարտվեց 1925 թվականին՝ Ավստրիայի ազգային բանկը տեղակայելու համար, նոր արժույթի՝ Ավստրիական շիլլինգի ներդրումից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ[15]։

Բուդապեշտ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրո-հունգարական բանկի նոր Բուդապեշտի գլխամասային գրասենյակի շենքը բացվել է 1905 թվականին և հետագայում տեղակայել է Հունգարիայի ազգային բանկը։ Այն նախագծել էր ճարտարապետ Իգնաց Ալպարը, քանդակները՝ Յոզեֆ Ռոնայի և Կարոլի Սենյեիի։ Դրա ինտերիերը մեծապես փոփոխվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո. 2021 թվականին խոշոր վերանորոգում իրականացվել՝ շենքը Ազգային բանկի 100-ամյակի կապակցությամբ՝ 2024 թվականին, նորից բացելու նպատակով[16]։

Մասնաճյուղեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 1914 թվականը Ավստրո-հունգարական բանկն ուներ 104 մասնաճյուղ և 179 տեղական գրասենյակ ամբողջ Միապետության տարածքում[15]։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 20th Century Press Archives — 1908.
  2. ↑ Friedrich Walter (1937), «Die Wiener Stadtbank und das Staatsbankprojekt des Grafen Kaunitz aus dem Jahre 1761», Zeitschrift für Nationalökonomie / Journal of Economics, Springer, 8 (4): 444–460, doi:10.1007/BF01349523, JSTOR 41793281, S2CID 155079472
  3. 1 2 Mira Kolar-Dimitrijević (2018), The History of Money in Croatia 1527 – 1941, Zagreb: Croatian National Bank
  4. ↑ «1816–1818: Foundation of the bank and provisional governance». Oesterreichische Nationalbank.
  5. 1 2 3 4 5 «1818–1878: The Privilegirte Oesterreichische National-Bank». Oesterreichische Nationalbank.
  6. 1 2 Susanne Wurm (6 Փետրվար 2017). «Types of banks in the Habsburg Empire». Central European Economic and Social History.
  7. 1 2 3 «1878–1922: The Austro-Hungarian Bank». Oesterreichische Nationalbank.
  8. ↑ Thomas Barcsay (1991), «Banking in Hungarian Economic Development, 1867-1919» (PDF), Business and Economic History, The Business History Conference
  9. ↑ Eric Helleiner (2003). The Making of National Money: Territorial Currencies in Historical Perspective. Ithaca and London: Cornell University Press.
  10. ↑ «Governors and Presidents of the Oesterreichische Nationalbank». Oesterreichische Nationalbank.
  11. ↑ «Oesterreichische Nationalbank». Wien Geschichte Wiki.
  12. 1 2 3 Elisabeth Dutz (2016), «Oesterreichische Nationalbank: 200 years of architecture» (PDF), Bulletin, eabh (The European Association for Banking and Financial History e.V.)
  13. 1 2 «Oesterreichisch-ungarische Bank». Wien Geschichte Wiki.
  14. ↑ «Palais Hardegg». Wien Geschichte Wiki.
  15. 1 2 Anna Soucek (21 Նոյեմբեր 2018). «Oesterreichische Nationalbank, Wien». Ö1.
  16. ↑ «Main building of the Central Bank of Hungary under renovation». PestBuda.hu. 21 Մայիս 2021.
  17. ↑ «History». Bankhotel Lviv.
  18. ↑ «The history of the building». South Tyrol Museum of Archaeology.
  19. ↑ «Trento» (PDF), Banca del Tempo Bolzano, էջ 4
  20. ↑ Darja Radović Mahečić (2006), Sekvenca secesije - arhitekt Lav Kalda (PDF), Zagreb: Institut za povijest umjetnosti, էջ 245
  21. ↑ «The quest for stable money, ein Buch von Clemens Jobst, Hans Kernbauer - Campus Verlag». www.campus.de (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2023-10-02-ին. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ավստրո-հունգարական_բանկ&oldid=10889191» էջից