Ավստրիայի սահմանադրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ավստրիայի դաշնային սահմանադրություն (գերմ.՝ Österreichische Bundesverfassung), Ավստրիայի հանրապետության սահմանադրական օրենսդրության մարմինն է: Բաժանվում է շատ տարբեր ակտերի, որոնցից կարևոր մասը Դաշնային սահմանադրական իրավունքն է (Bundes-Verfassungsgesetz), որը պարունակում է ամենակարևոր դաշնային սահմանադրության դրույթները: Մինչ օրս այն բազում փոփոխություններ է կրել:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրիան կառավարվել է բազմաթիվ սահմանադրություններով, այդ թվում՝ 1848 թվականի Պիլերսդորֆի Սահմանադրությամբ: Ներկայիս սահմանադրության նախագիծն առաջին անգամ ընդունվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 1-ին:

Սկզբնական շրջանում սահմանադրությունը շատ խորհրդարանական բնույթի էր: Օրենքներ ընդունելու նախապատվությունը համեմատաբար ավելի ուժեղ խորհրդարանի՝ Դաշնային ժողովի իրավասությանն էր ենթակա, որն իր հերթին բաղկացած էր երկու պալատից՝ Ազգային ու Դաշնային խորհուրդներից: Օրենսդրական ակտերի կիրառման պատասխանատվությունն ընկնում էր կանցլերի ղեկավարած նախարարների խորհրդի կամ կաբինետի վրա, որին նշանակում էր Ազգային խորհուրդը: Իսկ թույլ լիազորություններով օժտված պետության ղեկավարին՝ նախագահին, ընտրում էին երկու պալատները:

1929 թվականի վերանայման արդյունքում նախագահն օժտվեց ավելի լայն իրավասություններով և ավելացավ ժողովրդի կողմից ուղղակի ընտրելու դրույթը: Բացի այդ, նա կարող էր ցրել խորհրդարանը, պաշտոնի նշանակել կանցլերին ու կաբինետի անդամներին: Չնայած նախագահն օժտվեց ԱՄՆ նախագահին բնորոշ լիազորություններով, այնուամենայնիվ նա փաստացի գործում էր կանցլերի խորհրդի հիման վրա:

1934 թվականից հետո, երբ իշխող Քրիստոնեա-սոցիալական կուսակցությունն ամբողջությամբ Ավստրոֆաշիզմի վերածվեց, փաստացի փոխարինեց սահմանադրությունը նոր հիմնական օրենքով, որն Ավստրիան բնութագրում էր որպես ավտորիտար կորպորատիվ պետություն: Ավստրոֆաշիստական սահմանադրությունն ուժի մեջ մնաց մինչև 1938 թվականը, երբ Նացիստական Գերմանիան բռնակցեց Ավստրիան և վերջինս փաստացի դադարեց գոյություն ունենալ որպես ինքնավար երկիր: Նախկին սահմանադրությունը կրկին սկսեց գործել 1945 թվականի մայիսի 1-ից՝ Նացիստական Գերմանիայի վերջնական փլուզումից հետո:

Կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածքի չափով Ավստրիայի հանրապետությունը, որտեղ բնակվում է 8.5 միլիոն հոմոգեն ժողովուրդ, անհամեմատ ավելի փոքր է,քան Մեյնը, Շոտլանդիան կամ Հոկայդոն: Բացի այդ, ըստ սահմանադրության՝ հանրապետությունը դաշնություն է՝ բաղկացած 9 ինքնավար դաշնային նահանգներից.

Հայերեն Գերմաներեն
States of Austria
1 Բուրգենլանդ Burgenland
2 Կարինթիա Kärnten
3 Ստորին Ավստրիա Niederösterreich
4 Վերին Ավստրիա Oberösterreich
Զալցբուրգ Salzburg
6 Շտայերմարկ Steiermark
7 Տիրոլ Tirol
8 Ֆորարլբերգ Vorarlberg
9 Վիեննա Wien

Վերոնշյալ բոլոր նահանգներն ունեն նահանգային գրավոր սահմանադրություն և կիրառում են կառավարման միապալատ խորհրդարանական ժողովրդավարության մոդելի սկզբունքներ: Գործում է դաշնային դատական համակարգ. ոչ մի նահանգ տեղական դատարան չունի:

Դաշնային օրենսդրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրիայի օրենսդրությունը տեխնիկապես կոնգրեսի գործառույթի է նմանվում: Ավստրիայի խորհրդարանը բաղկացած է երկու պալատից՝ Ազգային ու Դաշնային խորհուրդներից: Ազգային խորհուրդն ունի 183 անդամ, որոնք ընտրվում են ժողովրդական քվեարկության միջոցով՝ կուսակցական համամասնական ցուցակների հիման վրա: Այժմյան Դաշնային խորհրդի 64 անդամներն ընտրվում են Ավստրայի 9 դաշնային օրենսդիրների կողմից (նահանգի բնակչության թվից կախված՝ յուրանքանչյուր նահանգից ընտրում են 3-ից մինչև 12 անդամ): Ազգային խորհուրդն իր լիազորություններով ավելի հզոր է, և ավստրացիները հաճախ այն խորհրդարան են անվանում:

Կաբինետը պրակտիկայում շատ օրենսդրական նախաձեռնությունների հեղինակ է: Օրենքներն ընդունվում են Ազգային խորհրդի կողմից և ուղարկվում Դաշնային խորհուրդ՝ հաստատման: Եթե վերջինս հաստատում է այն կամ 8-շաբաթյա ժամանակամիջոցում ոչինչ չի անում, ապա օրենքը համարվում է վերջնական ընդունված: Նախագահը ստորագրում է ընդունված ու հաստատված օրենսդրական ակտը. Նա չունի վետոյի իրավունք և նույնիսկ չստորագրել չի կարող:

Դաշնային գործադիր մարմին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաշնային նախագահն օժտված է գործադիր իշանությամբ: Ընտրվում է ժողովրդի կողմից ուղղակի ընտրությամբ՝ 6-ամյա ժամկետով և նույն պաշտոնում առավելագույնը ևս մեկ անգամ կրկին ընտրվելու իրավունքով: Նշանակում է դաշնային կաբինետը, որը բաղկացած է դաշնային կանցլերից ու նախարարներից: Նշանակում է Սահմանադրական դատարանի անդամներին ու այլ պաշտոնատար անձանց, ներկայացնում է երկիրն արտաքին հարաբերություններում, նշանակում է դեսպանների, Ավստրիայի զինված ուժերի անվանական գերագույն գլխավոր հրամանատարն է:

Դատական ու վարչական վերանայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործում են Սահմանադրական և Վարչական դատարանները: Առաջինը քննում է խորհրդարանի կողմից ընդունված օրենքների՝ սահմանադրականությանը համապատասխանությունը: Երկրորդի ենթակայության տակ են հանրային գործիչների կամ մարմինների պաշտոնապես ընդունված որոշումների հետ կապված ցանկացած տեսակի գործեր, որոնք կապված չեն Սահմանադրական դատարանի հետ: Սակայն, օրենսդրական ակտերը չեղարկելու իրավունքը պատկանում է Սահմանադրական դատարանին:

Դատական մարմին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն գործերը, որոնք ենթակա չեն Վարչական ու Սահմանադրական դատարանների իրավասությանը, քննվում են Քաղաքացիական ու Քրեական դատարանների կողմից:

Որոշ գործեր քննվում են Շրջանային դատարաններում (գերմաներեն՝ Bezirksgerichte) և Ռեգիոնալ դատարաններում (գերմաներեն՝ Landesgerichte)՝ որպես վերաքննիչ դատարաններ, ինչպես նաև Բարձրագույն դատարանում (գերմաներեն՝ Oberster Gerichtshof )՝ որպես վերջին իրավասության դատարան: Հատկանշական է, որ Բարձրագույն, Սահմանադրական ու Վարչական դատարանները երեք առանձին բարձրագույն դատական մարմիններ են և մեկը մյուսին ենթակա չէ:

Մարդու ու քաղաքացիական իրավունքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կայսր Ֆրանց Յոզեֆի՝ 1867 թվականի դեկտեմբերի 21-ին հրապարակած դեկրետով Դաշնային կայսերական խորհուրդն ընդունեց Քաղաքացիների ու երկրամասերի ընդհանուր իրավունքների մասին Հիմնական իրավունքը: Օրենսդրական առումով կարևոր փաստն այն է, որ Ավստրիան Մարդու իրավունքների ևրոպական կոնվենցիայի անդամ է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.legislationline.org/documents/section/constitutions
  2. https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Gesetzesnummer=10000138
  3. https://www.parlament.gv.at/PERK/VERF/
  4. http://www.wien-konkret.at/politik/gesetz/bundesverfassung/
  5. http://www.verfassungen.de/at/at18-34/oesterreich20.htm