Ավշային անոթներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավշային անոթներ
Illu lymph capillary.jpg
Ավշային մազանոթներ
Gray599.png
Կրծքային և աջ ավշային ծորաններ
Ենթադասvessel? և Segment of lymphatic tree organ?[1]
Մասն էԱվշային համակարգ
MeSHA15.382.520.301
Foundational Model of Anatomy30315[1]
Terminologia Anatomica 98A12.0.00.038
Terminologia HistologicaH3.09.02.0.05001

Ավշային անոթներ — անոթներ են` բաղկացած միաձուլված ավշային մազանոթներից, որով օրգանիզմում տեղի է ունենում ավշի արտահոսք հյուսվածքներից և օրգաններից դեպի երակային համակարգ (պարանոցի ստորին հատվածի խոշոր երակներ); ավշային համակարգի մի մասն են կազմում;

Ուսումնասիրության պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու ավշային անոթները առաջին անգամ ուսումնասիրվել և նկարագրվել են Ժան Պեկեի կողմից 1651 թվականին։ Ավշային անոթների, այդ թվում նաև փականների առավել մանրամասն նկարագիրը տվել է Ուլոֆ Ռուդբեկ ավագը 1653 թվականին։ Անվանումն առաջարկել է Թոմաս Բարտոլինը (Thomas Bartholin) 1653 թվականին։ 18-րդ դարի վերջում և 19-րդ դարում շարունակվում էր ավշային անոթների ուսումնասիրությունը։ 20-րդ դարում հնարավոր դարձավ ավշային համակարգի ուսումնասիրությունը Էլեկտրոնային մանրադիտակի օգնությամբ[2]։

Կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավշային անոթի պատը կազմված է երեք շերտից. արտաքին `ներկայացված շարակցահյուսվածքային թաղանթով, միջին, որը կազմված է հարթ մկանային հյուսվածքի բջիջներից և ներքին` բաղկացած էնդոթելիոցիտներից։ Ավշային անոթներն ունեն փականներ, որոնց խնդիրը ծայրամասից դեպի կենտրոն ավշային հոսքի ապահովումն է։ Փականների միջև հեռավորությունը կարող է կազմել 2-15 մմ, այն կախված է անոթների տրամագծից։

Խոշոր ավշային անոթների պատերում առկա են նյարդային վերջավորություններ և մանր արյունատար անոթներ։

Տեղադրվածությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիրքի առանձնահատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մկանների և ներքին օրգանների ավշային անոթները, որոնք կոչվում են խորը, հաճախ դուրս են գալիս արյունատար անոթների հետ միասին։ Մակերեսային ավշային անոթները գտնվում են ենթամաշկային երակների մոտակայքում։ Հոդի առջևում ավշային անոթները բաժանվում են, հոդից հետո կրկին միանում։

Իրար միանալով ավշային անոթներն առաջացնում են ցանց։

Օրգաններ, որոնցում ավշային անոթներ չկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավշային անոթները ներթափանցում են գրեթե բոլոր հյուսվածքները և օրգաններ։ Բացառություն են կազմում ընկերքը, թաղանթները`աչքի, ոսպնյակի, պարենքիմի փայծաղի, աճառի, մաշկային էպիդերմիսը և լորձաթաղանթների էպիթելային ծածկույթները։

2015 թվականին գիտնականները (պրոֆեսոր Ջոնաթան Կիպնիսը , PhD, UVA Department of Neuroscience, UVA's Center for Brain Immunology and Glia) բացահայտել են, որ գլխուղեղում կա ավշային համակարգ[3]։ Ավելի վաղ համարվում էր, որ ավշային համակարգը կապված չէ կենտրոնական նյարդային համակարգի հետ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]