Աստղային երկինք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Աստղային երկինք, գիշերային երկնքում երևացող լուսատուների համախմբությունը։ Անզեն աչքով երևում են մինչև 6-րդ աստղային մեծության լուսատուներ։ Դրանց քանակը ամբողջ երկնքում շուրջ 6000 է (տվյալ տեղից միաժամանակ երևում են մոտ 2500), որոնց մեծ մասը գտնվում է Ծիր կաթինի շերտից ոչ հեռու։ Աստղային երկնքում դիտվում են նաև Արեգակնային համակարգի մոլորակներ, արբանյակներ, գիսավորներ, ասուպներ, արհեստական արբանյակներ, ինչպես նաև Կենդանաշրջանի գոտու լուսարձակումը (կենդանաշրջանային լույս)։ Համեմատաբար ավելի թույլ օբյեկտները, գալակտիկական միգամածությունները և արտագալակտիկաները երևում են աստղադիտակներով։ Երկնքում հեշտ կողմնորոշվելու, երկրային և երկնային երևույթների հետ դիցաբանական կապ ստեղծելու նպատակով շատ հին ժամանակներից սկսած աստղերը բաժանել են խմբերի՝ համաստեղությունների (Աղյուսակ 1)։ Հայաստանում հայտնաբերված աստղագիտական բնույթի ժայռապատկերները (1-8-րդ հազարամյակ, մ.թ.ա.) հիմք են տալիս ենթադրելու, որ Հայկական լեռնաշխարհի նախկին բնակիչներն աստղային երկնքի համաստեղությունների առաջին բաժանողներից են։ Համաստեղություններում պայծառ աստղերը նշանակվում են հունական այբուբենի տառերով, որոշ աստղեր ունեն հատուկ անուններ (Աղյուսակ 2)։ Աստղային երկինքի տեսքը փոփոխվում է մեկօրյա և մեկամյա պարբերություններով (Երկրի՝ իր առանցքի և Արեգակի շուրջը պտտվելու հետևանքով)։ Աստղային երկինքի հետ ծանոթացումը հնարավորություն է տալիս որոշել հորիզոնի կողմերը (Հյուսիսային կիսագնդում դա հեշտ կատարվում է Բևեռային աստղի օգնությամբ, որը ցույց է տալիս հյուսիսի ուղղությունը)։

Աղյուսակ 1` Համաստեղությունների ցուցակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը հայերեն Անվանումը լատիներեն
Ագռավ Korvus
Աղավնի Kolumba
Աղեղ Sagitta
Աղեղնավոր Sagittarius
Աղվես Vulpecula
Այծեղջյուր Carpricornus
Անդրոմեդա Andromeda
Անկյունակապ Norma
Առագաստ Vela
Առյուծ Leo
Արծիվ Aquila
Գայլ Lupus
Դանակ Caelum
Դելֆին Delphinus
Դրախտային թռչուն Apus
Եզնարած Bootes
Եռանկյուն Triangulum
Երկվորյակներ Gemini
Զոհասեղան Ara
Էրիդան Eridanus
Ընձուղտ Cameloparadalis
Թաս Crater
Թռչող ձուկ Volans
Ժամացույց Horlogium
Լուսան Lynx
Խաչ Crux
Խեցգետին Cancer
Խոյ Aries
Կառավար Auriga
Կասիոպեա Cassiopeia
Կարապ Cygnus
Կարիճ Scorpius
Կարկին Circinus
Կենդանագիր Pictor
Կենտավրոս Centaurus
Կետ Cetus
Կշեռք Libra
Կողմնացույց Pyxis
Կռունկ Grus
Կույս Virgo
Հարավային եռանկյուն Triangulum Australe
Հարավային թագ Corona Austrina
Հարավային հիդրա Hydrus
Հարավային ձուկ Piscis Austrinus
Հեռադիտակ Telescopium
Հեորկուլես (Վահագն) Herkules
Հիդրա Hydra
Հյուսիսային թագ Corona Borealis
Հնդիկ Indus
Ձկներ Pisces
Ճանճ Musca
Մանրադիտակ Microscopium
Մեծ արջ Ursa Major
Մեծ շուն Canis Major
Միաեղջյուր Monoceros
Մողես Lacerta
Նապաստակ Lepus
Նավախել Puppis
Ողնուց Carina
Ոսկե ձկնիկ Dorado
Որսկան շներ Canes Venatici
Պեգաս Pegasus
Պերսեոս Perseus
Պոմպ Antlia
Ջրհոս Aquarius
Սեղանասար Mensa
Սեքստան Sextans
Սիրամարգ Pavo
Վահան Scutum
Վառարան Fornax
Վերոնիկայի վարսեր Coma Berenices
Վիշապ Draco
Տուկան Tucana
Ցանց Reticulum
Ցեֆեոս Cepheus
Ցուլ Taurus
Փոքր առյուծ Leo Minor
Փոքր արջ Ursa minor
Փոքր ձի Equuleus
Փոքր շուն Canis Minor
Քամելեոն Chamaeleon
Քանդակագործ Sculptor
Քնար Lyra
Օկտանտ Octans
Օձ Serpens
Օձակիր Orhiuchus
Օրիոն (Հայկ) Orion
Փյունիկ Phoenix

Աղյուսակ 2՝ Մի շարք պայծառ աստղերի անունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալգոլ β Պերսեոսի
Ալդեբարան α Ցուլի
Ալկոր g Մեծ արջի
Ալտաիր α Արծվի
Ախերնար α Էրիդանի
Անտարես α Կարիճի
Արկտուր α Եզնարածի
Ալցիոն η Ցուլի
Բելլատրիքս γ Օրիոնի (Հայկի)
Բետելգեյզե α Օրիոնի (Հայկի)
Բևեռային ζ Փոքր արջի
Գեմմա α Հյուսիսային թագի
Դենեբ α Կարապի
Դենեբոլա β Առյուծի
Կապելլա α Կառավարի
Կանոպուա α Ողնուցի
Կաստոր α Երկվորյակների
Միրա (Զարմանալի) ο Կետի
Միցար ζ Մեծ արջի
Շեդար α Կասիոպեայի
Պոլլուքս β Երկվորյակների
Պրոցիոն α Փոքր շան
Ռեգուլ α Առյուծի
Ռիգել β Օրիոնի (Հայկի)
Սիրիուս α Մեծ շան
Սպիկա α Կույսի
Վեգա α Քնարի
Ֆոմալհաուտ α Հարավային ձկան
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 582 CC-BY-SA-icon-80x15.png