Ասմաթ Բեգում
| Ասմաթ Բեգում | |
|---|---|
| Ծնվել է | 16-րդ դար |
| Մահացել է | հոկտեմբերի 10, 1621 |
| Մահվան վայր | Ագրա, Մեծ Մողոլների կայսրություն |
| Գերեզման | Tomb of I'timād-ud-Daulah և Ագրա |
| Ամուսին | Mirza Ghiyas Beg? |
| Երեխաներ | Abul-Hasan ibn Mirza Ghiyas Beg? և Nur Jahan? |
Ասմաթ Բեգում (անգլ.՝ Asmat Begum, 16-րդ դար - հոկտեմբերի 10, 1621, Ագրա, Մեծ Մողոլների կայսրություն), Միրզա Ղիաս Բեգի կինը, մողոլների կայսր Ջահանգիրի վարչապետը և կայսրուհի Նուր Ջահանի մայրը, որը եղել է կայսրի թիկունքում կանգնած ուժը[1]։ Ինչպես նաև կայսրուհի Մումթազ Մահալի հորական տատը, որի համար կառուցվել է Թաջ Մահալը:
Ընտանիք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ասմաթ Բեգումը Միրզա Ալա-ուդ-Դաուլա Աքա Մուլլայի[2] դուստրն էր և նշանավոր Աղա Մուլլա տոհմի անդամ[3]։ Իմաստուն, կիրթ, կայացած և բարձր արժեքներով տիկին է եղել[4]։ Եղբայր՝ Իբրահիմ Խանը Ջահանգիր կայսեր օրոք ծառայել է որպես Բենգալի կառավարիչ[3]։
Ամուսնություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ամուսնացել է պարսիկ ազնվական Միրզա Ղիաս Բեգի հետ՝ Թեհրանի պարսիկ ազնվական Խվաջե Մոհամմադ-Շարիֆի կրտսեր որդին և Խորասանի նահանգապետի վեզիրը[5][6]։ Զույգը միասին յոթ երեխա է ունեցել՝ Մոհամմադ Շարիֆը, Իբրահիմ Խանը, Իթիկադ Խանը, Մանիջա Բեգումը, Ասաֆ Խանը, Սահլիան և Մեհր-ուն-Նիսան (հետագայում՝ կայսրուհի Նուր Ջահան)[7]։
Անհայտ պատճառներով Ղիաս Բեգը և նրա ընտանիքը 1576 թվականինդարձել են հեղափոխության զոհ և շուտով նրանց համար անտանելի հանգամանքներ են առաջացել իրենց հայրենիքում՝ Պարսկաստանում: Ագրայում կայսր Աքբարի արքունիքի բարենպաստ պայմաններից ելնելով՝ ընտանիքը որոշել է գաղթել Հնդկաստան[3]։ Ղիաս Բեգը դարձել է վստահելի նախարար Աքբարի և նրա որդու՝ Ջահանգիրի օրոք և իր ծառայությունների համար արժանացել է «Իթիմադ-ուդ-Դաուլահ» («Պետության սյուն») կոչմանը[3]։
1607 թվականին ամիրաուլ-ումարայում որպես դիվան ծառայելու ժամանակ՝ Ղիաս Բեգը մեղադրվել է 50․000 ռուփի գումարի յուրացման մեջ, ինչը հանգեցրել է դատարանում նրա կոչման և կարգավիճակի նվազմանը[3]։ 1611 թվականին Ասմաթ Բեգումի երկրորդ դուստրը՝ Մեհր-ուն-Նիսան հանդիպել է Ջահանգիրի հետ Միենա բազար պալատում: Կայսրը անմիջապես ամուսնության առաջարկ է արել նրան և ամուսնացել են նույն տարում[3]։ Այս ամուսնությունը դարձյալ հանգեցրել է Ասմաթ Բեգումի և Ղիաս Բեգի ընտանիքի կարողության կտրուկ աճին։ Ղիաս բեգին զգալի պաշտոնի բարձրացում է տվել մանսաբը և 1611 թվականին նշանակվել է ողջ տիրապետության վեզիր։ Նրանց որդիներ Ասաֆ Խանը և Իթիկադ Խանը նույնպես բարձր պաշտոններ և մանսաբներ են ստացել կայսրությունում[3]։
Քաղաքական դերը մողոլների արքունիքում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մեհն ուն Նիսան («Նուր Ջահան» անվանումը նրա ամուսնությունից հետո) դարձել է Ջահանգիրի ամենասիրելի և ազդեցիկ կինը և ամուսնությունից հետո ստանձնել է գահի իրական իշխանությունը: Նուր Ջահանը ձևավորել է մի խմբակցություն, որը հայտնի է եղել որպես խունտա, որը ներառել է իր ընտանիքի անդամներին և նրա խորթ որդի արքայազն Խուրրամին (ապագա կայսր Շահ Ջահան)[3]։ Խմբակցությունը, որը գլխավորել է Նուր Ջահանը վերահսկողության տակ է վերցրել կառավարությունը, քանի որ Ջահանգիրը կախվածություն է ձեռք բերել ափիոնից և ալկոհոլից[3]։
Ասմաթ Բեգումը իմաստուն և համբերատար խորհրդատու է եղել, այդ կերպ նա դարձել է խունտայի «սնուցող կենտրոնը»[8]։ Նաև հայտնի է, որ քաղաքականապես ակտիվ դեր է ստանձնել արքունիքի գործերում և եղել է Նուր Ջահանի խորհրդական[9]։ Այնուամենայնիվ նա առավել հայտնի է նրանով, որ հորինել է հայտնի վարդի օծանելիքը, որը կոչվում է «Jahangiri-itr», որը Ջահանգիրի կողմից նկարագրվել է որպես իր թագավորության բացահայտում[10]։
Մահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մահացել է 1621 թվականի հոկտեմբերին Ագրայում[3]։ Նրա մահից հետո նրա փեսան ՝ Ջահանգիրը, որը շատ էր սիրում նրան, գրել է՝ «առանց չափազանցության, այդ ժամանակ ոչ մի մայր չէր կարող համեմատվել նրա հետ բնավորության մաքրության, իմաստության և կատարելության հետ, դրանք կանանց զարդերն են և ես նրան գնահատել եմ ոչ պակաս, քան իմ սեփական մայրիկը»[3]։
Մահը մեծ հարված է եղել նրա ընտանիքի համար։ Կնոջ մահից սրտացավ՝ Ղիաս Բեգը նույնպես մահացել է մի քանի ամիս անց՝ 1622 թվականի հունվարին։ Ասմաթ Բեգումը թաղվել է իր ամուսնու դամբարանում՝ Ագրայում գտնվող «Իթիմադ ուդ Դաուլա» դամբարանում, որը պատվիրել է նրա դուստրը՝ Նուր Ջահանը, իր ծնողների համար[11]։ Նուր Ջահանը, որն անչափ նվիրված է եղել ծնողներին՝ մեծ գումարներ է ծախսել դրա կառուցման համար[12]։
Ժամանակակից մշակույթում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ասմաթ Բեգումը Ուշա Ջոնի «Անհայտ սիրեկանը և այլ կարճ պատմություններ» (1961) վեպի կերպար է։
- Ինդու Սունդարեսանի «Քսաներորդ կինը» (2002) պատմական նովելի, ինչպես նաև «Վարդերի տոնը» (2003) սիքվելի գլխավոր հերոսն է։
- Թանուշրի Փոդերի «Նուր Ջահանի դուստրը» պատմավեպի առանցքային կերպարն է (2005):
- Սուպարնա Մարվահը մարմնավորել է Ասմաթ Բեգումին «Սիյաասատ» էպիկական դրամայում
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Thackeray, Frank W.; Findling, John E., eds. (2012). Events that formed the modern world : from the European Renaissance through the War on Terror. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO. էջ 254. ISBN 9781598849011.
- ↑ Shujauddin, Mohammad; Shujauddin, Razia (1967). The Life and Times of Noor Jahan (անգլերեն). Caravan Book House. էջ 1.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Banks Findley 1993
- ↑ Nath, Renuka (1990). Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D. (1. publ. in India. ed.). New Delhi: Inter-India Publ. էջ 66. ISBN 9788121002417.
- ↑ Nadiem, Ihsan H. (2005). Gardens of Mughal Lahore (անգլերեն). Sang-e-Meel Publications. էջ 71.
- ↑ Latif, Syad Muhammad (1892). Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities: With an Account of Its Modern Institutions, Inhabitants, Their Trade, Customs, &c (անգլերեն). Printed at the New Imperial Press. էջ 104.
- ↑ Koch, Ebba; Losty, JP. «The Riverside Mansions and Tombs of Agra: New Evidence from a Panoramic Scroll Recently Acquired by The British Library» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2022 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.
- ↑ Ellison Banks Findly (1989). «Religious Resources for Secular Power: The Case of Nur Jahan». The Colby Library Quarterly. Colby College. 25 (3): 143.
- ↑ Hansen, Waldemar (1972). The peacock throne : the drama of Mogul India (1. Indian ed., repr. ed.). Delhi: Motilal Banarsidass. էջ 44. ISBN 9788120802254.
- ↑ Bashir, Hassan; Gray, Phillip W. (2015). Deconstructing Global Citizenship: Political, Cultural, and Ethical Perspectives (անգլերեն). Lexington Books. էջ 244. ISBN 9781498502597.
- ↑ Ruggles, D. Fairchild (2008). Islamic gardens and landscapes. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. էջ 100. ISBN 9780812207286.
- ↑ Asher, [by] Catherine B. (1992). The new Cambridge history of India (Repr. ed.). Cambridge: Cambridge Univ. Press. էջ 130. ISBN 9780521267281.
Մատենագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Banks Findley, Ellison (1993 թ․ փետրվարի 11). Nur Jahan: Empress of Mughal India. Oxford, UK: Nur Jahan : Empress of Mughal India. ISBN 9780195074888.