Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երիտթուրքական եռապետների՝ Թալեաթ, Էնվեր, Ջեմալ փաշաների՝ Օսմանյան կայսրությունից փախուստի դիմելու մասին պատմող լրագրի էջը՝ 1918թ. նոյեմբերի 4: Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն

Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը 1914-1918 թթ. Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակած Անտանտի տերությունների, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիայի կողմից Մալթա կղզի աքսորված օսմանյան ռազմական այն հանցագործների ցուցակն է, որոնք Օսմանյան ռազմական դատարանի վճռով մեղադրվել էին հայոց ցեղասպանությունն իրականացնելու, պատերազմական հանցագործություններ կատարելու, այդ ամենով հանդերձ՝ փաստորեն՝ մարդկության հանդեպ ոճիրներ գործելու համար։ Մալթայի աքսորականների թվում էին ընդամենը 145 օսմանյան ռազմական ոճրագործներ (ոչ բոլորն էին ձերբակալվել, դատարանի առջև կանգնել և աքսորվել)։ Անշուշտ, այդ ցանկը պետք է գլխավորեին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության գլուխ կանգնած և Հայոց ցեղասպանությունը ծրագրած, կազմակերպած ու իրականացրած երիտթուրքական եռապետները՝ ներքին գործոց նախարար, իսկ ապա՝ վարչապետ Թալեաթ փաշան, ռազմական նախարար Էնվեր փաշան, ռազմածովային նախարար, ապա Սիրիայում գործող IV օսմանյան բանակի հրամանատար Ջեմալ փաշան։ Սակայն նրանց, հաջողվեց խույս տալ Անտանտի տերությունների ձեռքն ընկնելուց և իրենց սեփական պետության՝ Օսմանյան կայսրության ռազմական տրիբունալի առջև կանգնելուց։ Այդ պատճառով նրանց վերաբերյալ Օսմանյան ռազմական տրիբունալի կողմից հեռակա կարգով ընդունված մահվան դատավճիռների իրականացումն իր վրա վերցրեց Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցությունը, որն իրականացրեց Նեմեսիս գործողությունը։ Անշուշտ, հանցագործների ցուցակը կարող էր և պետք է խիստ ընդլայնվեր[1], ներառելով Օսմանյան կայսրության գրեթե առանց բացառության բոլոր ռազմական և պետական պաշտոնյաներին, քաղաքական գործիչներին, որոնց ձեռքերի վրա դեռ չէր չորացել միլիոնավոր անմեղ հայ զոհերի արյունը: Ստորև բերված է գլխավոր օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը՝ ընդամենը՝ 156 անձ։ Այդ թվում՝

  1. Հեռակա կարգով դատապարտված օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը՝ 11 անձ,
  2. Մալթա աքսորված օսմանյան 145 պատերազմական հանցագործների ցանկը,
  3. Դատարանի դահլիճում գտնված մեղադրյալների ցանկը՝ 20 անձ։

Բոլոր երեք ենթացանկերում տրված են ռազմական հանցագործների որոշ կենսագրական տվյալներն ու կատարած ոճիրների համառոտ նկարագրությունը, հնարավորության դեպքում ներկայացնելով նաև այդ ոճրագործների լուսանկարները, հիմնականում օգտվելով Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի վերաբերյալ հրապարակված պատկերագրքից[2], և ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական կայքից, ինչպես նաև այլ հնարավոր աղբյուրներից։ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն կառավարած և հայերի մեծ եղեռնը կազմակերպած գրեթե բոլոր այս անձինք հետագայում դարձան նորաստեղծ Թուրքիայի հանրապետության խորհրդարանի պատգամավորներ, բանակի գեներալներ, նահանգապետներ, կառավարության նախարարներ, նույնիսկ՝ վարչապետեր ու ազգային ժողովի նախագահներ, դրանով իսկ ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ ներկայիս Թուրքիան Օսմանյան կայսրության լիակատար իրավահաջորդն է և լիակատար ու համապարփակ պատասխանատվություն է կրում Հայոց ցեղասպանության՝ մարդկության հանդեպ կատարված այդ սոսկալի հանցագործության համար[3]:

Հեռակա կարգով դատապարտվածների ցուցակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտություն կրած Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրությունում ռազմական տրիբունալի կողմից հեռակա կարգով դատի տրված մեղադրյալներն էին հետևյալ 11 օսմանյան ռազմական հանցագործները.

հ/հ Անձ Լուսանկար Պաշտոնը Օսմանյան կայսրությունում Այլ տվյալներ
1. Թալեաթ փաշա Talaat.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Ներքին գործերի նախարար, մեծ վեզիր (1917-1918)[4][5] Հայ ժողովրդի օսմանյան դահիճներից գլխավորը Թալեաթ փաշան էր։ ԹԱԼԵԱԹ–ՓԱՇԱ Մեհմեդը ծնվ. 1874, Ադրիանուպոլիս (էդիրնե) նահանգում, վախճ.՝ 15.3.1921, ք. Բեռլինում։ Նա «Միություն և առաջադիմություն» թուրքական ազգայնական կուսակցության [6] պարագլուխներից էր, արևմտահայերի Մեծ եղեռնի գլխավոր հանցագործներից մեկը։ 1908 թվականի Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո եղել է ներքին գործոց նախարար, երիտթուրքական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի նախագահ, Մեծ վեզիր (1916 թվականի փետրվար – 1918 թվականի հոկտեմբեր)։ Թալեաթը արևմտահայերի 1915–1916 թվականների տեղահանության ու Թուրքիայի հայ բնակչության բնաջնջման գլխավոր կազմակերպիչն էր։ Նրան է պատկանում այն անպատկառ հայտարարությունը, թե հայկական հարցը «լուծելու» համար ինքը 3 ամսում շատ ավելին արեց, քան Աբդուլ Համիդը՝ 30 տարում։ Թուրքիայի պարտությունից հետո (1918 թվականի հոկտեմբեր) փախել է Գերմանիա։ Սպանվել է հայ վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրյանի ձեռքով[7]:
2. Էնվեր փաշա Ismail Enver.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
ռազմական նախարար[5] ԷՆՎԵՐ–ՓԱՇԱՆ (1881-1922), թուրքական պետական գործիչ էր, գեներալ (1913), բուրժուա–ազգայնական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխներից, արևմտահայերի Մեծ եղեռնի գլխավոր հանցագործներից մեկը։ Մասնակցել է 1908 թվականի երիտթուրքական հեղափոխությանը, իտալա–թուրքական (1911 –1912) և բալկանյան (1912–1913) պատերազմներին։ 1909–1911 թվականներին եղել է ռազմական կցորդ Բեռլինում։ 1913 թվականի հունվարին գլխավորել է պետական հեղաշրջումը, որի հետևանքով վերստին իշխանության գլուխ են անցել երիտթուրքերը։ 1914 թվականի փետրվարից զբաղեցրել է ռազմական նախարարի պաշտոնը և փաստորեն դարձել երիտթուրքական «եռապետության» (Թալեաթ փաշայի և Ջեմալ փաշայի հետ) ամենաագդեցիկ դեմքը։ Վարել է պանթյուրքական և պանիսլամական քաղաքականություն, նպաստել գերմանական ազդեցության ուժեղացմանը Թուրքիայի վրա։ էնվեր փաշան արևմտահայերի 1915–1916 թվականների տեղահանության և ջարդերի գլխավոր կազմակերպիչներից էր։ Նրանն է «առանց մի թուրք զինվորի կորստի, ես ոչնչացրի թրքության թշնամի հայերին» արտահայտությունը»։ Թուրքիայի պարտությունից հետո փախել է Գերմանիա, սակայն, որպես պատերազմի հանցագործ[8] և հայասպանության [9] կազմակերպիչ, ի թիվս երիտթուրքական այլ պարագլուխների, 1919 թվականին հեռակա կարգով դատապարտվել է մահվան։ 1921 թվականին գլխավորել է հակասովետական բասմաչական շարժումը (տես Բասմաչություն) Միջին Ասիայում և սպանվել կարմիր բանակի զորամասերի հետ ընդհարման ժամանակ[10]:
3. Ջեմալ փաշա Ahmed Djemal - Project Gutenberg eText 10338.pngՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
[11]
ծովային նախարար[5] ՋԵՄԱԼ ՓԱՇԱ Ահմեդը (1872–1922), թուրքական պետական գործիչ էր, երիտթուրքերի պարագլուխներից, Մեծ եղեռնի հանցագործներից։ Երիտթուրքական «եռապետության» (Թալեաթի և էնվերի հետ) անդամ։ 1914-ին դարձել է ծովային մինիստր։ Գերմանիայի դաշնակցությամբ պանթուրքական նվաճողական ծրագրերի իրականացման կողմնակից էր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914–1918) ժամանակ եղել է Սիրիայում գործող թուրքական IV բանակի զորահրամանատարը։ Անմիջականորեն մեղսակից է Արևմտյան Հայաստանից և Կիլիկիայից հայերի զանգվածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արյան մեջ խեղդել է Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը (տես Ուրֆայի հերոսամարտ 1915)։ Հետագայում, իր հուշերում ձգտել է «արդարացնել» իր և իր գործակիցների հանցագործությունները։ Ճնշել է նաև արաբների ազգային–ազատագրական շարժումները Սիրիայում, Լիբանանում և Պաղեստինում։ Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո փախել է Գերմանիա։ 1919 թվականին Կ․ Պոլսում ռազմական տրիբունալը, ի թիվս այլոց, հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել նաև Ջեմալ փաշային։ 1920–1922 թվականներին ռազմական խորհրդական է եղել Աֆղանստանում։ Թուրքիա վերադառնալու ճանապարհին, 1922 թվականի հուլիսի 25-ին սպանվել է Թիֆլիսում հայ վրիժառուներ Պետրոս Տեր–Պողոսյանի և Արտաշես Գևորգյանի ձեռքով[12]:
4. Բեհաէէդդին Շաքիր բեյ Bahaeddin Shakir.pngՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
[13]
երիտթուրքական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե»-ի նախագահը[5] ԲԵՀԱԷԴԴԻՆ ՇԱՔԻՐԸ (Behaeddin Sakir) (1874-1922), թուրք քաղաքական գործիչ, հայերի ցեղասպանության գլխավոր հանցագործներից։ «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության II քարտուղար։ Քաղաքական գործունեությունը սկսել է երիտթուրքերի ընկերության Սալոնիկի բաժանմունքում։ 1915 թվականի սկզբին մասնակցել է կուսակցության II այն խորհրդակցությանը, որտեղ որոշվել է բնաջնջել հայ ժողովրդին։ Ընդգրկվել Է «Երեքի գործադիր կոմիտեի» մեջ, ղեկավարել «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» կազմակերպություններից մեկը։ Ցեղասպանության ընթացքում տեսչական ուղևորություններ է կատարել Արևմտյան Հայաստանում, պաշտոններից հեռացրել այն նահանգապետներին և զինվորականներին, որոնք հրաժարվել են կատարել հայերին բնաջնջելու հրամաններն ու որոշումները։ Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի պարտությունից հետո ոչնչացրել Է հայերի ծրագրավորված բնաջնջման վերաբերյալ փաստաթղթերի մեծ մասը և, վերցնելով կուսակցական արխիվը, փախել Թուրքիայից։ Մինչև 1922 թվականը ծպտված ապրել է Բեռլինում։ 1922 թվականի ապրիլի 17-ին Բեհաէդդին Շաքիրին Ջեմալ Ազմիի հետ սպանել են հայ վրիժառուներ Արամ Երկանյանն ու Արշավիր Շիրակյանը։
5. Դոկտոր Նազըմ բեյ Doktor Nazim.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
[14]
երիտթուրքական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե»-ի անդամ[5] ՆԱԶԻՄ (Nazim) բեյ Սելանիկլի (1870-1926 թթ.), թուրք գործիչ, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության գաղափարախոս և գլխավոր քարտուղար։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել պանթյուրքիզմի գաղափարների մշակմանը, փորձել է հիմնավորել Օսմանյան կայսրության ոչ թուրք ժողովուրդներին վերացնելու անհրաժեշտությունը։ 1915 թ. սկզբին մասնակցել է երիտթուրքական ղեկավարների այն գաղտնի խորհրդակցությանը, որտեղ որոշվել է լիովին ոչնչացնել հայերին՝ հայտարարելով, որ Թուրքիայում չպետք է մնա և ոչ մի հայ։ Առաջին աշխարհամարտում (1914-1918 թթ.) Թուրքիայի պարտությունից հետո փախել է Գերմանիա։ Կ. Պոլսի ռազմական դատարանը նրան հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել (տե՛ս Երիտթուրքերի դատավարություն 1919-1920 թթ.)։ 1923 թ. վերադարձել է Թուրքիա, հարել Մուստաֆա Քեմալի քաղաքական հակառակորդներին, մասնակցել նրա դեմ դավադրությանը, որի համար կախաղան է բարձրացվել[15]:
6. Ջավիդ բեյ Djavid Bey.pngՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
[16]
ֆինանսների նախարար[5] «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության անդամ։ 1914 թ. Ֆինանսների նախարար։ 1919 թ. Ռազմական արտակարգ ատյանի կողմից հեռակա կարգով դատապատվել է 15 տարվա ազատազրկման։ 1921 թ. Լոնդոնի կոնֆերանսում հանդես է եկել որպես Անկարայի պատվիրակության խորհրդատու [17]:
7. Սուլեյման Էլբիստանի բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն հողագործության և առևտրի նախարար (1915-1917)[5]
8. Մուստաֆա Շերիֆ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն հողագործության և առևտրի նախարար (1917-1918)[5]
9. Օսկան էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն փոստի և հեռագրատան նախարար (1914-1917)[5]
10. Դոկտ. Ռուզուհի էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն երիտթուրքական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ[5]
11. Ազիզ էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն հասարակական անվտանգության նախարար, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե»-ի անդամ։ [5]

Մալթա աքսորված օսմանյան 145 ռազմական հանցագործների ցուցակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրությունից Մալթա աքսորվեցին հետևյալ 145 ռազմական հանցագործները, հետագա դատավարության և պատժի նպատակով։ Սակայն, ցավոք, «Հայկական Նյուրնբերգը» չկայացավ։

Հ/հ Անունը հայերեն Անունը թուրքերեն Անձի
լուսանկար
և
լուսանկարի
աղբյուր
Բանտարկման տարեթիվ Բանտային անհատական թվահամար Գործառույթն Օսմանյան կայսրությունում Հետագա տվյալներ
1. Ալի Ֆեթհի Օքյար, Ալի Ֆեթհի բեյ tr:Ali Fethi Okyar, Ali Fethi Bey Fethi Okyar.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 247.[18]
Մայիս 28, 1919 26 80 Օսմանյան կայսրության նախկին Ներքին գործոց նախարար, Օսմանյան կայսրության նախկին դեսպան Սոֆիայում՝ Բուլղարիայի թագավորություն, Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր՝ մեբուս Կոստանդնուպոլիս քաղաքից Ծնվ. ապրիլի 29, 1880, Պրիլեպ՝ Prilep - վախճ.՝ մայիսի 7 1943, Ստամբուլ։ Օսմանյան կայսրության ռազմական հանցագործ։ Թուրքական հանրապետության պետական և ռազմական գործիչ, վարչապետ։
2. Հասան Ֆեհմի բեյ Hasan Fehmi Bey, Hasan Fehmi Bey? Hasan Fehmi Bey.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 97.[19]
Մայիս 28, 1919 26 88 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Սինոպ քաղաքից
3. Սյուքրյու Քայա Sükrü Kaya Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Մայիս 28, 1919 27 38 Օսմանյան կայսրության Ցեղերի և գաղթականների բնակավորման վարչության տնօրեն I Աշխարհամարտի ժամանակ
4. Ահմեթ Աղաօղլու tr:Ahmet Ağaoğlu Ahmet Agaoglu.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Image by the Directorate General of Press and Information[20]
Սեպտեմբեր 21, 1919 27 64 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր Աֆյոն Կարահիսարից (Ափիոն ԳարահիսարKara Hisar-i Sâhib deputy, երիտթուրքերի Միություն և առաջադիմություն կուսակցության գաղափարախոս, գրող
5. Մահմուդ Քյամիլ փաշա tr:Mahmud Kâmil Paşa Mahmud Kâmil Pasha.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Image by the Directorate General of Press and Information[21]
Սեպտեմբեր 21, 1919 27 58 Օսմանյան կայսրության նախկին V դաշտային բանակի զորահրամանատար
6. Զիյա Գյոքալփ tr:Ziya Gökalp Ziya Bey Gökalp.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 91.[22]
Սեպտեմբեր 21, 1919 27 59 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր Էրգանի-Մադենից՝ tr:Ergani-Maden մեբուս, համալսարանի դասախոս՝ tr:Darülfünûn tr:Hocası, գրող՝ tr:Yazar, երիտթուրքերի Միություն և առաջադիմություն կուսակցության համաթուրանականության՝ պանթուրքիզմի գաղափարախոս
7. Ռաուֆ Օրբայ Rauf Bey Hüseyin Rauf Orbay.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 21.[23]
22 մարտ 1920 27 76 Օսմանյան կայսրության նախկին Ռազմածովային նախարար, Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պառգամավոր Սեբաստիայից՝ Սըվազից՝ tr:Sivas
8. Ջևաթ փաշա Cevat Paşa
Cevat Pasha.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ 1. http://www.geliboluyuanlamak.com/resimler/haberler/218.jpg.[24]{{Information |Description=(անգլերեն) |Source=Turkey's War |Author=Ottoman Army |Date=1918 |Permission=PD-Ottoma[25]
22 մարտ 1920 27 73 կամ 27 74 Օսմանյան կայսրության գեներալ-լեյտենանտ, նախկին ռազմական գլխավոր շտաբի պետ՝ tr:Ferik, Eski tr:Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi
9. Ալի Չեթինքայա tr:Ali Çetinkaya
Kel Ali Bey Çetinkaya.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 133.[26]
27 մարտ 1920 27 87 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Ափյոնից
10. Սուլեյման Նազիֆ tr:Süleyman Nazif
Suleyman nazif.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Մարտ 1920 27 84 Օսմանյան կայսրության նախկին Մոսուլի և Բաղդադի նահանգապետ
11. Աբդուլխալիկ Ռենդա՝ tr:Abdülhalik Renda
TBMM Başkanı Abdülhalik Renda.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Republic of Turkey - http://www.byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/kitaplar/FMD/tr/02048.htm[27]
Հունիս 7, 1920 27 92 Օսմանյան կայսրության նախկին Բաղեշ՝ Բիթլիսի՝ tr:Bitlis նահանգապետ
12. Քյազիմ Օրբայ՝ tr:Kâzım Orbay
Mehmet Kazim Orbay.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ NA - Axis History[28]
28 08 Օսմանյան կայսրության Գնդապետ, Էնվեր փաշայի աներձագը
13. Յունուս Նադի Աբալըօղլու՝ tr:Yunus Nadi Abalıoğlu
Yunus Nadi Bey.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 36.[29]
28 11 Օսմանյան կայսրության Լրագրող, թուրքական ՙՙՅենի գյուն՚՚ {{:en:Interlanguage link multi|Yeni Gün|tr}} լրագրի սեփականատերը ծնվ. 1879 - վախճ. 28 հունիսի 1945
14. Ալի Իհսան փաշա՝ Ali İhsan Paşa
AISabis.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ NA - Axis History.[30]
29 մարտի 1919 26 67 Օսմանյան կայսրության գեներալ-մայոր՝ tr:Mirliva, նախկին VI դաշտային բանակի զորահրամանատար
15. Իբրահիմ Ահմեդ՝ tr:İbrahim Ahmed Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 29 մարտի 1919 26 68 Օսմանյան կայսրության նախկին VI դաշտային բանակի զորահրամանատարի՝ Ալի Իհսան փաշայի՝ համհարզը[31]
16. Աբդուլգանի բեյ՝ tr:Abdülgani Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 26 95 Օսմանյան կայսրության Փոխգնդապետ
17. Ահմեթ Ֆաիք բեյ՝ Ahmet Faik Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 27 24 Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի նախկին ոստիկանապետ՝ tr:Eski İstanbul Emniyet Müdürü, Բաղդադի նահանգապետի տեղակալ՝ tr:Bağdat Vali Muavini
18. Ահմեթ Ջևաթ բեյ՝ tr:Ahmet Cevat Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 27 00 Օսմանյան կայսրության գեներալ-մայոր, Կոստանդնուպոլիս քաղաքի ռազմական օկրուգի պետ՝ tr:İstanbul Merkez Komutanı
19. Ահմեթ Հայդար բեյ՝ tr:Ahmet Haydar Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 27 08 Օսմանյան կայսրության Հազարապետ (մայոր)՝ բինբաշը
20. Մուամեր բեյ՝ Muammer Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 27 19 Օսմանյան կայսրության նախկին Սեբաստիայի՝ tr:Sivas և Իկոնիայի՝ tr:Konya նահանգապետ, Սեբաստիայի պատգամավոր
21. Ահմեթ Նեսիմի բեյ` Ahmet Nesimi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 19 Օսմանյան կայսրության նախկին արտաքին գործոց նախարար
22. Ահմեթ Թևֆիկ բեյ՝ tr:Ahmet Tevfik Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 80 Օսմանյան կայսրության Գնդապետ՝ tr:Miralay
23. Աթըֆ բեյ՝ tr:Atıf Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 02 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Անկարայից՝ tr:Ankara
24. Ջելալ բեյ՝ tr:Celal Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 76 Օսմանյան կայսրության Գնդապետ՝ Miralay
25. Ջեմալ էֆենդի՝ tr:Cemal Efendi Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 94 Օսմանյան կայսրության Կապիտան (հարյուրապետtr:Yüzbaşı
26. Ֆաիք բեյ ՝ tr:Faik Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 27 37 Օսմանյան կայսրության նախկին Մարզվան՝ Մարզուան՝ tr:Merzifon քաղաքի և գավառի կառավարիչ՝ tr:Kaymakamı
27. Դոկտոր Ֆազիլ Բերքի բեյ՝ Dr. Fazıl Berki Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 98 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Չանղըռը՝ tr:Çankırı քաղաքից և նահանգից
28. Ֆերիթ բեյ tr:Ferit Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 03 Օսմանյան կայսրության նախկին կառավարող ուժի՝ երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության քարտուղար՝ tr:İttihat ve Terakki tr:Kâtibi
29. Գանի բեյ՝ tr:Gani Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 23
30. Հաբիբ բեյ՝ tr:Habip Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 85 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր՝ tr:Mebusu Բոլու քաղաքից՝ tr:Bolu
31. Հաջի Ահմեդ փաշա՝ tr:Hacı Ahmet Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 39 Էնվեր փաշայի՝ tr:Enver Paşa հայրը
32. Բժիշկ Խալիլ բեյ՝ tr:Doktor Halil Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 99 Օսմանյան կայսրության Հարյուրապետ՝ Yüzbaşı
33. Հասան Ֆեհմի Թյումերքան՝ tr:Hasan Fehmi Tümerkan Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 88 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր Սինոպ քաղաքից՝ tr:Sinop
34. Ուրգյուփլյու Մուստաֆա Հայրի էֆենդի` tr:Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi
100pxՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
100px
[10]
28 մայիս 1919 27 34 Օսմանյան կայսրության շեյխ-ուլ-իսլամ, շեյխուլիսլամ՝ tr:Şeyhülislam
35. Հազըմ բեյ՝ tr:Hazım Bey
Hazım Tepeyran.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 349.[32]
28 մայիս 1919 26 78 Օսմանյան կայսրության հազարապետ (մայոր)` բինբաշի (tr:Binbaşı)
36. Հիլմի բեյ՝ tr:Hilmi Bey
Filibeli Hilmi Bey.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 12.[33]
28 մայիս 1919 27 89 Օսմանյան կայսրության Քըրքլարելի քաղաքի կառավարիչ՝ tr:Kırklareli tr:Mutasarrıfı
37. խոջա Ռիֆաթ էֆենդի՝ tr:Hoca Rıfat Efendi Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 06 Օսմանյան կայսրության կառավարող քաղաքական ուժի՝ Միություն և առաջադիմություն կուսակցության ներկայացուցիչ՝ tr:İttihat ve Terakki tr:temsilcisi
38. Հյուսեին Ջահիթ բեյ՝ Hüseyin Cahit Bey
Hüseyin Cahit Bey Yalçın.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 251.[34]
28 մայիս 1919 26 75 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի Կոստանդնուպոլիս քաղաքից պատգամավոր, լրագրող՝ tr:İstanbul tr:Mebusu, tr:Gazeteci
39. Հյուսեյին Կադրի բեյ՝ tr:Hüseyin Kadri Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 05 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր Քարեսիից՝ tr:Karesi Mebusu
40. Իբրահիմ Բեդրէդդին բեյ՝ tr:İbrahim Bedrettin Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 01 Օսմանյան կայսրության Դիյարբեքիր նահանգի վալի՝ նահանգապետ՝ tr:Diyarbakır tr:Valisi
41. Իբրահիմ Հաքքը բեյ` tr:İbrahim Hakkı Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 10 Օսմանյան կայսրության հազարապետ՝ Binbaşı
42. Իսմայիլ Հաքքը Ջանբուլաթ բեյ՝ Canbulat İsmail Bey (İsmail Hakkı Canbulat)
Ismail Canbulat.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 100.[35]
28 մայիս 1919 26 92 Օսմանյան կայսրության նախկին ներքին գործոց նախարար՝ Eski tr:Dahiliye Nazırı
43. Քեմալ բեյ՝ tr:Kemal Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919
44. Մաջիդ բեյ՝ tr:Macit Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 04 Գանձապետարանի ծառայող՝ tr:Divan-ı Muhasebat Memuru
45. Մազլում բեյ՝ tr:Mazlum Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 07 հազարապետ՝ Binbaşı
46. Մեհմեթ Սաբիթ բեյ Mehmet Sabit Bey
Sabit Bey Sağıroğlu.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 94.[36]
28 մայիս 1919 26 86 Օսմանյան կայսրության Սեբաստիա՝ Սըվազ նահանգի նախկին նահանգապետ՝ Eski tr:Sivas tr:Valisi՝ Eski tr:Sivas tr:Valisi
47. Մեհմեթ Սաբրի բեյ Mehmet Sabri Bey
Mehmet Sabri Bey.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 142.[37]
28 մայիս 1919 27 29 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Սարուխանից՝ tr:Saruhan Mebusu
48. Մեհմեթ Թևֆիք բեյ tr:Mehmet Tevfik Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 Mayıs 1919 26 79 tr:Yarbay, Kaymakam
49. Մեմդուհ բեյ tr:Memduh Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 33 Օսմանյան կայսրության նախկին Մոսուլ նահանգի նահանգապետ՝ Eski tr:Musul Valisi
50. Միդհաթ Շյուքրյու բեյ Mithat Şükrü Bey Midhat Shukri.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Image from Genocide Museum, Yerevan, Armenia.[38]
28 մայիս 1919 26 93 Ծնվ. 1874, վախճ. 1956։ Հայերի տեղահանությունների ու ջարդերի պատասխանատուներից մեկն է։ Երիտթուրքերի «Միություն և առաջադիմություն»՝ «İttihat ve Terakki» կուսակցության կենտրոնի կոմիտեի գլխավոր քարտուղարը։ 1915-ին Օսմանյան կայսրության Կրթության նախարար։ Օսմանյան կայսրության նախկին պատգամավոր Բուրդուրից[39]։ 1935-1950 թթ. Թուրքիայի հանրապետության Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր՝ Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu[39]
51. Մուսթաֆա Ասըմ բեյ՝ tr:Mustafa Asım Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 11 Օսմանյան կայսրության Օֆ քաղաքի նախկին կառավարիչ՝ Eski tr:Of tr:Mutasarrıfı
52. Մյումթազ բեյ tr:Mümtaz Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիսի 1919 26 97 Օսմանյան կայսրության պաշտոնաթող փոխգնդապետ՝ tr:Emekli Yarbay
53. Նևզաթ բեյ tr:Nevzat Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 96 Օսմանյան կայսրության հարյուրապետ (կապիտան)՝ tr:Yüzbaşı
54. Էոմեր բեյ tr:Ömer Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 81 Օսմանյան կայսրութության հազարապետ (մայոր)՝ tr:Binbaşı
55. Ռահմի Արսլան բեյ Rahmi Bey Rahmi Arslan.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Unknown photographer, official portrait - The Ministry of Interior Affaris of the Republic of Turkey.[40]
28 մայիս 1919 26 91 Օսմանյան կայսրության Զմյուռնիա՝ Իզմիր նահանգի նախկին նահանգապետ՝ Eski tr:İzmir Valisi
56. tr:Rıza Hamit Bey tr:Rıza Hamit Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 40 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի պատգամավոր Պրուսա՝ Բուրսա քաղաքից՝ tr:Bursa Mebusu
57. tr:Pirizade İbrahim Hayrullah Bey tr:Pirizade İbrahim Hayrullah Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 35 Օսմանյան կայսրության պետական խորհրդի նակխկին նախագահ՝ Eski tr:Şura-yı Devlet tr:Reisi
58. Սալահ Ջիմջոզ tr:Salah Cimcoz Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 28 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Կոստանդնուպոլիս քաղաքից՝ tr:İstanbul Mebusu
59. Սամի բեյ tr:Sami Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 09 Օսմանյան զինված ուժերի նախկին գնդապետ՝ Miralay
60. Սուլեյման Նուման փաշա tr:Süleyman Numan Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 32 Օսմանյան կայսրության բանակի բժշկական ծառայության տեսուչ՝ tr:Müfettişi՝ tr:Ordu tr:Sıhhiye tr:Müfettişi Անմարդկային դաժանության բժշկական փորձեր է կատարել օսմանյան կայսրության զինված ուժեր զորակոչված և դավադրաբար զինաթափված հայ զինվորականների, ինչպես նաև Արևմտյան Հայաստանի խաղաղ քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ։
61. Սուլեյման Սուդի բեյ Süleyman Sudi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 30 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Թոքատից և Լազիստանից՝ tr:Tokat ve tr:Lazistan Mebusu
62. Շերաֆէդդին էֆենդի tr:Şerafettin Efendi Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 77 Օսմանյան կայսրության հարյուրապետ՝ Yüzbaşı
63. Շյուքրյու բեյ Şükrü Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 38 Օսմանյան կայսրության ներքին գույքի տեսուչ՝ tr:Mülkiye Müfettişi
64. Թահիր Ջևդեթ բեյ tr:Tahir Cevdet Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 90 Օսմանյան կայսրության նախկին Անկարայի նահանգի նահանգապետ՝ Eski tr:Ankara Valisi
65. Թևֆիկ Հադի բեյ tr:Tevfik Hadi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 82 Օսմանյան կայսրության քաղաքական ոստիկանության պետ՝ tr:Siyasi Polis Müdürü
66. Մեհմեթ Ուբեյդուլա բեյ Mehmet Ubeydullah Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 31 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Զմյուռնիայից՝ tr:İzmir Mebusu
67. Վելի Նեջդեթ բեյ Veli Necdet Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 87 Օսմանյան կայսրության Ներքին գործոց նախարարի տեղակալ՝ Dahiliye Nazırlığı Müsteşarı
68. Յուսուֆ Զիյա բեյ tr:Yusuf Ziya Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 26 84 Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի նախկին հազարապետ, Միություն և առաջադիմություն կուսակցության նախագահ՝ tr:Emekli Binbaşı, tr:İttihat ve Terakki tr:Azası
69. Զեքերիա Զիհնի բեյ tr:Zekeriya Zihni Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 մայիս 1919 27 18 Օսմանյան կայսրության Ադրիանապոլիս նահանգի նախկին նահանգապետ՝ Eski tr:Edirne Valisi
70. Ջըհանգիրզադե Իբրահիմ բեյ tr:Cihangirzade İbrahim Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 17 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության վարչապետ՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Cumhurbaşkanı
71. Ալիբեյզադե Մեհմեթ բեյ tr:Alibeyzade Mehmet Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 16 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Կարսի նահանգի նահանգապետ՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Kars tr:Valisi
72. Ջհանգիրզադե Հասան խան tr:Cihangirzade Hasan Han Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 18 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության պաշտպանության նախարար՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Savunma Bakanı
73. Ջըհանգիրզադե Ազիզ բեյ tr:Cihangirzade Aziz Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 19 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության արդարադատության նախարար՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Adalet Bakanı
74. Մեհմեթօղլու Մուխլիս բեյ tr:Mehmetoğlu Muhlis Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 27 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության փոստի և հեռագրատան նախարար՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:PTT tr:Genel Müdürü
75. Մատվեյ Ռադյինսկի tr:Matvey Radjinski Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 25 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Ռուսական ազգային խորհրդի անդամ՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Rus tr:Şura tr:Üyesi
76. Մուսա Սալահ բեյ tr:Musa Salah Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 20 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության ոստիկանության պետ՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Polis Müdürü
77. Պավլո Ջամուսև tr:Pavlo Camusev Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 14 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Հունական ազգային խորհրդի անդամ՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Rum tr:Şura tr:Üyesi
78. Թևիդուդդին Մամիլօղլու tr:Tevhidüddin Mamiloğlu Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 22 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Անվտանգության ծառայության պետ՝ օրենբուրգյան ղազախ-թուրք՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Emniyet Müdürü (tr:Orenburglu Kazak Türkü)
79. Ստեֆանի Վաֆիադես tr:Stefani Vafiades Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 26 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Հունական ազգային խորհրդի անդամ և սոցիալական ապահովության նախարար՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Rum tr:Şura Üyesi, tr:Sosyal Yardım Bakanı
80. Յուսուֆօղլու Յուսուֆ բեյ tr:Yusufoğlu Yusuf Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 2 հունիս 1919 27 21 Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի Կարսի մարզի տարածքում ստեղծված այսպես կոչված Հարավարևմտյան Կովկասի հանրապետություն խամաճիկային պետության Խորհրդի անդամ և պարենավորման նախարար՝ tr:Güneybatı Kafkasya Cumhuriyeti tr:Şura Üyesi, tr:Gıda Bakanı
81. Աբաս Հալիմ փաշա tr:Abbas Halim Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 54 Օսմանյան կայսրության Հանրային աշխատանքների նախկին նախարար, Պրուսայի նախկին նահանգապետ, մեծ վեզիր Սայիդ Հալիմ փաշայի եղբայրը՝ Eski tr:Nafia Nazırı, tr:Bursa Valisi, tr:Sadrazam tr:Said Halim Paşa'nın tr:kardeşi՝ Eski tr:Nafia Nazırı, tr:Bursa Valisi, tr:Sadrazam tr:Said Halim Paşa'nın tr:kardeşi
82. Աղաօղլու Այմեթ բեյ Ağaoğlu Ahmed Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 64 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Կարահիսար ի Սահիբից, համալսարանի դասախոս, գրող՝ tr:Karahisar-ı Sâhib Mebusu, tr:Darülfünûn tr:Hocası, tr:Yazar
83. Ալի Մյունիֆ բեյ Ali Münif Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 62 Օսմանյան կայսրության հանրային աշխատանքների նախկին նախարար՝ Eski tr:Nafia Nazırı
84. Հաջի Ադիլ բեյ Hacı Adil Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 57 Օսմանյան կայսրության նախկին Ադրիանապոլիս նահանգի նահանգապետ և խորհրդարանի պատգամավոր Ադրիանապոլսից՝ Eski tr:Edirne Valisi ve Edirne Mebusu
85. Խալիլ բեյ Halil Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 60 Օսմանյան կայսրության նախկին Պետական խորհրդի նախագահ և Արտաքին գործոց նախարար՝ Eski tr:Şura-yı Devlet Reisi ve tr:Hariciye Nazırı
86. Հյուսեյին բեյ Hüseyin Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 65 Օսմանյան կայսրության նախկին Ազգային հեռագրական գործակալության տնօրեն՝ tr:Millî Telgraf Ajansı Sahibi ve Müdürü
87. Կարա Քեմալ tr:Kara Kemal Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 61 Օսմանյան կայսրության նախկին բարեկեցության նախարար՝ Eski tr:İaşe Nazırı
88. Մահմուդ Քեմալ փաշա tr:Mahmud Kamil Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 21 սեպտեմբեր 1919 27 58 Օսմանյան կայսրության V դաշտային բանակի զորահրամանատար
89. Սայիդ Հալիմ փաշա tr:Said Halim Paşa Großwezir Prinz Said Halim Pascha 1915 C. Pietzner.pngՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Carl Pietzner - Sport & Salon, vol. 18, nr. 32 (7 Ağustos 1915), p. 9.[41]
21 սեպտեմբեր 1919 27 55 Օսմանյան կայսրության արքայազն, նախկին Մեծ վեզիր՝ tr:Prens, Eski tr:Sadrazam
90. Մեհմեթ Արիֆ բեյ tr:Mehmet Arif Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 հունվար 1920 27 60 Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի Հազարապետ՝ tr:Binbaşı
91. Նուրի Բիթլիսի tr:Nuri Bitlisi Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 հունվար 1920 27 61 Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ենթասպա՝ չավուշ՝ tr:Çavuş
92. Ֆաիք բեյ Faik Bey Mehmed Faik Bey.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 24.[42]
22 մարտ 1920 27 80 Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Ադրիանապոլսից՝ Eski Edirne Mebusu
93. Ահմեդ Շևքեթ բեյ tr:Ahmed Şevket Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 մարտ 1920 27 81 Օսմանյան կայսրության Կոստանդնուպոլիս քաղաքի ամրացված շրջանի նախկին հրամանատար՝ tr:İstanbul tr:Müstahkem tr:Mevki tr:Komutanı
94. Ջեմալ Մերսինլի tr:Cemal Mersinli Mersinli Cemal.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ NA - Turkey in the First World War.[43]Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
22 մարտ 1920 27 72 Օսմանյան կայսրության գեներալ-մայոր, ապա՝ գեներալ-լեյտենանտ, նախկին II դաշտային բանակի շտաբի պետ, ապա՝ Արևմտյան բանակի շտաբի պետ, օսմանյան բանակի XLII հետևակային դիվիզիայի հրամանատար, X հետևակային դիվիզիայի հրամանատար, I դաշտային բանակի տեսչության շտաբի պետ, Ադրիանապոլսի ամրացված շրջանի զորահրամանատարի տեղակալ, VIII բանակային կորպուսի զորահրամանատար, IV դաշտային բանակի զորահրամանատար, «Յըլդըրըմ» բանակախմբի տեսչության պետ, II բանակային կորպուսի զորահրամանատար, Ռազմական դպրոցների ընդհանուր տնօրեն, Ռազմական նախարար։ Հայտնի էր կրտսեր Ջեմալ (թուրք.՝ Küçük Cemal Paşa) անունով՝ եռապետ Ջեմալից տարբերելու համար։ 1923-ից՝ Թուրքական հանրապետության Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր և թուրքական բանակի գեներալ[44]։
95. Չյուրյուքսուլու Մահմուդ փաշա tr:Çürüksulu Mahmud Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 մարտ 1920 27 71 Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի գեներալ-մայոր՝ Mirliva
96. Հասան Թահսին բեյ Hasan Tahsin Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 մարտ 1920 27 73 Օսմանյան կայսրության նախկին Դամասկոս և Կարին նահանգների նահանգապետ՝ Eski tr:Şam ve tr:Erzurum tr:Valisi՝ Eski tr:Şam ve tr:Erzurum tr:Valisi՝ Eski tr:Şam ve tr:Erzurum tr:Valisi
97.
98. Մեհմեդ Էսադ բեյ Mehmed Esad Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 մարտ 1920 27 75 Օսմանյան կայսրության Ռազմական բժիշկ՝ tr:Askeri Tabip
99. Մեհմեթ Շերաֆէդդին բեյ Mehmet Şerafettin Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն մարտ 22 1920 27 79 Փաստաբան, լրագրող, Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր Ադրիանապոլիս քաղաքից՝ tr:Avukat, tr:Gazeteci, Edirne Mebusu.
100. Kara Vasıf Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 Mart 1920 27 78 tr:Karakol Cemiyeti'nin kurucusu
101. tr:Köstenceli Numan Usta Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 22 մարտ 1920 27 81 tr:Zeytinburnu tr:Fabrikasında tr:Ustabaşı
102. Ahmed Emin Bey 27 Mart 1920 27 87 tr:Gazeteci Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
103. tr:Ali Çetinkaya Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 մարտ 1920 27 89 Օսմանյան կայսրության նախկին Գեներալ-մայոր, խորհրդարանի պատգամավոր Ափիոնից՝ Miralay, Eski Afyon Mebusu
104. Ali Sait Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 82 Mirliva
105. tr:Ali Seyyit Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 94 tr:Aşiret Reisi
106. Celal Nuri Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 մարտ 1920 27 85 Gazeteci
107. tr:Ebüzziyazade Velid Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 83
108. Enis Avni Aka Gündüz Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 մարտ 1920 27 91 Yazar
109. tr:Hilmi Abdülkadir Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 89
110. tr:İslam Ali Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 մարտ 1920 27 86
111. Eczacıbaşı Mehmed Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 90 tr:Eczacı
112. tr:Mehmet Muammer İra Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 88 tr:İstanbul Polisi tr:Siyasi tr:Kısım tr:Müdürü
113. Ռաֆեթ փաշա tr:Rafet Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 92
114. Սուլեյման Նազիֆ tr:Süleyman Nazif Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 Mart 1920 27 84 Eski tr:Musul ve tr:Bağdat Valisi, Yazar
115. Աջենթա Մուսթաֆա Քըրզադե tr:Acenta Mustafa Kırzade Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն մայիս 20 1920 27 86 առևտրական՝ tr:Tacir
116. Դոկտոր Աբդյուսելամի փաշա tr:Doktor Abdüsselami Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն մայիս 20 1920 27 90 Գեներալ-մայոր, նախկին Եմենիի զորահրամանատար
117. tr:Mehmed Kamil Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 20 Mayıs 1920 tr:Musullu gazeteci
118. tr:Hacı Ahmed Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 31 Mayıs 1920 27 91 tr:Sivas tr:İttihat ve Terakki tr:Delegesi
119. tr:Mustafa Reşat Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 31 Mayıs 1920 tr:İstanbul tr:Siyasi Polis Müdürü
120. tr:Agâh Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 7 Haziran 1920 27 86
121. tr:Basri Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 7 Haziran 1920 27 92 Yarbay, tr:Cevat Paşa'nın Damadı
122. Mustafa Abdülhalik Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 7 Haziran 1920 27 92 Eski tr:Bitlis Valisi
123. tr:Ali Cenani Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 13 Haziran 1920 27 93 Eski tr:Halep ve tr:Antep Mebusu
124. tr:Andavallı Mehmed Ağa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 13 Haziran 1920 27 94
125. tr:Murat Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 13 Haziran 1920 27 95
126. tr:Süleyman Faik Paşa Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 13 Haziran 1920 27 96
127. Յաղուբ Շևքի Սուբաշը Yakup Şevki Paşa
Yakub Shevki Pasha.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 13 հունիս 1920 27 97 Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի գեներալ-մայոր, IX դաշտային բանակի զորահրամանատար՝ tr:Mirliva, Eski tr:9. Ordu Komutanı
128. tr:Ali Nazmi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 6 Ağustos 1920
129. İlyas Sami Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 19 Ağustos 1920 tr:Muş Mebusu
130. tr:Mehmet Atıf Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 19 Ağustos 1920 27 98
131. tr:Mehmet Nazım Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 19 Ağustos 1920 27 99
132. Süleyman Necmi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 19 Ağustos 1920
133. tr:Sefer Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 12 Eylül 1920 28 00
134. tr:Burhanettin Hakkı Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 20 Eylül 1920 28 01
135. tr:Mehmet Nuri Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 20 Eylül 1920 28 02
136. tr:Mehmet Rıfat Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 20 Eylül 1920 28 03
137. tr:Cemal Oğuz Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 5 Ekim 1920 28 04
138. tr:Mehmed Ali Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 5 Ekim 1920 28 05
139. Ahmet Şükrü Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 27 63 Eski tr:Maarif Nazırı, Eski tr:Kastamonu Mebusu
140. tr:Eşref Sencer Kuşçubaşı Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 06 tr:Teşkilat-ı Mahsusa tr:Üyesi
141. İsmail Müştak Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 07 Yazar, Mebus
142. Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
143. Mürsel Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 09 Miralay
144. Galatalı Şevket Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 10 Miralay, Karakol Cemiyeti Reisi
145. Yunus Nadi Bey Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն 28 11 Gazeteci, Yeni Gün Gazetesi Sahibi, İzmir Mebusu

Դատարանում ներկա գտնվող մեղադրյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատարանում ներկա գտնվող մեղադրյալներն էին Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրությունը կառավարող վերնախավի մաս կազմող հետևյալ 20 երիտթուրքական ռազմական ոճրագործները`

հ/հ Անձ Լուսանկար Պաշտոնը Օսմանյան կայսրությունում Այլ տվյալներ
1. Սայիդ Հալիմ փաշա Said Halim Pasha.jpg[45]Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Օսմանյան կայսրության մեծ վեզիր (1913-1916)[5][46] ՍԱՅԻԴ ՀԱԼԻՄ (Said Halim) փաշան (1863-1921), թուրք պետական գործիչ էր։ Երիտթուրքերի պարագլուխներից և հայերի ցեղասպանության գլխավոր հանցագործներից էր։ Հայտնի էր իր տեսական աշխատություններով։ Գտնում էր, որ իսլամը, ի տարբերություն առաջընթացը «խոչընդոտող» քրիստոնեության, ժողովրդավարական կրոն է՝ հիմնված իրավահավասարության և անձնական ազատության վրա։ Այդ պատճառով, ըստ Սայիդ Հալիմի, մուսուլմանների շրջանում անհարկի է պայքարը ժողովրդավարության և ազատության համար։ 1913 թվականին նշանակվել է մեծ վեզիր՝ միաժամանակ կատարելով «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության գլխավոր քարտուղարի պարտականությունները։ Աոաջին աշխարհամարտի (1914-1918) վերջին շրջանում մեծ վեզիրի պաշտոնը զիջել է Թալեաթին։ Մուդրոսի զինադադարից (1918) հետո ձերբակալվել է և պատասխանատվության ենթարկվել իբրև պատերազմի հանցագործ և հայերի տեղահանության ու ցեղասպանության կազմակերպման մասնակից։ Սակայն անգլիացիների քաղաքական խարդավանքների շնորհիվ փրկվել է պատժից և աքսորվել Մալթա, իսկ 1921 թվականին ագատ արձակվել։ 1921 թվականի դեկտեմբեր 6-ին Հռոմում Սայիդ Հալիմին սպանել է հայ վրիժառու Արշավիր Շիրակյանը[46]:
2. Միդհատ Շյուքրի բեյ Midhat Shukri.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Image from Genocide Museum, Yerevan, Armenia.[38]
Օսմանյան կայսրության կառավարող քաղաքական ուժի՝ երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար[5]
3. Ահմեդ Ջեվադ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Կ.Պոլսի պարետ, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» - ի անդամ[5]
4. Աթիֆ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Անկարայի պատգամավոր, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» - ի անդամ[5]
5. Զիա Գյոքալփ Ziya Bey Gökalp.jpgՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Լուսանկարի աղբյուրը՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 91.[22]
Երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ[5]
6. Քյուչուկ Թալաաթ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ[5]
7. Ռիզա բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի և «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» - ի անդամ[5]
8. Իբրահիմ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի՝ մեջլիսի նախագահ[5]
9. Հայրի էֆենդի 100pxՕսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
100px
[11]
Օսմանյան կայսրության շեյխ ուլ-իսլամ[5]
10. Մուսա Քյազիմ էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության շեյխ ուլ-իսլամ[5]
11. Խալիլ էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության արդարադատության և արտաքին գործոց նախարար, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» - ի անդամ[5]
12. Ահմեդ Նեսիմի բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության արտաքին գործոց նախարար (1917-1918)[5]
13. Իսմայիլ Ջանփոլատ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության ներքին գործոց նախարար (1917-1918)[5]
14. Աբբաս Հալիլ փաշա Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության հասարակական աշխատանքների նախարար (1915-1917)[5]
15. Ալի Մյունիֆ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության հասարակական աշխատանքների նախարար (1917-1918)[5]
16. Շյուքրի բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության հանրակրթական նախարար, «Թեշքիլաթ-ը մահսուսե» - ի անդամ[5]
17. Քեմալ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության պարենավորման նախարար, կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ[5]
18. Հուսեյն Հաշիմ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության փոստի և հեռագրատան նախարար (1917-1918)[5]
19. Ռիֆաթ բեյ Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի նախագահ[5]
20. Մահմեդ Էսադ էֆենդի Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրության շեյխ ուլ-իսլամ։[5]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Տե՛ս Ռաֆայել Սամվելի Թադևոսյան: Հայոց Մեծ եղեռն. տասը հարց և ինը պատասխան: Երևան, 2015:
  2. Մասնավորապես՝ Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1
  3. Տես նաև՝ Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 7-րդ, էջ 423-431:
  4. Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 4-րդ, էջ 124:
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 5,25 5,26 5,27 5,28 5,29 5,30 Տես ՀՀ Գիտությունների ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական կայք: [1]
  6. Այսինքն՝ երիտթուրքերի կամ ժոն-թուրքերի՝ Jön Türkler - Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեան, ռազմական պատմաբան:
  7. Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 4-րդ, էջ 124: «Թալեաթ փաշա» հոդված: [2]
  8. Ռազմական հանցագործ: - Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեան, ռազմական պատմաբան:
  9. Հայասպանություն - Armenocide, Արմենոցիդ - Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրյան, ռազմական պատմաբան:
  10. Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 4-րդ, էջ 59: «Էնվեր փաշա» հոդված:
  11. Լուսանկարի աղբյուրը՝ Underwood & Underwood, New York - Project Gutenberg eText 10338
  12. Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 9-րդ, էջ 484: «Ջեմալ փաշա Ահմեդ» հոդված: Հեղինակ՝ Ե․ ՍարգսյաԱ:
  13. Լուսանկարի աղբյուրը՝ http://www.ermenisoykirimi.net/mimbahattinsakir.gif [3]
  14. Լուսանկարի աղբյուրը՝ Image from Genocide Museum of Armenia
  15. «Հայկական հարց» հանրագիտարան, Երևան,1996թ.: էջ 351: «Նազմը բեյ Սելանիկլի» հոդված: Հեղինակ՝ Ռ. Սահակյան: [4]
  16. Լուսանկարի աղբյուրը՝ Henry Morgenthau (senior): Ambassador Morgenthau's story. New York 1918. [5]
  17. Տես ՀՀ Գիտությունների ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական կայք: «ԱՆԱՎԱՐՏ ՆՅՈՒՐՆԲԵՐԳ». ԵՐԻՏԹՈՒՐՔԵՐԻ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 90-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ: Տե՛ս ավելին՝ [6]
  18. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 247.
  19. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 97.
  20. Image by the Directorate General of Press and Information
  21. Image by the Directorate General of Press and Information
  22. 22,0 22,1 Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 91.
  23. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 21.
  24. http://www.geliboluyuanlamak.com/resimler/haberler/218.jpg
  25. {{Information |Description=(անգլերեն) |Source=Turkey's War |Author=Ottoman Army |Date=1918 |Permission=PD-Ottoma
  26. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 133.
  27. Republic of Turkey -
  28. NA - Axis History
  29. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 36.
  30. NA - Axis History
  31. Tutuklanan komutanından ayrılmayıp gönüllü sürgüne gitmiştir.
  32. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 349.
  33. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 12.
  34. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 251.
  35. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 100.
  36. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 94.
  37. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 142.
  38. 38,0 38,1 Image from Genocide Museum, Yerevan, Armenia
  39. 39,0 39,1 Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական կայք
  40. Unknown photographer, official portrait - The Ministry of Interior Affaris of the Republic of Turkey.[7]
  41. Carl Pietzner - Sport & Salon, vol. 18, nr. 32 (7 Ağustos 1915), p. 9
  42. Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1, p. 24.
  43. NA - Turkey in the First World War
  44. Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu, Türk Parlamento Tarihi, Millî Mücadele ve T.B.M.B. I. Dönem 1919-1923 - III. Cilt: I. Dönem Milletvekillerin Özgeçmişleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları, Ankara, 1995, ISBN 975-7291-06-4, pp. 472-474. (թուրքերեն)
  45. Լուսանկարի աղբյուրը՝ Brain News Service (publisher)
  46. 46,0 46,1 Հայկական Հարց Հանրագիտարան (Armenian Question Encyclopedia), Երևան, 1996: «Սայիդ Հալիմ փաշա» հոդված: Հեղինակ՝ Մուրադ Բոջոլյան: [8]
  47. Աղբյուրը՝ Synopsis of ‘Judgment at Istanbul: The Armenian Genocide Trials’. The Armenian Weekly. January 4, 2012, in Books & Art. [9]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաղապար:Հայաստանի քեմալա-բոլշևիկյան բաժանում Կաղապար:Turkish War of Independence Կաղապար:Malta topics