Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարան
Apache-0110.JPG
Տեսակ աստղադիտարան
Աստղադիտարանի կոդ 705
Երկիր Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Վայր Նյու Մեքսիկո
Կայք apo.nmsu.edu
Կոորդինատներ: 32°46′49.000000100788″ հս․ լ. 105°49′13.000000108024″ ամ. ե. / 32.78027777780577168° հս․. լ. 105.82027777780778877° ավ. ե. / 32.78027777780577168; 105.82027777780778877
Apache Point Observatory Վիքիպահեստում

Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարան (անգլ.՝ Apache Point Observatory, ՄԱՄ կոդը՝ 705), աստղադիտարան ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգի Սանսփոթ համայնքի մոտ, Սակրամենտո լեռնաշղթայում, մոտավորապես 29 կմ հարավ Քլաուդքրոֆթ գյուղից։ Աստղադիտարանը կառավարվում է Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարանի (NMSU) կողմից և պատկանում է Աստղաֆիզիկական հետազոտությունների կոնսորցիումին (ARC)։ Աստղադիտարանի տարածքը բաց է այցելությունների համար, սակայն շենքերը և աստղադիտակները փակ են[1]։

Աստղադիտարանում իրականացվել է SDSS ծրագիրը, որի շրջանակներում հայտնաբերվել և հետազոտվել են բազմաթիվ աստերոիդներ[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստղաֆիզիկական հետազոտությունների կոնսորցիումը հիմնվել է 1984 թվականին 3,5 մ աստղադիտակ կառուցելու նպատակով։ Իսկզբանե այն հիմնվել էր հինգ կազմակերպությունների կողմից. Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարան, Վաշինգտոնի համալսարան, Չիկագոյի համալսարան, Փրինսթոնի համալսարան և Վաշինգտոնի պետական համալսարան։

Ժամանակի ընթացքում ևս հինգ կազմակերպություններ միացան նախագծին. Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտ, Ջոն Հոփքինսի համալսարան, Կոլորադոյի համալսարան, Վիրջինիայի համալսարան և Ջորջիայի պետական համալսարան։

Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարանում տեղադրված 3,5 մ և 0,5 մ աստղադիտակների կառուցման ֆոնդերը ապահովվում էին կոնսորցիումի կողմից, սակայն 2,5 մ աստղադիտակը ֆինանսավորվել է բազմաթիվ աղբյուրներից։ Աստղադիտարանում կառուցված 1,0 մ աստղադիտակը ֆինանսավորվել է Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարանի կողմից միանձնյա[3]։

Աստղադիտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ARC 3,5 մ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ARC 3,5 մետր աստղադիտակը

ARC 3,5 մ աստղադիտակը իրենից ներկայացնում է Ռիչի-Կրետյենի ռեֆլեկտոր տեղակայված ալտ-ազիմուտային հենքի վրա, մի քանի ֆոկալ կետերում տեղադրված գործիքներով։ Շինության կառուցումը սկսվել է 1985 թվականին, սակայն աստղադիտակի ամբողջական գործարկումը հետաձգվում էր մինչև 1994 թվականի նոյեմբեր, հիմնական հայելու արտադրական խնդիրների հետ կապված[4]։ 1991 թվականից մինչև վաղ 1993 թվականը աստղադիտակի վրա տեղադրված էր 1,8 մ հայելի, որը այժմ տեղափոխվել է Ռոթնիի աստղադիտարան[5][6]։

Աստղադիտակով կարելի է կատարել հեռահար դիտարկումներ ինտերնետի օգտագործմամբ[7]։

SDSS 2,5 մ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

SDSS աստղադիտակի շինությունը

SDSS 2,5 մ աստղադիտակը օգտագործվում է Սլոանի թվայնացված երկնքի հետազոտություն ծրագրի կողմից, և սկսել է գործել 2000 թվականից։ Այն Ռիչի-Կրետյեն ռեֆլեկտոր է ալտ-ազիմուտային հենքի վրա։ Այն նախագծվել է անսովոր լայն 3° տեսանկյունով, երկնքի ավելի լայն հատվածների հետազոտության համար[8]։

NMSU 1,0 ն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

NMSU 1,0 ն աստղադիտակը Ռիչի-Կրետյեն ռեֆլեկտոր է ալտ-ազիմուտային հենքի վրա, կառուցվել է 1994 թվականին[9][10]։ Աստղադիտակի վրա տեղադրված 2048x2048 ԼԿՍ սարքը, որը տեղադրված է Նեսմիթի ֆոկուսում ապահովում է երկնքի 15,7 արկրոպե տեսադաշտ[11]։

0,5 մ ARCSAT[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

0,5 մ ARC Փոքր ապերտուրով աստղադիտակը (ARCSAT), նախկինում անվանվում էր Ֆոտոմետրիկ աստղադիտակ (PT), եղել է SDSS ծրագրի մաս։ Այն ռեֆլեկտոր աստղադիտակ է հասարակածային հենքի վրա, ունի մեկ ԼԿՍ խցիկ[12]։ Կառուցվել է 1991 թվականին, ապա տեղափոխվել իր նախկին տեղադրման վայրից և օգտագործվել SDSS ծրագրի շրջանակներում մինչև 2005 թվականը[13]։ Այն այժմ օգտագործվում է փոքր հետազոտական ծրագրորի կողմից։

Նախկին աստղադիտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 0,6 մ ռեֆլեկտոր աստղադիտակը կառուցվել էր 1993 թվականին, SDSS ծրագրի շրջանակներում երկնքի իրավիճակի հետազոտման համար, սակայն այն համարվեց ոչ բավարար ծրագրի համար, և փոխարինվեց 0,5 մ ARCSAT աստղադիտակով[13]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Public Access and Tours»։ Apache Point Observatory։ Վերցված է 2012-01-07 
  2. «Minor Planet Discoverers (by number)»։ Minor Planet Center։ 14 November 2016։ Վերցված է 29 November 2016 
  3. Holtzman, Jon (2009-03-15). «Apache Point Observatory: Facilities, Operations, and Partnerships». Astro2010: The Astronomy and Astrophysics Decadal Survey (National Academies). http://www8.nationalacademies.org/astro2010/DetailFileDisplay.aspx?id=438։ Վերցված է 2012-01-14. 
  4. Peterson, Jim։ «A Brief History of the Astrophysical Research Consortium (ARC) and the Apache Point Observatory (APO)»։ Apache Point Observatory։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-11-ին։ Վերցված է 2012-01-07 
  5. «Annual Reports of Astronomical Observatories and Departments: Apache Point Observatory, Astrophysical Research Consortium»։ Bulletin of the American Astronomical Society 24: 17։ 1992։ Bibcode:1992BAAS...24...17. 
  6. York D. G. (1994)։ «University of Chicago, Apache Point Observatory/Department of Astronomy and Astrophysics, Chicago, Illinois 60637»։ Bulletin of the Astronomical Society 26: 58։ Bibcode:1994BAAS...26...58Y 
  7. «TUI Telescope User Interface»։ Apache Point Observatory։ Վերցված է 2012-01-07 
  8. Gunn James E. (1 April 2006)։ «The 2.5 m Telescope of the Sloan Digital Sky Survey»։ The Astronomical Journal 131 (4): 2332–2359։ Bibcode:2006AJ....131.2332G։ arXiv:astro-ph/0602326։ doi:10.1086/500975 
  9. Holtzman Jon A., Harrison, Thomas E., Coughlin, Jeffrey L. (1 January 2010)։ «The NMSU 1 m Telescope at Apache Point Observatory»։ Advances in Astronomy 2010: 1–9։ Bibcode:2010AdAst2010E..46H։ doi:10.1155/2010/193086։ Վերցված է 2012-01-07 
  10. «Annual Reports of Astronomical Observatories and Departments: Astrophysical Research Consortium, Apache Point Observatory»։ Bulletin of the American Astronomical Society 27: 9։ 1995։ Bibcode:1995BAAS...27....9. 
  11. «APO 1m telescope Home Page»։ Apache Point Observatory։ Վերցված է 2012-01-07 
  12. «Astrophysical Research Consortium Small Aperture Telescope»։ Apache Point Observatory։ Վերցված է 2012-01-07 
  13. 13,0 13,1 «History of the 20-inch Telescope»։ Apache Point Observatory։ Վերցված է 2012-01-07 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]