Jump to content

Ապակենտրոնացված ինքնավար կազմակերպություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ապակենտրոնացված ինքնավար կազմակերպություն (DAO) համակարգչային ծրագրերի կազմակերպման համար նախատեսված ծրագրային համակարգ, որոնք կառավարվում են ապակենտրոնացված գրանցամատյանի տեխնոլոգիայի միջոցով, ինչպիսին է բլոկչեյնը[1][2][3]: Այս համակարգերը ամենից հաճախ օգտագործվում են քվեարկության և ֆինանսների կառավարման համար, ինչպես նաև այլ գործընթացների համար: Այս տեսակի կազմակերպչական համակարգի ճշգրիտ իրավական կարգավիճակը պարզ չէ[4]:

DAO-ները սերտորեն կապված են կրիպտոարժույթի և Web3-ի հետ։ Անվանումն ու հայեցակարգը ծագել են 2016 թվականին The DAO-ի թողարկումից, որը կառուցվել է Ethereum-ի վրա հիմնված ռիսկային կապիտալի ֆոնդը կառավարելու համար, քանի որ այն կուտակել էր 3.6 միլիոն եթերային կրիպտոարժույթ, որն այն ժամանակ արժեր ավելի քան 70 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Այս համակարգը հետագայում կոտրվել է և շաբաթներ անց կորցրել մոտ 50 միլիոն դոլար[5]: Հաջորդ շաբաթներին մասնագետները կարողացել են չեզոքացնել կորուստը և գումարը վերականգնվել է Ethereum բլոկչեյնի կոշտ ֆորքի միջոցով։ Ethereum-ի հանքագործների և հաճախորդների մեծ մասը անցել է նոր ֆորքին, մինչդեռ սկզբնական շղթան դարձել է Ethereum Classic։

DAO-ների կառավարումը ենթակա է վիճահարույց հարցերի։ Քանի որ դրանք հաճախ հատկացնում և բաշխում են քվեարկության իրավունք տվող տոկեններ, դրանց կուտակումը կարող է հանգեցնել իշխանության կենտրոնացման[6]:

Նախապատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած տերմինը կարող է հետագծվել դեռևս 1990-ական թվականներին, այն ավելի լայնորեն ընդունվեց միայն 2013 թվականին[7]: Չնայած որոշ մարդիկ պնդում են, որ Bitcoin-ը առաջին DAO-ն էր, այսօր տերմինը հաճախ ընկալվում է որպես ծրագրային ապահովում և խելացի պայմանագրեր՝ գոյություն ունեցող բլոկչեյն ցանցի վրա[7]:

Ապակենտրոնացված ինքնավար կազմակերպչական համակարգերը բնութագրվում են ապակենտրոնացված տեխնոլոգիաների, ինչպիսին է բլոկչեյն տեխնոլոգիան, օգտագործմամբ՝ ինտերնետում թվային փոխազդեցությունները հետևելու համար անվտանգ թվային գրանցամատյան ապահովելու համար, որը պաշտպանված է կեղծիքներից՝ վստահելի ժամանակային դրոշմանիշներով և բաշխված տվյալների բազայի տարածմամբ[8]։ Այս մոտեցումը վերացնում է փոխադարձաբար ընդունելի վստահելի երրորդ կողմ ներգրավելու անհրաժեշտությունը ցանկացած ապակենտրոնացված թվային փոխազդեցության կամ կրիպտոարժույթի գործարքում։ Բլոկչեյնով հնարավոր գործարքի և դրան կից տվյալների հաղորդման ծախսերը կարող են զգալիորեն փոխհատուցվել ինչպես վստահելի երրորդ կողմի, այնպես էլ տարբեր գրառումներում պայմանագրային փոխանակումների կրկնվող գրանցման անհրաժեշտության վերացմամբ։ Օրինակ, բլոկչեյնի տվյալները (եթե կարգավորող կառույցները թույլ տան) կարող են փոխարինել հանրային փաստաթղթերին, ինչպիսիք են սեփականության իրավունքի վկայականները և տիտղոսները։ Տեսականորեն, բլոկչեյն մոտեցումը թույլ է տալիս բազմաթիվ ամպային հաշվարկների օգտատերերի մտնել թույլ կապակցված peer-to-peer խելացի պայմանագրային համագործակցության մեջ[1][9]։

Վիտալիկ Բուտերինը առաջարկեց, որ DAO-ի գործարկումից հետո այն կարող է կազմակերպվել այնպես, որ աշխատի առանց մարդկային կառավարչական փոխազդեցության, եթե խելացի պայմանագրերը աջակցվեն Turing-complete հարթակի կողմից: Ethereum-ը, որը կառուցված է բլոկչեյնի վրա և գործարկվել է 2015 թվականին, նկարագրվել է որպես այդ Turing շեմին համապատասխանող, այդպիսով հնարավոր դարձնելով նման DAO-ները[1][10][11]: Ապակենտրոնացված ինքնավար կազմակերպությունները կարող են հեշտացնել բաց հարթակները, որոնց միջոցով անհատները վերահսկում են իրենց ինքնությունը և անձնական տվյալները[12]:

Կառավարում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

DAO կառավարումը համակարգվում է քվեարկության իրավունք տվող տոկենների կամ NFT-ների միջոցով: Կառավարումն իրականացվում է մի շարք առաջարկների միջոցով, որոնց քվեարկությունը վերաբերում է բլոկչեյնի միջոցով քվեարկությանը[13] և ավելի շատ կառավարման տոկենների տիրապետումը հաճախ հանգեցնում է քվեարկության ավելի մեծ իրավունքի[14]: Կառավարման տոկենների ոչ ակտիվ տերերը կարող են լուրջ խոչընդոտ լինել DAO կառավարման համար[3], ինչը հանգեցրել է քվեարկության իրավունքը այլ կողմերին փոխանցելուն թույլ տվող ներդրման:

Խնդիրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիալական

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քվեարկության իրավունք տրամադրող տոկենները հաճախ չեն օգտագործվում քվեարկելու համար[15]: DAO-ներում ոչ ակտիվ կամ քվեարկելու իրավունք չունեցող հասցեները հաճախ խաթարում են կազմակերպության հնարավոր ֆունկցիոնալությունը։

Մեկ այլ ռիսկ է իշխանության կենտրոնացումը այն դեպքում, երբ առանձին հասցեները կուտակում են մեծ քանակությամբ տոկեններ, որոնք տալիս են քվեարկության իրավունք: Այս տոկենների կենտրոնացումը կարող է խափանել կառավարման իշխանությունը բաշխելու նկրտումները: Ապակենտրոնացված ֆինանսական DAO-ների ընտրված թվի ուսումնասիրության արդյունքում ցույց է տրվել, որ տոկենների բաշխումը խիստ կենտրոնացված է նմուշում գտնվող փոքր թվով հասցեների միջև[16]:

Իրավական կարգավիճակը, պատասխանատվությունը և կարգավորումը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տեսակի բիզնես կազմակերպության ճշգրիտ իրավական կարգավիճակը, ընդհանուր առմամբ, անհասկանալի է և կարող է տարբեր լինել ըստ իրավասության։ 2021 թվականի հուլիսի 1-ին Վայոմինգը դարձավ ԱՄՆ առաջին նահանգը, որը ճանաչեց DAO-ները որպես իրավաբանական անձ[17]: Ամերիկյան CryptoFed DAO-ն դարձավ առաջին բիզնես կազմակերպությունը, որը ճանաչվեց որպես այդպիսին[18]: ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի կողմից բլոկչեյնի վրա հիմնված ընկերությունների նկատմամբ որոշ նախկին մոտեցումներ համարվել են չգրանցված արժեթղթերի անօրինական առաջարկներ[19][20]։ Չնայած հաճախ անորոշ իրավական կարգավիճակ ունենալուն, DAO-ն ֆունկցիոնալ առումով կարող է լինել կորպորացիա՝ առանց կորպորացիայի իրավական կարգավիճակի՝ ընդհանուր գործընկերություն[19]։ Հայտնի մասնակիցները կամ DAO-ի և կարգավորվող ֆինանսական համակարգերի միջև գտնվողները կարող են լինել կարգավորող մարմինների կամ քաղաքացիական հայցերի թիրախ, եթե նրանք չեն համապատասխանում օրենքի պահանջներին[21]։

Անվտանգություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

DAO-ի կոդը դժվար է փոփոխել համակարգի գործարկումից հետո, ներառյալ այնպիսի սխալների ուղղումները, որոնք այլապես աննշան կլինեին կենտրոնացված կոդում: DAO-ի ուղղումները պահանջում են նոր կոդի գրում և բոլոր ֆոնդերի տեղափոխման համաձայնություն: Չնայած կոդը տեսանելի է բոլորի համար, այն դժվար է վերանորոգել, այդպիսով թողնելով հայտնի անվտանգության բացերը բաց շահագործման համար, եթե չհրավիրվի մորատորիում սխալների ուղղման համար[22]:

2016 թվականին DAO-ն՝ որոշակի DAO-ն, սահմանեց ռեկորդ մինչ օրս ամենամեծ ամբոխֆինանսավորման արշավի համար[23][24]։ Հետազոտողները նշեցին DAO-ի կոդի հետ կապված բազմաթիվ խնդիրներ։ DAO-ի գործառնական ընթացակարգը թույլ էր տալիս ներդրողներին կամքով դուրս բերել ցանկացած գումար, որը դեռևս չէր հատկացվել նախագծին. այդպիսով միջոցները կարող էին արագ սպառվել[25]։ Չնայած պաշտպանության միջոցները նպատակ ունեին կանխել բաժնետերերի ձայների շահարկումը՝ ներդրումներ շահելու համար, կային մի շարք անվտանգության խոցելիություններ։ Դրանք հնարավորություն տվեցին 2016 թվականի հունիսի կեսերին սկսել DAO-ից միջոցների մեծ քանակությամբ դուրսբերման փորձ[26][27]։ 2016 թվականի հուլիսի 20-ին Ethereum բլոկչեյնը բաժանվեց՝ սկզբնական պայմանագիրը փրկելու համար։

DAO-ները կարող են ենթարկվել հեղաշրջումների կամ թշնամական զավթումների, որոնք կփոխեն քվեարկության կառուցվածքը, հատկապես, եթե քվեարկության իրավունքը հիմնված է անձի ունեցած տոկենների քանակի վրա: Դրա օրինակ է 2022 թվականը, երբ մեկ անհատ հավաքեց բավարար քանակությամբ տոկեններ՝ Build Finance DAO-ի նկատմամբ քվեարկության իրավունք ստանալու համար, որոնք այնուհետև օգտագործեց DAO-ից իր ամբողջ կրիպտոարժույթը հեռացնելու համար[28]:

Նշանավոր DAO-ների ցանկ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Անուն Թոքեն Օգտագործման դեպքեր Ցանց Գործարկել Կարգավիճակ
AssangeDAO JUSTICE Գնել է Պակի NFT-ի Ժամացույց արվեստի գործը՝ WikiLeaks- ի հիմնադիր Ջուլիան Ասանժի իրավական պաշտպանությունը ֆինանսավորելու համար։ Էթերիում 2022, Փետրվար[29] Գործառնական
ConstitutionDAO PEOPLE Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության բնօրինակ օրինակի գնում Էթերիում 2021, նոյեմբեր[30] Անգործունակ[31]
Internet Computer ICP Ապակենտրոնացված կառավարում, արձանագրությունների արդիականացում, ծրագրային ապահովման համայնքային վերահսկողություն: Ինտերնետային համակարգիչ 2021, Մայիս[32] Գործառնական
FreeRossDAO[33] FREE Ռոս Ուլբրիխտի ներում, քրեական արդարադատության բարեփոխումների պաշտպանության կազմակերպություն: Էթերիում 2021,Դեկտեմբեր[34] Անգործունակ է մինչև 2023 թվականի մայիսը[35]
MakerDAO[36] MKR Դաի (կրիպտոարժույթ) կայուն մետաղադրամի պահպանող և կարգավորող, վարկատու: Էթերիում 2021, Դեկտեմբեր Գործառնական
MoonDAO MOONEY Blue Origin-ի տիեզերական թռիչքի երկու տեղ գնելը և լուսնի վրա նստեցման արագացմանն ուղղված հետազոտությունների ֆինանսավորումը[37]: Էթերիում 2021,Դեկտեմբեր[38] Գործառնական
PleasrDAO PEEPS Արվեստի հավաքորդների խումբ, որոնց պատկանում է Վու Տանգ կլանի Մի անգամ Շաոլինում ալբոմի միակ օրինակը[39] Էթերիում 2021, Ապրիլ Գործառնական
The DAO DAO Ռիսկային կապիտալ Էթերիում 2016, Ապրիլ Անջատվել է 2016 թվականի վերջին՝ հաքերային հարձակման պատճառով[40]
Uniswap UNI Ապակենտրոնացված բորսա (DEX), ավտոմատացված շուկայական կառուցում (AMM): Էթերիում և Սելո 2018, նոյեմբեր Գործառնական
HairDAO HAIR Անագենի հետևում կանգնած կազմակերպությունը փորձում է առցանց բիոհաքերների միջոցով լուծել HairDAO խնդիրը[41]: 2023 թվական Գործառնական

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 Vigna, P.; Casey, M. J. (2015 թ․ հունվարի 27). The Age of Cryptocurrency: How Bitcoin and the Blockchain Are Challenging the Global Economic Order. St. Martin's Press. ISBN 978-1-25006563-6.
  2. ↑ Hodson, H. (2013 թ․ նոյեմբերի 20). «Bitcoin moves beyond mere money». New Scientist.
  3. 1 2 «The DAO of accrue: A new, automated investment fund has attracted stacks of digital money». The Economist. 2016 թ․ մայիսի 21.
  4. ↑ «Beyond financial regulation of crypto-asset wallet software: In search of secondary liability». Computer Law & Security Review (անգլերեն). 49. 2023-07-01. doi:10.1016/j.clsr.2023.105829. ISSN 0267-3649. S2CID 258733922.
  5. ↑ Price, Rob (2016 թ․ հունիսի 17). «Digital currency Ethereum is cratering amid claims of a $50 million hack». Business Insider. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 17-ին.
  6. ↑ «Decentralised Finance's timocratic governance: The distribution and exercise of tokenised voting rights». Technology in Society (անգլերեն). 73. 2023 թ․ մայիս. doi:10.1016/j.techsoc.2023.102251. S2CID 258245920.
  7. 1 2 «Decentralized Autonomous Organization». Internet Policy Review. 10 (2). 2021. doi:10.14763/2021.2.1556. ISSN 2197-6775. S2CID 235559086. {{cite journal}}: |hdl-access= requires |hdl= (օգնություն)
  8. ↑ Wright, A.; De Filippi, P. (2015 թ․ մարտի 10). «Decentralized Blockchain Technology and the Rise of Lex Cryptographia». SSRN 2580664.
  9. ↑ Norta, A. (2015 թ․ օգոստոսի 18). «Creation of Smart-Contracting Collaborations for Decentralized Autonomous Organizations». Perspectives in Business Informatics Research. Lecture Notes in Business Information Processing. Vol. 229. էջեր 3–17.
  10. ↑ Pangburn, D. J. (2015 թ․ հունիսի 19). «The Humans Who Dream of Companies That Won't Need Us». FastCompany.
  11. ↑ Evans, J. (2015 թ․ օգոստոսի 1). «Vapor No More: Ethereum Has Launched». TechCrunch.
  12. ↑ Deegan, P. (2014). «Chapter 14—The Relational Matrix: The Free and Emergent Organizations of Digital Groups and Identities». In Clippinger, J. H.; Bollier, D. (eds.). From Bitcoin to Burning Man and Beyond: The Quest for Identity and Autonomy in a Digital Society. Amherst, Massachusetts, USA. էջեր 160–176]. ISBN 978-1-937146-58-0. «creating an operational and autonomous Trust Framework [that can i]ntegrate with a secure discovery service in the form of a Decentralized Autonomous Organization ...»{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
  13. ↑ «Task management in decentralized autonomous organization». Journal of Operations Management (անգլերեն). 68 (6–7): 649–674. 2022 թ․ սեպտեմբեր. doi:10.1002/joom.1179. ISSN 0272-6963. S2CID 248309790.
  14. ↑ «Decentralised Finance's timocratic governance: The distribution and exercise of tokenised voting rights». Technology in Society (անգլերեն). 73. 2023 թ․ մայիս. doi:10.1016/j.techsoc.2023.102251. S2CID 258245920.
  15. ↑ «Decentralised Finance's timocratic governance: The distribution and exercise of tokenised voting rights». Technology in Society (անգլերեն). 73. 2023 թ․ մայիս. doi:10.1016/j.techsoc.2023.102251. S2CID 258245920.
  16. ↑ «Decentralised Finance's timocratic governance: The distribution and exercise of tokenised voting rights». Technology in Society (անգլերեն). 73. 2023 թ․ մայիս. doi:10.1016/j.techsoc.2023.102251. S2CID 258245920.
  17. ↑ «Decentralized Autonomous Organizations Find a Home in Wyoming». JD Supra (անգլերեն). Վերցված է 2021-07-09-ին.
  18. ↑ «Wyoming becomes first US state to legally recognise DAO». finance.yahoo.com (ամերիկյան անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 7. Վերցված է 2021-07-09-ին.
  19. 1 2 Popper, N. (2016 թ․ մայիսի 21). «A Venture Fund with Plenty of Virtual Capital, but No Capitalist». New York Times.
  20. ↑ «SEC Charges Bitcoin Entrepreneur With Offering Unregistered Securities». US Securities and Exchange Commission. 2014 թ․ հունիսի 3.
  21. ↑ Levine, M. (2016 թ․ մայիսի 17). «Blockchain Company Wants to Reinvent Companies». Bloomberg View: Wall Street. Bloomberg News.
  22. ↑ Peck, M. (2016 թ․ մայիսի 28). «Ethereum's $150-million Blockchain-powered Fund Opens Just as Researchers Call For a Halt». IEEE Spectrum. Institute of Electrical and Electronics Engineers.
  23. ↑ Vigna, P. (2016 թ․ մայիսի 16). «Chiefless Company Rakes in More Than $100 Million». Wall Street Journal.
  24. ↑ Waters, R. (2016 թ․ մայիսի 17). «Automated company raises equivalent of $120M in digital currency». Financial Times.
  25. ↑ Popper, N. (2016 թ․ մայիսի 27). «Paper Points Up Flaws in Venture Fund Based on Virtual Money». The New York Times.
  26. ↑ Popper, N. (2016 թ․ հունիսի 17). «Hacker May Have Taken $50 Million From Cybercurrency Project». New York Times.
  27. ↑ Price, R. (2016 թ․ հունիսի 17). «Digital currency Ethereum is cratering amid claims of a $50 million hack». Business Insider. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 17-ին.
  28. ↑ «Democratic DAO Suffers Coup, New Leader Steals Everything - VICE». Vice.com. 2022 թ․ փետրվարի 15. Վերցված է 2022-02-16-ին.
  29. ↑ «'Cypherpunks have rallied to Assange': NFT auction raises $52m for WikiLeaks founder». The Guardian (անգլերեն). Reuters. 2022 թ․ փետրվարի 9.
  30. ↑ «They Love Crypto. They're Trying to Buy the Constitution». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). 2021-11-17. ISSN 0362-4331. Վերցված է 2021-11-17-ին.
  31. ↑ Fox, Matthew (2022 թ․ հունվարի 19). «Tokens of the defunct DAO that failed to buy a copy of the constitution are worth $300 million even after disbanding». news.yahoo.com (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022-01-28-ին.
  32. ↑ «Overnight Crypto Sensation Sets Out to Undo Internet's Failings». Bloomberg (ամերիկյան անգլերեն). 2021-05-11.
  33. ↑ Collier, Kevin (2021 թ․ դեկտեմբերի 10). «NFT of Silk Road founder's art sells for more than $6 million». www.nbcnews.com. NBC News. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 10-ին.
  34. ↑ Mak, Aaron (2022 թ․ հունվարի 25). «Ross Ulbricht Went to Jail for Letting People Buy Drugs With Bitcoin. Can These Crypto Obsessives Get Him Out?». slate.com. Slate. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 10-ին.
  35. ↑ «FreeRossDao website» (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2024-11-16-ին.
  36. ↑ Ehrlich, Steven. «How Crypto's Original Bubble Boy Rode Ethereum And Is Now Pulling The Strings Of The DeFi Boom». Forbes (անգլերեն). Վերցված է 2022-07-20-ին.
  37. ↑ «Space Business: MoonDAO's Golden Tickets». Quartz (անգլերեն). 2022-08-04. Վերցված է 2024-03-21-ին.
  38. ↑ «MoonDAO Will Pick 2 of the Next Blue Origin Astronauts With the Help of NFTs». CNET (անգլերեն). Վերցված է 2024-03-21-ին.
  39. ↑ «Revealed: The Crypto Fans Who Secretly Paid $4 Million for Pharma Bro's Wu-Tang Album». Rolling Stone (ամերիկյան անգլերեն). 2021-10-20. Վերցված է 2022-11-09-ին.
  40. ↑ «Someone Just Stole $50 Million from the Biggest Crowdfunded Project Ever (Humans Can't Be Trusted)». Wired. 2016 թ․ հունիսի 18. ISSN 1059-1028. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
  41. ↑ Pearson ·, Jordan (2025-05-28). «Inside the Discord Community Developing Its Own Hair Loss Drugs». 404 Media (անգլերեն). Վերցված է 2025-10-03-ին.

Առընթեր գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ապակենտրոնացված_ինքնավար_կազմակերպություն&oldid=10788100» էջից