Աորտայի աղեղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աորտայի աղեղ
Տեսակզարկերակներ
Ենթադասsegment of thoracic aorta?[1]
Մասն էԱորտա
Կազմված էկազմված է երեք շերտերից՝ ներքին շերտ՝ tunica intima, միջին շերտ՝ tunica media և արտաքին շերտ՝ tunica adventitia
Անատոմիական տեղայնացումԱորտայի հատված, որն ընկած է վերել և վայրէջ աորտաների միջև։
Լատիներեն անվանումarcus aortae
ՀամակարգՍիրտ-անոթային
Foundational Model of Anatomy3768[1]
Terminologia Anatomica 98A12.2.04.001
Նկարագրված էԳրեյի անատոմիա (20-րդ հրատարակություն)[2]
Arcus aortae Վիքիպահեստում

Աորտայի աղեղ կամ արտայի լայնական աղեղ աորտայի հատված, որն ընկած է վերել և վայրէջ աորտաների միջև։ Աորտայի աղեղը տեղակայված է հետ և անցնում է դեպի շնչափողի ձախ կողմը։

Կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսվածաբանորեն աորտան և աորտայի աղեղը, նույնպես, կազմված է երեք շերտերից՝ ներքին շերտը՝ tunica intima-ն պատում է անոթի լուսանցքը և կազմված է պարզ տափակ էպիթելային բջիջներից, միջին շերտը՝ tunica media-ն կազմված է հարթ մկաններից և էլաստինային թելերից և արտաքին շերտը՝ tunica adventitia-ն կազմված է փուխր շարակցական հյուսվածքից[3]։ Ներվավորվում է բարոմետրիկ նյարդային վերջավորություններով, աորտալ աղեղը պատասխանատու է անոթի պատի ձգվածության փոփոխումը զգալու համար[4]։

Աորտան սկսվում է աջ երկրորդ կրծոսկր-կողային հոդավորման վերին եզրի մակարդակին և ընթանում է վեր, հետ և ձախ, և տեղակայվում շնչափողի ձախ կողմում, այնուհետև իջնում վար մարմնի ձախ կողմով՝ չորորդ կրծքային ողի մակարդակին[5]։ Այդ հատվածից սկսած աորտան շարունակվում է որպես վայրէջ աորտա[5][6]։

Աորտայի աղեղը ունի երեք ճյուղեր՝ առաջին և ամենախոշոր ճյուղը բազկագլխային ցողունն է, որը տեղակայված է աջ և մի փոքր առաջ մյուս ճյուղերից, սկիզբ է առնում կրծոսկրի մանուբրիումի հետևում։ Հաջորդ ճյուղը ձախ ընդհանուր քնային զարկերակն է, որը սկիզբ է առնում աորտայի աղեղից՝ բազկագլխային ցողունից ձախ և վեր է բարձրանում վերին միջնորմով և շնչափողի ձախ կողմով։ Երրորդ ճյուղը ձախ ենթանրակային զարկերակն է, որը աորտայի աղեղից սկիզբ է առնում ձախ ընդհանուր քնային զարկերակից ձախ և ուղղվում վեր, անցնում վերին միջնորմով և շնչափողի ձախ կողմով[7]։ Անատոմիական տարբերակ է հանդիսանում ձախ վերտեբրալ զարկերակի սկիզբ առնելը աորտայի աղեղից՝ ձախ ենթանրակային զարկերակից սկսվելու փոխարեն։

Աորտայի աղեղը ձևավորում է երկու կորություն՝ մեկը ուռուցիկությամբ ուղղված վեր, մյուսը՝ առաջ և ձախ։ դրա վերին եզրը սովորաբար գտնվում է manubrium sterni-ի վերին եզրից 2․5 սմ վար[5]։

Կրծքային աորտան սկիզբ առնելով սրտից իր առավելագույն տրամագիծն ունի աորտայի արմատի շրջանում՝ 40 մմ։ Երբ այն վերածվում է վերել աորտայի տրամագիծը կազմում է < 35–38 մմ և դրա տրամագիծը կազմում է 30 մմ աղեղի շրջանում։ Վայրէջ աորտայի տրամագիծը չպեստք է գերազանցի 25 մմ-ը[8][9]։

Աորտայի աղեղը տեղակայված է միջնորմում։

Զարգացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աորտայի աղեղնվերել և վայրէջ աորտաների միջև ընկած հատվածն է և դրա կենտրոնական հատվածը ձևավորվում է ձախ 4-րդ աորտալ աղեղից զարգացման վաղ շրջանում[10]։

դուկտուս արտերոզուսը (բոտալյան ծորան) միանում է աորտայի աղեղին դրա վերջին հատվածում՝ պտղի զարգացման շրջանում։ Այն հնարավորություն է ընձեռում աջ փորոքից մղված արյան մեծ մասի թոքային անոթների շրջանցմանը և ուզզմանը դեպի արյան մեծ շրջանառություն։

Աորտայի աղեղի վերջին հատվածը հայտնի է որպես աորտայի նեղուց։ Այն այդպես է կոչվում, քանի որ այդ հատվածում աորտան նեղացած է ՝ պտղային զարգացման շրջանում նվազ արյունահոսքվ պայմանավորված։ Ձախ փորոքի աճին զուգընթաց այդ նեղացումը աստիճանաբար լայնանում է՝ հասնելով նորմալ չափի։ Այս գործընթացի տեղի չունենալը կարող է հանգեցնել աորտայի կոարկտացիայի զարգացմանը[11][12]։ Դուկտուս արտերիոզուզը միացած է աորտայի աղեղին դրա վերջնական հատվածում պտղի զարգացման շրջանում և պահպանվում է որպես բոտալյան (արտերիոզ) կապան՝ բոտալյան ծորանի հետզարգացումից հետո[11]։

Տարբերակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առկա են աորտայի աղեղից զարկերաների սկիզբ առնելու երեք առավել հաճախ հանդիպող տարբերակներ։ Մարդկանց մոտ 75%-ի շրջանում ճյուղավորումը <<նորմալ>> է, ինչպես նկարագրված է վերևում։ Որոշ անհատների շրջանում ձախ ընդհանուր քնային զարկերակը սկիզբ է աճնում բազկագլխային զարկերակից՝ աորտայի աղեղից սկսվելու փոխարեն։ Մնացած դեպքերում բազկագլխային զարկերակը և ձախ ընդհանուր քնային զարկերակը սկսվում են միևնույն հատվածից[13]։ Այս տարբերակը դիտվում է պոպուլյացիայի մոտավորապես 20%-ի շրջանում։ Երրորդ տարբերակի պարագայում՝ բազկագլխային զարկերակը բաժանվում է երեկ զարկերակների՝ ձախ ընդհանուր քնային զարկերակ, աջ ընդհանուր քնային զարկերակ և աջ ենթանրակային զարկերակ։ Այս տարբերակը դիտվում է բնակչության մոտավորապես 7%-ի շրջանում[13]։

Կլինիկական նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրծքավանդակի առաջային ռենտգենոգրաֆիայի պատկերում նկատելի է աորտայի աղեղի արտահայտված սվերը[14]։

Աորտոպեքսիան վիրահատական միջամտություն է, որի ժամանակ աորտայի աղեղը ֆիքսում է կրծոսկրին շնչափողը բաց պահելու նպատակով։

Լրացուցիչ նկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աորտայի աղեղի և ճյուղավորումների կառուցվածքի պատկեր՝ մկնային մոդել (Rattus rattus տեսակ)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 https://bioportal.bioontology.org/ontologies/FMA/?p=classes&conceptid=http%3A%2F%2Fpurl.org%2Fsig%2Font%2Ffma%2Ffma3768&jump_to_nav=true
  2. http://www.bartleby.com/107/142.html
  3. «The Cardiovascular System (Blood Vessels)»։ www2.highlands.edu։ Վերցված է 2017-04-22 
  4. webmaster@studentconsult.com։ «Printed from STUDENT CONSULT: Berne and Levy Physiology 6E - The Online Medical Library for Students plus USMLE Steps 123 (ver. 2.9)»։ users.atw.hu։ Վերցված է 2017-04-22 
  5. 5,0 5,1 5,2 Kulkarni Neeta V. (2006)։ Clinical anatomy for students : problem solving approach։ New Delhi: Jaypee Bros. Medical Publishers։ էջ 211։ ISBN 978-8180617348 
  6. Singh Inderbir (2011)։ Textbook of anatomy (5th ed.)։ New Delhi: Jaypee Brothers Medical Publishers։ էջ 465։ ISBN 978-9350253823 
  7. Drake Richard L., Vogl, Wayne, Tibbitts, Adam W.M. Mitchell, illustrations by Richard, Richardson, Paul (2005)։ Gray's anatomy for students։ Philadelphia: Elsevier/Churchill Livingstone։ ISBN 978-0-8089-2306-0 
  8. Mao SS, Ahmadi N, Shah B, Beckmann D, Chen A, Ngo L, Flores FR, Gao YL, Budoff MJ (2008)։ «Normal thoracic aorta diameter on cardiac computed tomography in healthy asymptomatic adults: impact of age and gender»։ Acad Radiol 15: 827–34։ PMC 2577848։ PMID 18572117։ doi:10.1016/j.acra.2008.02.001 
  9. Wolak A, Gransar H, Thomson LE, Friedman JD, Hachamovitch R, Gutstein A, Shaw LJ, Polk D, Wong ND, Saouaf R, Hayes SW, Rozanski A, Slomka PJ, Germano G, Berman DS (2008)։ «Aortic size assessment by noncontrast cardiac computed tomography: normal limits by age, gender, and body surface area»։ JACC Cardiovasc Imaging 1: 200–9։ PMID 19356429։ doi:10.1016/j.jcmg.2007.11.005 
  10. Bamforth Simon D., Chaudhry Bill, Bennett Michael, Wilson Robert, Mohun Timothy J., Van Mierop Lodewyk H.S., Henderson Deborah J., Anderson Robert H. (2013-03-01)։ «Clarification of the identity of the mammalian fifth pharyngeal arch artery»։ Clinical Anatomy (անգլերեն) 26 (2): 173–182։ ISSN 1098-2353։ PMID 22623372։ doi:10.1002/ca.22101 
  11. 11,0 11,1 Rubin Raphael, Strayer David S., eds. (2008)։ Rubin's Pathology: clinicopathologic foundations of medicine (5th ed.)։ Philadelphia [u.a.]: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 442։ ISBN 978-0-7817-9516-6 
  12. David P. Naidich, W. Richard Webb, Nester L. Muller, Ioannis Vlahos, Glenn A. Krinsky, eds. (2007)։ Computed tomography and magnetic resonance of the thorax (4th ed.)։ Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 100։ ISBN 978-0-7817-5765-2 
  13. 13,0 13,1 Spacek Miloslav, Veselka Josef (2012)։ «Letters to Editor Bovine arch»։ Archives of Medical Science 8 (1): 166–167։ ISSN 1734-1922։ PMC 3309453։ PMID 22457691։ doi:10.5114/aoms.2012.27297 
  14. wrongdiagnosis.com > Aortic knob Citing: Stedman's Medical Spellchecker, 2006 Lippincott Williams & Wilkins.