Աշխարհագրության պատմություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
OrteliusWorldMap.jpeg

Աշխարհագրության պատմություն, աշխարհագրություն գիտության պատմություն։ Ընդգրկում է ֆիզիկական, տնտեսական և սոցիալական աշխարհագրության պատմությունը, ինչպես նաև դիտարկվում է աշխարհագրություն գիտության ներկայիս իրավիճակին վերաբերող հարցեր և նրա զարգացման առաջընթացները։

Աշխարհագրությունը միավորում է պատմաաշխարհագրական գիտությունների համակարգը՝ աշխարհագրական հետազոտությունների և հայտնագործությունների պատմությունը, քարտեզագրության պատմությունը, պատմական աշխարհագրությունը, գեոբուսաբանությունը և այլն։

Աշխահագրությունը Հին և Մերձավոր արևելքում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաբելոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաբելոնի և Ասորեստանի հիմնական կենտրոնական մարզերն ընկած էին Միջագետքում։ Միջագետքը համարվում է մարդկային կյանքի ամենահին օջախներից մեկը։Այստեղ հնագույն ժամանակներից ի վեր բնակվում էին սեմիտական ժողովուրդներ ։Մեր թվարկությունից չորս հազարամյակ առաջ Միջագետքի ( հունարեն՝ Մեսոպոտամիա) հարավային , մերձծովյա շրջանում բնակվում էին այն ժամանակվա առումով քաղաքակրթված սումերները (կամ շումերները ), որոնք հիմնել էին մի քանի քաղաք-պետություններ։ Սումերական քաղաք-պետություններում կառուցվել էին քարե հսկայական շենքեր, ոռոգման սիստեմներ, զարգացել էր նավաշինությունը, հանդես էին եկել մի շարք արհեստներ։ Սումերները մեզ հայտնի առաջին ժողովածուն է , որ գործ է ածել վանկային գիր՝ սեպագիր, որի օգնությամբ նրանք կավե տախտակների վրա թողել են իրենց հիշատակությունները։

Սումերների առևտրական հարաբերությունների շրջանակները բավականաչափ լայն էին։ Սեմիտական ժողովուրդներից էին նաև աքքադացիները, որոնք հետագայում կոչվեցին բաբելոնացիներ։ Աքքադացիները մ․թ․ա․ 29-րդ դարում հսկայական չափով լայնացրեցին իրենց տարածքը, այլև հյուսիսային մի շարք շրջաններ։ Հյուսիսում նրանց տիրապետությունների սահմանները հասան ընդհուպ մինչև Եփրատի վերնագավառը։ Աքքադական թագավորական դինաստիայի հիմնադիր Սարգոն Առաջինի թողած մի արձանագրության համաձայն, նա իր իշխանությանն է ենթարկել « Վերին երկիրը» ՝ « Եղևնային անտառը և Արծաթե լեռներն» ընկած շրջանները։ Արևելագետները սրանք հասկաում են Լիբանանը և Տավրոսյան լեռնաշղթան։ Աքքադական թագավորության սահմանները Սարգոն Առաջինից հետո էլ շարունակվեցին ընդարձակվել։ Աքքադական թագավորությունը պատմական ասպարեզից վերացվեց նրա դեմ ապստամբած էլամների կողմից։ Սակայն էլամական պետության զարգացումը երկար չտևեց։ Այն ոչնչացվեց Համմուրաբի թագավորի կողմից։ Նրա օրոք հիմանադրվեց Բաբելոնը։ Բաբելոնում և Ասորեստանում բնակչության գլխավոր զբաղմունքը կազմում էին անասնապահությունն ու երկրագործություն։ Այսեղ նշանակալից տեղ էր գրավում քաղաքային առևտուրը ։ Բաբելա-ասուրական վաճառականները այցելում էին ոչ միայն Եգիպտոս, Կապադովկիա, Էլամ, այլ նաև Պակիստան և Հնդկաստան։

Բաբելոնացիները մեծ հաջողությունների էին հասել աստղաբաշխության բնագավառում։ Ուսումնասիրողների ճնշող մեծամասնությունը գտնում է ,որ աստղաբաշխությունը ստեղծել են բաբելական իմաստասերները։

Երկնակամարի աստղերն ավելի լավ հիշելու համար բաբելական իմաստասերները սկսեցն դրանք խմբավորել ըստ համաստեղությունների, նրանց տալով սրբազան կենդանիների կամ առարկաների անուններ ( Կարիճ, Ցուլ, Առյուծ, Շուն

Բաբելական իմաստունները սովորեցնում էին, որ ցամաքը ( կամ երկիրը) հանգում է համաշխարհային ծովի մեջ, իսկ նրա վրա դրված երկնքում ապրում են երկրային աստվածներ արեգակը, լուսինը և աստղերը։ Երկնակամարից բարձր գտնվում է երկրային օվկիանոսը, որը Երկրի օվկիանոսի հետ միասին կազմում է մի ընդհանուր համաշխարհային օվկիանոս։ Այդ համաշխարհային օվկիանոսով, իբր լողում է Արեգակը , 24 ժամվա ընթացքում մեկ անգամ պտտվելով Երկրի շուրջը։

Կարևոր նշանակություն ունի մ․ թ․ ա․ 5-րդ դարի աշխարհի բաբելական քարտեզը, որը նույնպես փորագրված է կավե տախտակի վրա։ Նրա վրա գրված են մի շարք տեքստեր, որոնք վերաբերվում են բուն երկրի և « յոթ կղզիների » նկարագրությունը։ Քարտեզը կողմնորոշված է դեպի հյուսիս-արևմուտք, Երկիրը պատկերված է հարթ շրջանի ձևով, որոնցից սկիզբ է առնում Եփրատ գետը։ Պարսից ծոցը տարածվում է մինչև երկրի խորքերը ,նրա մոտ գտնում է Դերի քաղաքը։ Բաբելոնից հյուսիս-արևելք նշանակված է Ասորեստանը, որը հյուսիսում սահմանակից է Հայաստանի հետ։

Եգիպտոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եգիպտական քաղաքակրթության զարգացումը սկսվում է ոչ ուշ քան 3500 տարի մեր թվարկությունից առաջ։

Եգիպտոսը հարավից, արևմուտքից և արևելքից պատած էին Նուբիական, Լիբիական և Արաբական անապատներով։ Հյուսիսային կողմում նա սահմանագծվում է «Մեծ» ծովով։

Եգիպտացիները իրենց անվանում էին «Նեղոսի պարգև»։ Հին Եգիպտոսը Բաբելոնի նման բավական ժառանգություն է թողել քարտեզագրության գծով։ Եգիպտոսում քարտեզագրական պատկերացումները եղել են մի քանի տեսակի։ Պահպանված քարտեզագրական աշխատանքների մեջ առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում քարտեզը ՝ այսպես կոչված Թուրինի պապիրուսը, որը վերաբերում է մ․ թ․ ա․ 1400 թվականին։ Նա պատկերում է Վերին Եգիպտոսում Նեղոսի և Կարմիր ծովի առափնյայի միջև ընկած շրջանը և իրենից ներկայացնում է հանույթային նկարի ու պրոֆիլի մի միասնություն։ Պրոֆիլով ցույց են տված լեռները, իսկ հատակագծում պատկերված են դեպի ոսկու հանքավայրերը տանող մի քանի ճանապարհ։

Հնդկաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանը համարվում է հնագույն մշակույթ ունեցող երկրներից մեկը։ Նրա հնագույն մշակութային կենտրոնը եղել է Ինդոս գետի ավազանը։ Հարավում ՝ թերակղզային Հնդկաստանում դրավիդները հիմնել էին մի շարք մեծ ու փոքր պետութուններ։ Իսկ հյուսիսում ՝ մայրցամաքային Հնդկաստանում առաջացան «արիական» քաղաքակրթված պետություններ։

Սկզբնական շրջանում Հնդկաստանի այդ երկու մասերն իրար հետ կապվեցին կրոնով , որը եվրոպացիները կոչում են բրահմանականություն։ Հնդիկները մեր թվարկությունից մի քանի դար առաջ հայտնագործեցին Մալլակա թերակղզին և Սումատրա, Ճավա ու դրանից մոտակայքում ընկած ավելի մանր կղզիերը։

Ինդոնեզիայի և Ֆիլիպինների մյուս կղզիների հայտնագործման պատիվը պատկանում է մալայացիներին, որոնք այդտեղ դարձան հնդկական մշակույթի տարածողները։


Հին հնդիկների աշխարհագրական տեսահորզոնը մեծապես ընդարձակվել էր հարևան ու հեռավոր երկրների հետ կատարվող առևտրի շնորհիվ; Հնդկական ապրանքները մեծ համբավ ունեին հատկապես այն ժամանակվա Մերձավոր Արևելքի երկրներում։Հնդիկ վաճառականները առևտրական նպատակներով ցամաքով և ծովով գնում էին մինչև Միջագետք, Սիրիա և Եգիպտոս։

Չինաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Western Han Mawangdui Silk Map.JPG
Song Dynasty Map.JPG

Չին ժողովուրդն աշխարհի հնագույն ժողովուրդներից մեկն է ։

Երկրորդ հազարամյակի վերջին հազարամյակներում Դեղին գետի միջին հոսանքի ավազանում արդեն կազմավորվել էր աշխարհի հնագույն մեկը՝ Չինական պետությունը։ Նրա հիմնական կենտրոնը գտնվում էր արգավանդ հողերով հայտնի Հյուսիս-Չինական Մեծ դաշտավայրի արևմտյան մասում։

Չին հեղինակներն ու քարտեզագիրներն իրենց երկրի տարբեր մասերի վերաբերյալ թողել են զանազան նկարագրություններ ու քարտեզներ, որոնցից մի քանիսը զգալի հետաքրքրություն կարող են ներկայացնել համապատասխան մասնագետների համար։

Չինացիներին է պատկանում նաև Ճապոնական կղզիների հայտնագործումը։

Շատ լավ հայտնի են հին ժամանակներում Չինաստանից դեպի Արևմուտք ձգվող ցամաքային քարավանային ճանապարհները, որովհետև դրանց ուղղությունները գրեթե չփոխվեցին նաև հետագա դարերում , իսկ վերջիններիս վերաբերյալ մեզ են հասել գրավոր բազմաթիվ աղբյուրներ։ Այսպիսով , հին չիանցիները աշխարհագրական հայտնագործություննրի բնագավառում կատարել են զգալի աշխատանք։

Հեքատեոսի քարտեզի վերակառուցումը

Աշխարհագրությունը Հին Հունաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին հունական նշանավոր ճանապարհորդներն ու ծովագնացները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին հույներից շատերն են կատարել հեռավոր ճանապարհորդություններ։ Կանգ առնենք նրանցից առավել նշանավորների վրա։ Եթե նկատի չունենանք ավանդական հերոսների (Արգոնավորդներ, Ոդիսևս և այլ) արկածներն ու ճանապարհորդությունները, ապա մեզ հայտնի առաջին հույն ճանապարհորդությունները, ապա մեզ հայտնի առաջին հույն ճանապարհորդն է։

Հին Հունաստանի նշանավոր պատմագիր Հերոդոտը <<Հույն-պարսկական պատերարազմնրի պատմություն>> նշանավոր աշխատության հեղինակն է։ Նա ծնվել է Հալիկառնաս քաղաքում, որը գտնվում էր Փոքր Ասիայի հարավարևմտյան ափին, սակայն հետագայում ստիպված է եղել թողնել հայրենի քաղաքը և վերաբնակվել Սամոս կղզում։

Մոտավորապես Մ․թ․ա․ 455-440թվականներին նա կատարել է մի շարք ճանապարհորդություններ Փոքր Ասիայում ,Հունաստանում, Միջագետքում, Սիրիայում, Պոնտական ծովի հյուսիսային ափերին, Մեծ Հունաստանում, Միջագետքում, Սիրիայում, Պոնտական ծովի(ներկայումս՝ Սև ծով) հյուսիսային ափերին,Մեծ Հունաստանին (Հարավային Իտալիա), Մակեդոնիայում, Թրակիայում, Եգիպտոսում։ Առանձնապես մեծ արդյունքներ են նրա՝ Եգիպտոսում կատարած ճանապարհորդությոնները։

Հերոդոտն իր <<Պատմության>> մեջ, պատմական իրադարձություններին և հարցերին զուգընթաց, աշխարարհագրան հսկայական տեղեկություններ է հաղորդում զանազան երկրների ու նրանց բնակիչների մասին։ Աշխարհագրական առումով նրա այլ բազմություններ է հաղորդում զանազան երկրներից բացի ընդգրկել է նաև այլ բազմաթիվ երկրներ ու ջրավազաններ, որոնց մասին հեղինակը տվյալներ է քաղել կամ ականատես անձնավորությունների բանավոր պատմածների, կամ այլ աղբյուրներից։ Թեև Հերոդոտի հնարքները հաճախ պարզունակ են, հայացքները նա մակերեսային, այնուամենայնիվ, նրա հաղորդած տեղեկությունները մեծ մասամբ հանդիսանում են պատմական կարևոր աղբյուրներ։

Նրա աշխատության մեջ նկարագրված են բազմաթիվ երկրների բնական պայմանները, դրանցւմ բնակված հնագույն ժողովուդները, նրանց կրոնական պաշտամունքը, սովորույթուներն ու սովորույթները, հասարակական կարգերը, ժողովրդի զբաղմունքը, մասամբ գյուղատնտեսական ու արհեստական տեխնիկական և այլն։

Մեզ՝ հայերիս համար Հերոդոտի աշխատությունները ներկայացնում է հատուկ հետաքրքրություն, որովհետև նրանում կան արժեքավոր հիշատակություններ Մ․թ․ա 5-րդ դարի Հայաստանի տարածքի մեծություն, վարչական վիճակի և նրա ու Միջագետքի երկրների միջև կատարվող առևտրի մասին։

Հին Հունաստանի ամեննանշանավոր ծովագնացներից մեկն է Պիթեաս Մասսալացին (Մարսելացի)։ Նա միաժամանակ և՛ծովագնաց էր, և՛ աշխարհագրագետ, և՛ աստղաբաշխ։ Նրա կյանքի մասին հստակ տեղեկություններ չեն պահպանվել, սակայն հայտնի է, որ նա ապրել է Մ․թ․ա․ 4-րդդարի առաջին կեսին և ծնվել է Մարսել քաղաքում։ Նրա աշխատությունները ամբողջական կերպով մեզ չեն հասել, դրանք պահպանվել են միայն առանձին պատառիկների ձևով, դրանք պահպանվել են միայն առանձին պատառիկների ձևով, որոնք տեղ են գտել գլխավորապես երկու հեղինակների՝ Ստրաբոնի և Պոլիբոսի աշխատություններում։ Ստրաբոն ն ու Պոլիբիոսը նրա նկատմամբ ունեն աչառու վերաբերմունք, նրան համարում են խաբեբա։

Պիթեասի կատարած նավագնացության մանրամասնությունների մասին արժանահավատ տեղեկություններ չկան ։ Հավանական է համարվում նա իր ճանապարհորդությունը կատարել է Մ․թ․ա, 4-րդ դարի 20-ական թվականներին։ Նա դուրս է եկել Մարսելից մեկ նավով։ Անցնելով Ջիբլարթարը ՝ ուղղվել է դեպի հյուսիս և, հետազոտելով Իբերական (Պիրենեյան) թերակղզու արևմտյան ծայրը,իսկ այդտեղից էլ կտրել է Լա Մանշը ու հասել Մեծ Բրիտանիա կղզին։ Պիթեասն առաջինն էր, որ այդ կղզիները կոչեց Բրիտանական (Պրիտանական)։

Որոշ ուսումնասիրություններ գտնում են, որ Պիթեասը կատարել է նաև մի երկրորդ նավարկություն, այս անգամ արդեն Բալթիկ ծովը, և, իբր, հասել է Հելհոլանդ կղզին կամ Վիլսայի գետաբերանը։

Պիթեասի աշխատությունների պատառիկները հավաքվել են և մի գիքով հրապարակվել են Շվեդիայում, 1824 թվականին։

Հին Հույների աշխարհագրական հորիզոնի լայնացմանը մեծ չափով նպաստեցին Ալեքսանդր Մակեդոնացու (Մ․թ․ա․ 356-323թվականներ) արշավանքները։ Մակեդոնացու կողմից Մերձավոր արևելքի, Պարսկաստանի ու Կասպից ծովի հարակից երկրների քաղաքակրթված ժողովուրդների հետ։

Աշխարհագրական տեսակետից ավելի խոշոր նշանակություն է ունեցել Ալեքսանդրի նավատորմի՝Ինդոս գետի գետաբերանից մինչև Եփրատ գետերի գետաբերանները կատարած նավարկությունը, որը գլխավորում էր նավատորմի պետ Նեարքոսը։

Մեզ են հասել մի շարք պերիպլներ (դրանք ուղեցույներ էին, որոնց օգնությամբ նավարկությունները հնարավորինս անվտանգ էին դառնում), որոնցից ամենահին և ամենալիակատարներից մեկը Սկիլաքսին վերագրվող Միջերկրական և Սև ծովերի պրիպելն է։

Աշխարհագրական տեսական մտքի զարգացումը Հին Հունաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտությունների բնագավառում հին հույների թողած ժառանգությունը շատ բարձր է գնահատել Ֆ․ Էնգելսը։ Նա գրում է, որ մենք ստիպված ենք <<փիլիսոփայութան մեջ, ինչպես և շատ այլ բնագավառներում, կրկին ու կրկին վերադառնալ այն փոքր ժողովրդի (հին հույների․-Թ․Հ․) նվաճումների, որի բազմակողմանի ձիրքն ու գործունեությունը մարդկության պարմության զարհացման մեջ նրա համար ապահովել է այնպիսի տեղ, որպիսին չի կարող հավակնել և ոչ միայն այլ ժողովուրդ>>։

Ֆ․Էնգելսի տված այդ գնահատականը լիովին համապատասխանում է նաև աշխարհագրության բնագավառում հին հույների թողած ժառանգությանը։ Գիտության մյուս շատ ճյուղերի նման ժամանակակից աշխարհագրության ակունքներն իրենց սկիզբն են առել Հին Հունաստանից։ Առանձին ճանապարհորդների և հեղինակների մասին խոսելիս տեսանք, որ հին հունական ժամանակաշրջանը պայծառ հետք է թողել աշխարհագրության տարեգրության մեջ։

Հույները այդ բոլորը կատարենցին ոչ-միանգամից, այլ երկար դարերի ընթացքում։ Հին Հունաստանում սաղմնավորված մյուս գիտությունների նման, աշխարհագրությունը ևս ունեցել է իր սկզբնավորված պատմությունը։

Դասակարգման ենթարկված աշխարհագրական առաջին գիտելիքները կապված են ստրկատիրական հասարակարգի ձևավորման հետ։ Հին Հունաստանում Մ․թ․ ա․ 6-րդ դար տեղի ունեցած տնտեսական և քաղաքական իրադարձությունները նպաստեցին մտավոր ու ֆիզիկական աշխատանքի բաժանմանը և, դրանով իսկ, պատմական նախապայմաններ ստեղծեցին այն համապարփակ, դեռևս չմասնատված գիտության զարգացման համար, որն իր մեջ էր միավորում և՛ փիլիսոփայական հայցքները, և՛ բնության մասին եղած ուսմունքը, և՛ աշխարհագրական պատկերացումները։ Երկրում հաստատվեց սոցիալ-տնտեսական նոր հասարակարգ՝ ստրկատիրական հասարակարգը, որը շրջադարձ առաջ բերեց նաև մտածողության բնագավառում։ Երիտասարդ դասակարգի ներկայացուցիչները, որ շահագրգռված էին հետաքրքրվել բնությամբ, ձգտում են նրա օրենքներն ըմբռնել բնագիտական բնագավառում։ Երիտասարդ դասակարգի ներկայացուցիչները, որ շահագրգռված էիյն հետաքրքրվել բնությամբ, ձգտում են նրա օրենքներն ըմբռնել բնագիտական ճանապարհով։ Սակայն նրանք անհրաժեշտ ուշադրություն չէին դարձնում փորձի վրա, այլ գերազանցապես սահմանափակվում էին մտահայեցողական դատողություններով։ Հին Հունական գիտնականների այդպիսի մտածելակերպը արդյունքն էր ոչ թե նրանց անհատական ունակությունների, այլ այն ժամանակվա արտադրության եղանակի ու արտադրողական ուժերի զարգացման ցածր մակարդակի․ և աշխատանքի գործիքները հասարակ էին։

Հին Հունական առաջին մտածողները, այսպես կոչված <<յոնիական>> դպրոցի ներկայացուցիչները, համառ պայքար են մղում տոհմատիրական ժամանակաշրջանի կրոնական հայացքների դեմ և ստեղծում են առաջին բնագիտական կոսմոգոնիան։ Հենց նրանք էլ աշխարհագրության բնագավառում տվել են այն ուղղության սաղմները,որ հետագայում կոչվեց <<ընդհանուր ֆիզիկական աշխարհագրություն>>։ Այդ ժամանակ ծագեցին աշխարհի անվերջանալիության և գեոցենտրիկ համակարգի տեսությունը, տիեզերքի պատմական զարգազման և Երկրի պատմությոան մասին ուսմունքները։ Նույն դպրոցի ներկայացուցիչները տվեցին նաև ֆիզիկա-աշխարհագրական առաջին ուսմունքները(Թալես Միլեթացի, Անաքսիմանդր,Անաքսիմեն)։

Ծովագնացության և Միջերկրական ծովի ափերին բնակված ժողովուրդների հետ կատարվող առևտրի զարգացումը պահանջ առաջադրեց տալ ծովափերի և առանձին երկրների նկարագրությունները (պերպլներ և պերիեգեզներ) կամ նկարագրական աշխարհագրության սաղմնավորման համար։ Նկարագրական աշխարհագրության սաղմների սկզբնավորման հետ միասին երևան են գալիս նաև աշխարհագրական քարտեզներ կազմելու փորձեր․ քարտեզների վրա պատկերում են այն ժամանակվա հույներին հայտնի ցամաք։ Սակայն չպետք է կարծել, թե աշխարհագրության այսո ւղղության ներկայացուցիչները բավարարել են լոկ առանձին երկրների ու ժողովուրդների նկարագրությամբ, նրանք դրա հետ միասին նաև փորձում էին բնագիտական առումով բացատրել բնության այս կամ այն երևույթը։ Միաժամանակ պետք է նշել, որ առաջին աշխարհագետների ու թիլիսոթաների՝ ֆիզիկական աշխարհագրությանը վերաբերող հարցերի շրջանակները ծայրաստիճան նեղ էին և աղքատիկ։

Որոշ ժամանակ անց աշխարհի արևմտյան մասում այսպես կոչված <<Մեծ Հունաստանում>>(որն իր մեջ ընդգրկում էր Ապենինյան թերակղզու հարավային մասը և Սիցիլիա կղզու առափնյա շրջաննեը), <<էլեական դպրոցի>> նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը՝ Պարմենիդը, մոտավորապես Մ․ թ․ ա․ 500 թվականներին աշխարհագրության պատմության մեջ առաջին անգամ արտահայտեց Երկրի գնդաձևության գաղափարը։ Նրա՝ <<Բնության մասին>> աշխատությունց պահպանված պատառիկներից ու հին հեղինակների աշխատություններում պարունակվող կցկտուր տեղեկություններից պարզ կերպվ երևում է, որ հենց Պարմենիդին է պատկանում Երկրի գնդաձևության մասին արտահայտված առաջին ենթադրությունը։

Աշխարհագրությունը Հռոմի տիրապետության ժամանակաշրջանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հռոմի տիրապետության ժամանակաշրջանում հայտնիմ աշխարհի շրջանակները նշանակալից չափով ընդարձակվեցին։ Դրան մեծապես նպաստում էին տնտեսական աշխույժ կապերը և այն ռազմական արշավանքները, որ հռոմեացիները ձեռնարկում էին արևմուտքում, արևելքում և Աֆրիկայում նորանոր երկրներ գրավելու համար։

Մ․թ․ա․ երկրորդ դարի սկզբներինվհռոմեացիներն Ապենինյան թերակղզուց և Միջերկրական ծովի կղզիներից բացի, արդեն լավ ծանոթացան նաև Պիրենեյան թերակղզուն և Պիրենեյան լեռներին։Այդ ժամանակներում նրանց հայտնի էին Ալպերի լեռնանցքները։ Հռոմի վրա արշավեց կարթագենացի հայտնի զորավար Հանիբալը և որոշակի տեղեկություններ ունեին Գալիայի միջերկրածովյան շրջանների վերաբերյալ։

Երկրորդ դարի վերջին քառորդում հռոմեացիները ջախջեցին գալիական արվիրներ կոչված ցեղին և գրավեցին նրա տարածքի մի զգալի մասը։

Հռոմեացիներին դեռևս Մ․թ․ա․ 2-րդ դարին հայտնի էին Կենտրոնկան և Հյուսիսային Գալիայի մեծ գետերը՝ Լուարա, Սենա, և Հռենոսի ավազանները։

Ներոն կայսրի ժամանակներում ուղիղ կապ ստեղծվեց Հռոմի և բալթիական առափնյա շրջանների միջև։ Հռոմեական վաճառականներն այդ շրջաններն էին գալիս թանկարժեք շատ ձեռք բերելու համար։ Հենց այդ դարում է, որ Պլինիուս Ավագը վենեդներ անվան տակ հիշատակում է սլավոնական ցեղերի մասին ։

Աֆրիկա մայրցամաքում հայտնագործությունների տեսակետից հռոմեացիները որոշ հաջողությունների հասան միայն Նեղոս գետի ավազանում։ Առաջին դարի երկրորդ կեսին նրանք ծանոթացան Հաբեշական սարահարթի ծայրամասային շրջաններին ու Կապույտ Նեղոսին։ Նրանք Սպիտակ Նեղոսով բարձրացան մինչև նրա վերին հոսանքի շրջանը։

Աշխարհագրությունը 5-15-րդ դարերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհագրության բոլոր ճյուղերի զարգացումն Արևմուտքում ընդհանուր առմամբ շարունակվեց մինչև անտիկ աշխարհի կործանումը։

Իսկ արևլքում ընդհակառակը, վաղ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանը չկանգնեցրեց, այլ նշանակալից չափով առաջ մղեց հայտնի աշխարհի շրջանակները։

Աշխարհագրությունը Բյուզանդական կայսրությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում պատմական ասպարեզ իջած Բյուզանդական կայսրությունն իր գոյությունը մինչև 1453 թվականը, մինչև թուրքական նվաճումը։

Հուստինիանոս կայսրի ժամանակաշրջանում (527-565 թվականներ) Բյուզանդական կայսրությունը այն ժամանակվա ամենամեծ պետությունն էր։ Նա Փոքր Ասիայից, Արևմտյան Հայաստանի, Սիրիայից, Պաղեստինից,Բալկանյան թերակղզուց և Եգիպտոսից բացի, իր մեջ էր ընդգրկում նաև Աֆրիկայի միջերկրածովյան ափերը, Իսպանիայի հարավային մասը, ամբողջ Ապենինյան թերակղզին և Միջերկրական ծովի կղզիները։

Հայտնի բյուզանդացի Կոզման իր աշխատության մեջ վճռաբար մերժում է Երկրի գնդաձևության տեսությունը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]