Աշխարհագրական գոտիներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Klimagürtel-der-erde.png

Աշխարհագրական գոտի (ֆիզիկական, աշխարհագրական գոտի, բնական գոտի), աշխարհագրական թաղանթի զոնայական խոշոր ստորաբաժանումներ, որոնց տարբերությունները պայմանավորված են կլիմայով։ Յուրաքանչյուր գոտին ունի որոշակի աշխարհագրական ճառագայթման (ջերմային) հավասարակշռության խազտման հնարավորություն։ Այն տարբերվում ե իրեն կից գտնվող գոտուց։ Հաճախ ընդհանուր հատկանիշները մթնոլորtային շրջանառության, օրինակ ժուժկալ լայնություններում արևմուտք, հոսքը օդային զանգվածների արագություն շրջանառության հարցում, և էներգետիկայի ռիթմը աճող սեզոնի բույսերի արագութjուն և տիպ օգնության և կենսաքիմիական գործընթացները, դա հողի հիմնական հատկանիշներն են։ Ցանկացած աշխարհագրական գոտի ունի հատուկ հատկություն երկարություն, լայնություն և բարձրություն։ Աշխարհի բոլոր օվկիանոսներում նույնատիպ հոսք է, ջրի բաշխման ջերմությունը, բացառիկ դեր ունի պլանկտոնը։ Օվկիանոսային գոտին ունի իր տարատեսաները։

Լայնական գոտիների միջև տարբերություններ ստեղծող հիմնական կլիմայական գործոններն են ռադիացիոն հաշվեկշիռը և մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը։ Գոտիների ներսում բնության բազմազանության աստիճանը օրինաչափորեն վւոփոխվում է տարբեր սեզոնների ընթացքում Երկրագնդի մակերևույթ հասնող ջերմության ու խոնավության քանակի և հարաբերակցության ևամեմատ։ Լայնական գոտիների բուսականության, հողերի, ջրերի և այլ տարբերություններին համապատասխան, նրանց սահմաններում ձևավորվում են աշխարհագրական տարբեր զոնաներ։

  • Արկտիկական
  • Մերձարկտիկական
  • Հյուսիսային բարեխառն
  • Հյուսիսարևադարձային
  • Հյուսիսենթհասարակածային
  • Հասարակածային
  • Ենթհասարակածային
  • Հարավարևադարձային
  • Հարավմերձարևադարձային
  • Հարավբարեխառն

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին վարկածը աշխարհագրական գոտու վերաբերյալ տվել է Արիստոտելը։ Նա կարծում է, որ երկիրը բաժանված էր երեք կլիմայական գոտիների։ Արիստոտելը հայտնաբերել է տարածաշրջանի երկու կողմերում հասարակածը և այն անվանել է «Թեժ գոտի»։ Արիստոտելը նաև ստեղծել էր մի քարտեզ, որը հետո ներկայումս սովորաբար օգտագործվում կլիմայի քարտեզը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 162 CC-BY-SA-icon-80x15.png