Աշխատանքային ռեսուրսներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Որակյալ մասնագետների ընտրություն

Աշխատանքային ռեսուրսներ, համարվում՝ են մարդը և այն բոլոր միջոցները, որոնց միջոցով կատարվում է աշխատանք։ Աշխատանքը մարդու նպատակասլաց գործունեությունն է, որի ընթացքում իր և հասարակության պահանջների բավարարման համար ստողծվում են նյութական և հոգևոր բարիքներ։ Աշխատանքի գործընթացն իր մեջ ներառում է՝ աշխատանք, աշխատանքի առարկա, աշխատանքի միջոց և աշխատանքի արդյունք։

«Աշխատանքի գործընթաց» հասկացությունը «արտադրության գործընթաց»-ի համեմատ ավելի նեղ է։ Այն իրականացվում է աշխատանքային գործընթացների ամբողջ համալիր բազայի վրա, որոնցից յուրաքանչյուրը, պատրաստի արտադրանքի արտադրությունում որոշակի փուլ է արտահայտում։ Արտադրության գործընթացը երբեմն տեղի է ունենում առանց մարդու աշխատանքի մասնակցության՝ բնական գործոնների ազդեցության ներքո։

Գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացումը նպաստում է աշխատանքի առարկաների կատարելագործմանը, արտադրության գործընթացում աշխատանքի բոլոր նոր առարկաների ներգրավմանը։ Չնայած գիտության և տեխնիկայի զարգացմանը, աշխատանքը չի կորցնում իր որոշիչ դերը, իսկ աշխատանքում՝ մարդն իր դերը։

Աշխատանքը հանդիսանում է տնտեսագիտական կատեգորիա, և դրա բնութագիրը որոշվում է արտադրական հարաբերություններով։

Աշխատանքի առանձնահատկությունները գյուղատնտեսության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքն ունի մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք արտահայտում են ճյուղի յուրահատկությունը։ Դրանք են՝

  1. Աշխատանքի արդյունավետությունը կախված է բնակլիմայական պայմաններից և հողային ռեսուրսների որակից
  2. Աշխատանքի օգտագործման վրա ազդեցություն է գործում արտադրության սեզոնային բնույթը
  3. Գյուղատնտեսության մեջ բացակայում է աշխատանքի նեղ մասնագիտացումը
  4. Գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքը կապված է կենդանի օրգանիզմների (կենդանիների, բույսերի) օգտագործման հետ
  5. Անասնաբուծության և բուսաբուծության մեջ աշխատանքային գործընթացների մեքենայացումը ցածր մակարդակի վրա է
  6. Գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքը քիչ հրապուրիչ ի ոչ էսթետիկ է (կլիմայական պայմաններ, տեղումներ, աղտոտվածություն, արևային ճառագայթում)
  7. Աշխատողների աշխատանքն օգտագործվում է ինչպես հասարակական արտադրությունում, այնպես և անձնական տնամերձ տնտեսություններում
  8. Արտադրության գործընթացում բարձր տեսակարար կշիռ են կազմում կանանց, պատանիների և թոշակառուների աշխատանքը

Գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքի գործընթացում մարդը գործ ունի կենդանի օրգանիզմների՝ կենդանիների և բույսերի հետ։ Հետևաբար, արտադրանքի արտադրության ընթացքում անհրաժեշտ է իմանալ և հաշվի առնել կենսաբանական օրենքների պահանջները։ Այս ոլորտում աշխատանքի արտադրողականությունը որոշ չափով կախված է կոնկրետ մշակաբույսի և կենդանիների ցեղային կազմի ռացիոնալ օգտագործումից։ Մեծ ազդեցություն ունեն բնակլիմայական պայմանները և հողի որակը։ Այս պատճառով առանձին կլիմայական գոտիներում միանման աշխատանքային ծախսումները տալիս են արտադրության տարբեր արդյունք։

Աշխատանքի օգտագործման արդյունավետության վրա էական ազդեցություն են գործում արտադրության սեզոնայնությունը, որը պայմանավորված է արտադրության ժամանակի և աշխատանքային ժամանակաշրջանի չհամընկնելու հանգամանքով։ Կապված աշխատանքի սեզոնայնության հետ, մշակաբույսերի ցանքի, տնկման և բերքահավաքի ժամանակահատվածում աճում է աշխատուժի պահանջը, միաժամանակ, ձմռան շրջանում բուսաբուծության ճյուղում նկատվում է աշխատուժի ավելցուկ։

Քանի որ չկա նեղ մասնագիտացում, աշխատողները կարճ ժամկետներում համատեղում են մի շարք աշխատանքային գործընթացներ։

Բուսաբուծության մեջ սերմերի և տնկանյութերի նախապատրաստման, մշակաբույսերի խնամքի, բերքահավաքի, արտադրանքի նախնական մշակման աշխատանքների նշանակալի մասը կատարվում է ձեռքով, իսկ անասնաբուծությունում մեքենայացման մակարդակն ավելի բարձր է։

Ագրարային ոլորտում աշխատանքի և հանգստի պայմանները վատ են։ Աշխատանքային գործընթացների գերակշռող մասը կատարվում է բաց երկնքի տակ, տարբեր եղանակների և բարդ կլիմայական պայմանների ազդեցության ներքո (բարձր և ցածր ջերմաստիճանի, տեղումների, արևային ռադիացիայի, փոշու, կեղտի և այլն)։ Միևնույն ժամանակ բնակչության սոցիալական ենթակառուցվածքի օբյեկտներով ապահովվածությունն այստեղ ցածր է, քան ուրիշ ճյուղերում և քաղաքներում։ Այս բոլորը գյուղատնտեսական աշխատանքը դարձնում են անհրապույր և էսթետիկ։

Այս ոլորտում գերակշռում է կանանց, դեռահասների և թոշակառուների թիվը։ Այստեղ աշխատողների 40%-ը կանայք են, մինչդեռ շինարարության, տրանսպորտի և անտառային տնտեսություններում այն կազմում է 20-25%։

Գյուղատնտեսության աշխատանքային ռեսուրսները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսական արտադրության և աշխատանքի վերջնական արդյունքի արդյունավետության բարձրացումն անմիջականորեն կախված է կադրերի որակավորման մակարդակից և աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման աստիճանից։ Գյուղատնտեսության մեջ աշխատուժը հանդիսանում է աշխատանքային ռեսոուրսների ամենագործուն և սոցիալապես ակտիվ մասը։

Աշխատուժ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սա իրենից ներկայացնում է ֆիզիկական և հոգևոր հնարավորությունների ամբողջություն, որոնց մարդը տիրապետում և օգտագործում է անհրաժեշտ ապրանքների և ծառայությունների ստեղծման համար։ Այսինքն, աշխատանքային ռեսուրսներն աշխատուժ են դառնում այն դեպքում, երբ աշխատանքի գործընթացում իրացվում ենֆիզիկական և հոգևոր հնարավորությունները։ Այս կապակցությամբ, «աշխատանքային ռեսուրսներ» հասկացությունն ավելի ընդարձակ է և բազմակողմանի, քան «աշխատուժ» հասկացությունը։

Աշխատանքային ռեսուրսների կազմի մեջ են մտնում ինչպես հասարակական արտադրությունում ընդգրկված աշխատողները, այնպես էլ բնակչության մի մասը, որոնք մասնակցություն չունեն աշխատանքի գործընթացում, սակայն համապատասխան պայմաններում կարող են օգտագործվել գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրության համար։

Աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման վիճակը ՀՀ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀՀ բնակչության թիվը և գործազրկությունը գյուղատնտեսության մեջ
Ցուցանիշներ 1988 1995 2000 2005 2008 2009
Ամբողջ բնակչության թվաքանակը, հազ մարդ 3448,6 3260,3 3226,9 3215,8 3230,1 3238,0
այդ թվում գյուղական 1080,1 1093,9 1131,1 1153,5 1159,6 1164,6
Բնակչության ամբողջ քանակի նկատմամբ, % 31,3 32,5 33,3 35,9 35,9 36,0
Գյուղատնտեսությունում զբաղված բնակչության թվաքանակը, հազ մարդ 279,4 551,9 566,7 507,6 493,5 496,6
Գյուղական բնակչության նկատմամբ, % 25,9 50,5 50,1 44,0 42,6 42,6
Գրանցված գործազուրկների թվաքանակը, հազ մարդ - 105500 99479 98000 74700 84493
այդ թվում՝ գյուղական վայրում բնակվողներ - 2630 7988 6335 6732 8054
Գյուղական վայրերի գործազուրկների տեսակարար կշիռը գործազուրկների ընդհանուր քանակի նկատմամբ, % - 2,5 8,0 7,1 9,0 9,5 տեքստ

ՀՀ գործող օրենսդրության համաձայն գյուղատնտեսության աշխատանքային ռեսուրսներ են համարվում աշխատունակ տարիքի՝ 16-63 տարեկան բնակչությունը։ Բացի այդ ընդգրկվում են նաև գյուղական վայրերում բնակվող աշխատող դեռահասներն ու կենսաթոշակառուները։

Աշխատանքային ռեսուրսները բաղկացած են հետևյալ ժամանակավոր աշխատողներից՝

  • հիմնական-համարվում են այն աշխատողները, որոնք ընդունվում են աշխատանքի առանց ժամկետը նշելու,
  • սեզոնային-ընդունվում են աշխատանքի որոշակի ժամանակի համար, սակայն 6 ամսից ոչ ավելի,
  • ժամանակավոր-այն աշխատողները, որոնք աշխատանքին մասնակցում են 2 ամսից ոչ ավել։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հակոբյան Լևչենկո Լևոնի, Ճեպեճյան Շաքե Անդրանիկի - «Գյուղատնտեսության էկոնոմիկա», Երևան 2012