Jump to content

Աշխատանքային իրավունքներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Աշխատանքային իրավունքներ
Ենթադասմարդու իրավունքներ Խմբագրել Wikidata
Relates to sus­tai­nab­le deve­lop­ment goal, target or indicatorTarget 8.8 of the Sustainable Development Goals Խմբագրել Wikidata

Աշխատանքային իրավունքներ կամ աշխատողների իրավունքներ, իրավական և մարդու իրավունքներ, որոնք վերաբերում են աշխատողների և գործատուների միջև աշխատանքային հարաբերություններին։ Այս իրավունքներն ամրագրված են ազգային և միջազգային աշխատանքային իրավունքի նորմերով։ Ընդհանուր առմամբ, դրանք կարգավորում և ազդում են աշխատանքային հարաբերություններում աշխատանքի պայմանների վրա։ Ամենակարևոր իրավունքներից մեկը միավորման ազատության իրավունքն է, որը նաև հայտնի է որպես միավորումներ կազմելու իրավունք։ Արհմիություններում կազմակերպված աշխատողները, իրացնելով այս իրավունքը, օգտվում են կոլեկտիվ բանակցությունների իրավունքից՝ աշխատանքային պայմանները բարելավելու նպատակով։

Աշխատանքային նախապատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմության ընթացքում աշխատողները, պնդելով, որ ունեն որոշակի իրավունքներ, ձգտել են պաշտպանել և առաջ մղել իրենց շահերը։ Միջնադարում Անգլիայում տեղի ունեցած Գյուղացիների ապստամբությունը արտահայտում էր ավելի բարձր վարձատրության և աշխատանքի ավելի բարենպաստ պայմանների պահանջը։ Ապստամբության առաջնորդներից մեկը՝ Ջոն Բոլը, հայտնի է մարդկանց բնածին հավասարության մասին իր հետևյալ խոսքերով. «Երբ Ադամը հողն էր մշակում, իսկ Եվան՝ մանում, ո՞վ էր այդ ժամանակ ազնվականը»։ Աշխատավորները հաճախ իրենց պահանջները հիմնավորում էին ավանդական իրավունքներով։ Օրինակ՝ անգլիացի գյուղացիները պայքարում էին հողերի ցանկապատման շարժման դեմ, որի հետևանքով ավանդաբար համայնքային օգտագործման հողերը վերածվում էին մասնավոր սեփականության։

Բրիտանական խորհրդարանը 1833 թվականին ընդունեց «Գործարանների մասին» օրենքը, որը սահմանում էր, որ 9 տարեկանից փոքր երեխաները չեն կարող աշխատել, 9-13 տարեկան երեխաները կարող են աշխատել օրական միայն 8 ժամ, իսկ 14-18 տարեկան երեխաները՝ օրական միայն 12 ժամ[1]։

Աշխատանքային իրավունքները մարդու իրավունքների ժամանակակից համակարգի համեմատաբար նոր բաղադրիչ են։ Աշխատանքային իրավունքների ժամանակակից հայեցակարգը ձևավորվել է 19-րդ դարում՝ արդյունաբերականացման գործընթացներին հաջորդած արհմիությունների ստեղծման արդյունքում։ Կարլ Մարքսը համարվում է աշխատողների իրավունքների ամենավաղ և առավել ազդեցիկ պաշտպաններից մեկը։ Նրա փիլիսոփայական և տնտեսական տեսությունը կենտրոնացած էր աշխատանքային հարաբերությունների և աշխատանքի հիմնախնդիրների վրա և պաշտպանում էր սոցիալիզմի տնտեսական համակարգը՝ որպես հասարակարգ, որտեղ իշխանությունը պատկանում է աշխատավորներին։ Աշխատողների իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված բազմաթիվ հասարակական շարժումներ կապված էին Մարքսի գաղափարների ազդեցության ներքո գործող խմբերի, մասնավորապես՝ սոցիալիստների և կոմունիստների հետ։ Միաժամանակ, առավել չափավոր դիրքորոշում ունեցող ժողովրդավարական սոցիալիստներն ու սոցիալ-դեմոկրատները նույնպես հանդես էին գալիս աշխատողների շահերի պաշտպանության օգտին։ Ավելի ուշ շրջանում աշխատողների իրավունքների պաշտպանության շրջանակում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել կին աշխատողների առանձնահատուկ դերին, շահագործման խնդիրներին և կարիքներին, ինչպես նաև ժամանակավոր, սպասարկման ոլորտի և միգրանտ աշխատողների աճող համաշխարհային տեղաշարժերին։

Հիմնական աշխատանքային չափանիշներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (անգլ.՝ ILO) կողմից ճանաչված է Աշխատանքի հիմնարար սկզբունքների և իրավունքների մասին հռչակագրում[2], հիմնական աշխատանքային չափորոշիչները «լայնորեն ճանաչված են որպես հատուկ կարևորություն ունեցող»[3]։ Դրանք համընդհանուր կիրառելի են՝ անկախ համապատասխան կոնվենցիաների վավերացումից, երկրի զարգացման մակարդակից կամ մշակութային արժեքներից[4]։ Այս չափորոշիչները կազմված են որակական, այլ ոչ թե քանակական չափորոշիչներից և չեն սահմանում աշխատանքային պայմանների, աշխատավարձի կամ առողջության ու անվտանգության չափորոշիչների որևէ կոնկրետ մակարդակ։[2] Դրանք նպատակ չունեն խաթարելու այն համեմատական առավելությունը, որը կարող են ունենալ զարգացող երկրները։ Աշխատանքի հիմնական չափանիշները մարդու հիմնարար իրավունքներ են և ճանաչված են մարդու իրավունքների վերաբերյալ լայնորեն վավերացված միջազգային փաստաթղթերում, այդ թվում՝ Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայում ՝ մարդու իրավունքների ոլորտում ամենալայն վավերացումն ունեցող միջազգային պայմանագրում (193 մասնակից պետություն), ինչպես նաև Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրում, որն ունի 160 մասնակից պետություն[5]։ Դրանք ներառվել են աշխատանքին վերաբերող տարբեր դրույթներում՝ «փափուկ իրավունքի» (անգլ.՝ soft law) այնպիսի փաստաթղթերում, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ի Գլոբալ համաձայնագիրը, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ուղեցույցները և Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության բազմազգ ձեռնարկությունների վերաբերյալ եռակողմ հռչակագիրը[6]:

Հիմնական աշխատանքային չափանիշներն են:

  • Միավորման ազատություն[7] - աշխատողները կարող են միանալ արհմիությունների, որոնք անկախ են կառավարության և գործատուի ազդեցությունից։
  • Կոլեկտիվ բանակցությունների իրավունք[8] - աշխատողները կարող են գործատուների հետ բանակցություններ վարել կոլեկտիվ կերպով, այլ ոչ թե անհատապես։
  • Հարկադիր աշխատանքի բոլոր ձևերի արգելք[9] - ներառում է բանտային աշխատանքից և ստրկությունից պաշտպանություն և կանխում է աշխատողների հարկադրական աշխատանքի ենթարկվելը ճնշման տակ.[10]
  • Մանկական աշխատանքի ամենավատ ձևերի վերացում[11] - երեխաների համար նվազագույն աշխատանքային տարիքի և որոշակի աշխատանքային պայմանների պահանջների ներդրում։
  • Աշխատանքում խտրականության բացառում - հավասար աշխատանքի դիմաց հավասար վարձատրություն։

Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներից շատ քչերն են վավերացրել այս բոլոր կոնվենցիաները՝ ներքին սահմանափակումների պատճառով։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այդ իրավունքները նույնպես ճանաչված են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում և հանդիսանում են սովորութային միջազգային իրավունքի մաս, պետությունները պարտավորվում են հարգել այդ իրավունքները։ Աշխատանքի այս հիմնարար իրավունքները Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության մեխանիզմներում ներառելու վերաբերյալ քննարկման համար տե՛ս «Աշխատանքի չափանիշները Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունում» բաժինը։

Այս հիմնարար իրավունքների շրջանակից դուրս գոյություն ունեն բազմաթիվ այլ աշխատանքային իրավունքներ։ Օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում աշխատողների իրավունքները ներառում են աշխատանքի պայմանների վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը, աշխատավարձի մանրամասն հաշվարկային փաստաթուղթ ստանալու իրավունքը, կարգապահական վարույթի ընթացքում ներկայացուցչի ուղեկցությամբ մասնակցելու իրավունքը, ամենօրյա ընդմիջումների, հանգստյան ժամանակահատվածների, վճարովի արձակուրդի և այլ իրավունքներ։[12]

Աշխատանքային իրավունքների հարցեր ըստ թեմաների

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի միավորման ազատության իրավունքից, աշխատավորական շարժումները պայքարել են նաև տարբեր այլ հարցերի շուրջ, որոնք կարելի է համարել աշխատանքային իրավունքներին առնչվող։ Աշխատավորական շարժումը ձևավորվել է աշխատողների աշխատանքային պայմանների բարելավման նպատակով։ Դեռևս 1768 թվականին Նյու Յորքի վարպետ դերձակների առաջին գործադուլը ուղղված էր աշխատավարձի նվազեցման դեմ։ Սա նշանավորեց աշխատավորական շարժման սկզբնավորման փուլը։

19-րդ դարին մոտենալուն զուգընթաց՝ ստեղծվեցին արհմիություններ, որոնք նպատակ ունեին բարելավել բոլոր աշխատողների աշխատանքային պայմանները։ Նրանք պայքարում էին ավելի բարձր աշխատավարձերի, ողջամիտ աշխատանքային ժամերի և ավելի անվտանգ աշխատանքային պայմանների ապահովման համար։ Աշխատավորական շարժումը կարևոր դեր ունեցավ երեխաների աշխատանքի դադարեցման, առողջապահական նպաստների տրամադրման և վնասվածք ստացած կամ կենսաթոշակի անցած աշխատողներին աջակցություն ցուցաբերելու նախաձեռնություններում։

Այս հարցերը ավելի մանրամասն ներկայացվում են հաջորդ բաժիններում[13]։

Ժամային սահմանափակումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատավորական շարժումների բազմաթիվ արշավներ ուղղված են եղել աշխատավայրում աշխատանքային ժամերի սահմանափակմանը։ 19-րդ դարի աշխատավորական շարժումները պայքարում էին ութժամյա աշխատանքային օրվա սահմանման համար։ Աշխատողների շահերի պաշտպանության կազմակերպությունները նույնպես ձգտել են սահմանափակել աշխատանքային ժամերը, որի արդյունքում շատ երկրներում որպես ստանդարտ սահմանվել է շաբաթական 40 կամ ավելի քիչ աշխատանքային ժամ։

2000 թվականին Ֆրանսիայում սահմանվեց 35-ժամյա աշխատանքային շաբաթ, թեև հետագայում այս չափանիշը զգալիորեն թուլացվել է։ Աշխատողները կարող են գործատուների հետ համաձայնությամբ աշխատել ավելի երկար, սակայն այդ լրացուցիչ ժամերը պետք է վճարվեն որպես արտաժամյա աշխատանք։ Եվրոպական միությունում աշխատանքային շաբաթվա առավելագույն տևողությունը, ներառյալ արտաժամյա աշխատանքը, սահմանափակվում է 48 ժամով։

Աշխատավայրի պայմաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքային իրավունքների պաշտպանները պայքարել են աշխատավայրի պայմանների բարելավման համար՝ դրանք սահմանված չափանիշներին համապատասխանեցնելու նպատակով։ ԱՄՆ-ում Առաջադիմական դարաշրջանի ընթացքում սկսվեցին աշխատավայրի բարեփոխումներ, որոնք լայն հանրային արձագանք ստացան Ափթոն Սինքլերի «Ջունգլին» ստեղծագործության և այնպիսի իրադարձությունների շնորհիվ, ինչպիսին էր 1911 թվականին տեղի ունեցած անգլ.՝ Triangle Shirtwaist Factory-ի հրդեհը։

Աշխատանքային իրավունքների պաշտպանները և այլ հասարակական խմբեր հաճախ քննադատում են վատ աշխատանքային պայմաններով արտադրական ձեռնարկությունները՝ դրանք դիտարկելով որպես շահագործող աշխատավայրեր և աշխատանքային առողջության ու անվտանգության համար վտանգավոր միջավայրեր։ Նրանք նաև հանդես են գալիս ամբողջ աշխարհում աշխատանքային պրակտիկաների բարելավման և աշխատողների իրավունքների ճանաչման օգտին։

Անվտանգություն և սոցիալական կայունություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կայունության ոլորտում վերջին նախաձեռնությունները ներառել են սոցիալական կայունության վրա կենտրոնացում, որը ներառում է աշխատողների իրավունքների և անվտանգ աշխատանքային պայմանների խթանումը, մարդկանց թրաֆիքինգի կանխարգելումը և կայուն աղբյուրներից ստացվող արտադրանքներում ու ծառայություններում անօրինական մանկական աշխատանքի վերացումը։

Այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են ԱՄՆ աշխատանքի նախարարությունը և ԱՄՆ պետքարտուղարությունը, հրապարակել են ուսումնասիրություններ այն ապրանքների վերաբերյալ, որոնք նույնականացվել են որպես մանկական աշխատանքի կիրառմամբ արտադրված, ինչպես նաև այն ոլորտների վերաբերյալ, որոնք օգտագործում են կամ ֆինանսավորվում են մարդկանց թրաֆիքինգի միջոցով։

Աշխատանքային իրավունքները միջազգային մակարդակում սահմանվում են այնպիսի աղբյուրներով, ինչպիսիք են Նորվեգիայի պետական կառավարման և էլեկտրոնային կառավարման գործակալությունը և Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի գործունեության չափանիշները[14]։

Ապրուստի նվազագույն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատավորական շարժումը հանդես է գալիս երաշխավորված նվազագույն աշխատավարձի մասին օրենքների ընդունման օգտին, և նվազագույն աշխատավարձի բարձրացման վերաբերյալ բանակցությունները շարունակվում են։ Այնուամենայնիվ, այդպիսի օրենքների հակառակորդները պնդում են, որ դրանք սահմանափակում են ոչ որակավորված և աշխատանքային գործունեությունը նոր սկսող աշխատողների զբաղվածության հնարավորությունները։

Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ազդեցությունը աշխատանքային իրավունքների վրա՝ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական առումներով, հաճախ դառնում է քննարկման առարկա։ Փեյթոնի և Վուի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ թեև «աշխատողները կարող են չտեսնել նվազագույն աշխատավարձի կտրուկ աճ, նրանք կարող են որոշակիորեն շահել գործող նվազագույն աշխատավարձի մասին օրենքների կամ օրենքով նախատեսված այլ երաշխիքների ավելի արդյունավետ կիրառումից՝ ընդհանուր աշխատանքային պայմանների աստիճանական բարելավման արդյունքում, քանի որ օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների հոսքն աճում է»[15]։

Գլոբալիզացիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականի մարտին Գլոբալացման սոցիալական չափման համաշխարհային հանձնաժողովը հրապարակեց «Արդար գլոբալացում. հնարավորությունների ստեղծում բոլորի համար» վերնագրով զեկույցը[16]: Զեկույցում ընդունվում է, որ գլոբալացումը կարող է ազդեցություն ունենալ աշխատանքային իրավունքների վրա։ Գլոբալացման բարեփոխումը կպահանջի համագործակցություն ոչ միայն պետությունների ներսում, այլև համաշխարհային մակարդակում[17]: Այն առաջարկում է քաղաքական իշխանություններին «վերահաստատել իրենց հանձնառությունը համաշխարհային համերաշխության գաղափարին»[18]:

Աշխատավորների իրավունքների պաշտպանները մտահոգված են, թե ինչպես կարող է գլոբալիզացիան ազդել տարբեր երկրներում աշխատանքային իրավունքների վրա: Որոշ միջազգային գործակալություններ և գլոբալ կորպորացիաներ կարծում են, որ խիստ կիրառումը կսահմանափակի երկրի տնտեսական աճը[19]: Քանի որ ընկերությունները իրենց աշխատանքը վստահում են ցածր աշխատավարձ ունեցող երկրների աշխատողներին, կառավարությունները կմեղմացնեն իրենց կանոնակարգերը՝ բիզնեսներ գրավելու համար[19]: Արդյունքում, աղքատ երկրները ներդնում են ավելի ցածր աշխատանքային իրավունքների չափանիշ՝ այլ երկրների հետ մրցակցելու համար: Լեյնա Մոսլիի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կոլեկտիվ աշխատանքային իրավունքները նվազել են վերջին համաշխարհային ընդլայնման սկսվելուց ի վեր[20]: Բազմաթիվ երկրների կողմից համաձայնագրերի և պայմանագրերի ստորագրման միջոցով հնարավոր է դառնում ամբողջ աշխարհում պաշտպանել աշխատանքային իրավունքները։ Այնուամենայնիվ, որոշ երկրներ ստորագրում են այդ փաստաթղթերը՝ չնայած այն հանգամանքին, որ մտադիր չեն պահպանել դրանցում ամրագրված կանոնները։ Հետևաբար, կարող են առաջանալ իրավիճակներ, երբ աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության պրակտիկաները խախտվեն կամ թուլանան[21]:

Այնուամենայնիվ, ոմանք պնդում էին, որ գլոբալիզացիան կարող է բարելավել աշխատանքային իրավունքների կիրառումը՝ արձագանքելով այլ երկրների պահանջներին: Կառավարությունները կգործեն իրենց ազգային շահերից ելնելով, ուստի երբ կարևոր առևտրային երկիրը կոչ է անում ուժեղացնել աշխատանքային իրավունքների կիրառումը, նրանք կգործեն համապատասխանաբար[22]:

Աշխատանքային իրավունքների հետ կապված խնդիրներ ըստ ժողովրդագրական ցուցանիշների

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկական աշխատանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
11Rose Biodo, 1216 Annan St., Philadelphia. 10 years old. Working 3 summers. Minds baby and carries berries, two pecks at a time. Whites Bog, Brown Mills, N.J. This is the fourth week of school and the people here expect to remain two weeks more. Witness E. F. Brown. Location: Browns Mills, New Jersey.

Աշխատանքային իրավունքների պաշտպանները նաև աշխատել են մանկական աշխատանքի դեմ պայքարելու ուղղությամբ: Նրանք մանկական աշխատանքը համարում են շահագործող և հաճախ տնտեսապես վնասակար: Մանկական աշխատանքի հակառակորդները հաճախ պնդում են, որ աշխատող երեխաները զրկված են կրթությունից: 1948 թվականին, ապա նաև 1989 թվականին Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը հայտարարեց, որ երեխաներն ունեն սոցիալական պաշտպանության իրավունք[23]։

Երեխաների համար դժվար է պայքարել իրենց հիմնարար իրավունքների պաշտպանության համար, հատկապես՝ աշխատավայրում։ Նրանք հաճախ չեն ստանում պատշաճ վերաբերմունք և պաշտպանություն։ Գործատուները շահագործում են երեխաների աշխատանքը, քանի որ երեխաները չունեն կոլեկտիվ բանակցություններ վարելու և անբարենպաստ աշխատանքային պայմանների շուրջ համաձայնության գալու հնարավորություն։ Երեխաների աշխատանքի գրեթե 95%-ը տեղի է ունենում զարգացող երկրներում։ Երեխաների աշխատանքի այնպիսի դեպքերի օրինակներ, որոնք հանգեցնում են ծանր վնասվածքների կամ մահվան[24], արձանագրվել են Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում կոբալտի և Զամբիայում պղնձի հանքարդյունաբերության ոլորտներում, որտեղ երեխաները մասնակցել են հանքարդյունաբերական աշխատանքների բոլոր տեսակներին՝ զրկվելով կրթություն ստանալու հնարավորությունից[25][26]։ Աճող մտահոգություն կա, որ այնպիսի արդյունաբերությունների կողմից երեխաների աշխատանքի կիրառմամբ ստացվող ռեսուրսների նկատմամբ պահանջարկի աճը, ինչպիսին է էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների մարտկոցների արտադրությունը, կարող է միայն մեծացնել աշխատանքային իրավունքների խախտումները[27]։ Հնդկաստանում և Պակիստանում երեխաները երկար ժամեր աշխատում են տարբեր ոլորտներում՝ իրենց ծնողների կողմից կուտակված պարտքերի պատճառով[28]։ Աղքատ ընտանիքները երբեմն կախված են իրենց երեխաների եկամուտներից՝ կենցաղային ծախսերը և հաշիվները վճարելու համար։ Եգիպտոսում մոտավորապես 1,5 միլիոն մինչև 14 տարեկան երեխաներ աշխատում են, չնայած երեխաների պաշտպանությանն ուղղված աշխատանքային օրենսդրության առկայությանը[29]։

Մանկական աշխատանքը Միացյալ Նահանգներում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Նահանգներում 1938 թվականի «Արդար աշխատանքի չափորոշիչների մասին» օրենքը սահմանափակում է երեխաների աշխատանքը: Արդար աշխատանքային չափանիշների մասին օրենքը ոչ գյուղատնտեսական աշխատանքների համար աշխատանքի նվազագույն տարիքը սահմանում է 14 տարեկան՝ աշխատանքային ժամերի սահմանափակումներով, սահմանափակում է 16 տարեկանից փոքր երիտասարդների աշխատանքային ժամերը և արգելում է 18 տարեկանից փոքր երեխաների աշխատանքը Աշխատանքի նախարարի կողմից վտանգավոր համարվող մասնագիտություններում[30]։

2007 թվականին Մասաչուսեթսը վերանայեց մանկական աշխատանքի մասին իր օրենքները, որոնք պահանջում էին, որ բոլոր անչափահասները ունենան աշխատանքային թույլտվություն[31]։

Հղի աշխատակիցներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքի պաշտպանության մասին համախմբված ակտը սահմանել է կանանց աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության չորս հիմնարար կարգավորումներ։ Նախ՝ այն նախատեսում է օրենքով սահմանված մայրության նպաստի տրամադրում, որը երաշխավորում է նվազագույն վճարում մայրության արձակուրդի ժամանակահատվածում։ Երկրորդ՝ սահմանվում է մայրության արձակուրդի իրավունքը, որը կանանց հնարավորություն է տալիս ժամանակավորապես դադարեցնել աշխատանքը և հետագայում վերադառնալ իրենց զբաղեցրած պաշտոնին։ Բացի այդ, կանայք իրավունք ունեն վերականգնվելու իրենց նախկին պաշտոնում։ Վերջապես, «Զբաղվածության պաշտպանության համախմբման մասին» օրենքը ամրապնդել է ապօրինի աշխատանքից ազատման դեմ պաշտպանության իրավունքը[32]։

Միգրանտ աշխատողներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրինական կարգավիճակ ունեցող միգրանտ աշխատողները երբեմն ենթարկվում են շահագործման և իրավունքների խախտումների։ Օրինակ՝ Միացյալ Արաբական Էմիրություններում (այդ թվում՝ Դուբայում միգրանտները բախվել են մի շարք ենթադրյալ խախտումների։ «անգլ.՝ Human Rights Watch»-ը մատնանշում է մի շարք խնդիրներ, այդ թվում՝ «աշխատավարձերի չվճարում, արտաժամյա աշխատանքի դիմաց փոխհատուցում չտրամադրելով երկարացված աշխատանքային ժամեր, աշխատանքի անապահով պայմաններ, որոնք հանգեցնում են մահվան և վնասվածքների, աշխատանքային ճամբարներում ոչ բավարար և վատ կենսապայմաններ, ինչպես նաև գործատուների կողմից անձնագրերի և ճանապարհորդական փաստաթղթերի պահում[33]։ Չնայած այս պրակտիկան արգելող օրենքներին, գործատուները բռնագրավում են միգրանտ աշխատողների անձնագրերը: Առանց անձնագրերի աշխատողները չեն կարող փոխել աշխատանքը կամ վերադառնալ տուն[34]։ Այս աշխատողները քիչ հնարավորություն ունեն աշխատանքային չարաշահումների դեմ, բայց պայմանները բարելավվում են[35]։ Աշխատանքի և սոցիալական ապահովության նախարար Ալի բին Աբդուլլահ ալ-Քաաբին մի շարք բարեփոխումներ է ձեռնարկել իր երկրում աշխատանքային պրակտիկայի բարելավմանը նպաստելու համար[33]։

Միացյալ Արաբական Էմիրությունները քննադատության է ենթարկվել 2021 թվականի ապրիլին Ժողովրդավարության թափանցիկության կենտրոնի կողմից հրապարակված զեկույցում, որտեղ երկիրը մեղադրվում է օտարերկրացիների և արտագաղթածների նկատմամբ Էմիրությունների քաղաքացիների կողմից իրականացվող չարաշահումների և խտրական վերաբերմունքի համար։ Ըստ Ժողովրդավարության թափանցիկության կենտրոնի՝ ԱՄԷ-ում օտարերկրացիները և արտագաղթածները հաճախ ենթարկվում են գենդերային և աշխատավարձային խտրականության, ռասայականացման, մարդկանց թրաֆիքինգի և հարկադիր աշխատանքի։ Ժողովրդավարության թափանցիկության կենտրոնի իրականացրած ուսումնասիրության համաձայն՝ այս խնդիրները հաճախ չեն բարձրաձայնվում, քանի որ աշխատողները ենթարկվում են գործատուների կողմից սպառնալիքների և ճնշումների՝ աշխատանքը կորցնելու կամ կեղծ քրեական մեղադրանքների առաջադրման վտանգի միջոցով։

Ըստ զեկույցի՝ խտրականությունն ու չարաշահումները շարունակվել են նաև չնայած Էմիրություններում «Կաֆալա» համակարգի մեղմացմանը։ Ժողովրդավարության թափանցիկության կենտրոնն իր զեկույցն ավարտել է՝ կոչ անելով ԱՄԷ-ին լուծել նշված խնդիրները և դադարեցնել ոչ քաղաքացիների նկատմամբ կիրառվող ռասայական հիերարխիան ու խտրականությունը[36][37]։

անգլ.՝ Koelnmesse ընկերությունը, որը պատասխանատու էր «էքսպո 2020»-ում Գերմանիայի տաղավարի կառավարման համար, ըստ հաղորդումների, լվացքատան, մաքրման և անվտանգության ծառայությունների մատուցման նպատակով համաձայնագիր է կնքել էմիրաթական անգլ.՝ Transguard Group ընկերության հետ։ Իրավապաշտպան կազմակերպությունները պնդում են, որ երկու ընկերությունների միջև շրջանակային համաձայնագրի կնքման ընթացքում անտեսվել են մարդու իրավունքների պատշաճ ուսումնասիրության (human rights due diligence) վերաբերյալ պահանջները։ Նշվում է, որ ընկերությունը պահել է աշխատողների անձնագրերն ու աշխատավարձերը, որոնք համեմատաբար ցածր էին նվազագույն աշխատավարձից, ինչպես նաև առանց նախնական ծանուցման դադարեցրել է նրանց աշխատանքային ծառայությունները[38][39]։

Հարևան երկրներում, ինչպիսին է Կատարը, նմանատիպ խնդիր կա։ Կատարը բազմաթիվ քննադատությունների է արժանացել իր աշխատողների, այդ թվում՝ ՖԻՖԱ-ի աշխարհի առաջնության նախագծերի վրա աշխատողների նկատմամբ վերաբերմունքի համար[40]։

Հավասար վերաբերմունքի իրավունքը՝ անկախ սեռից, ծագումից և արտաքին տեսքից, կրոնից, սեռական կողմնորոշումից, շատերի կողմից նույնպես դիտվում է որպես աշխատանքային իրավունքի տեսակ: Աշխատավայրում խտրականությունը շատ երկրներում անօրինական է, չնայած որոշ մարդիկ կարծում են, որ սեռերի և այլ խմբերի միջև աշխատավարձի տարբերությունը դեռևս տարածված է:

Առանց փաստաթղթերի աշխատողներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ միգրանտ աշխատողներ չեն կարողանում օգտվել աշխատանքային հիմնարար իրավունքներից՝ հիմնականում տեղական լեզվին չտիրապետելու պատճառով՝ անկախ իրենց իրավական կարգավիճակից[41]: Ոմանք նկատում են, որ իրենց վճարման տեղեկագրերում նշված գումարը չի համապատասխանում այն գումարին, որը պետք է ստանային, մինչդեռ մյուսները ստանում են սահմանվածից ավելի ցածր վարձատրություն:

Առանց փաստաթղթերի աշխատողները Միացյալ Նահանգներում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքային հարաբերությունների մասին ազգային ակտը չփաստաթղթավորված աշխատողներին ճանաչում է որպես աշխատողներ։ Սակայն ԱՄՆ Գերագույն դատարանի անգլ.՝ Hoffman Plastic Compounds, Inc. v. NLRB գործով որոշմամբ սահմանվել է, որ 1986 թվականի «Ներգաղթի բարեփոխումների և վերահսկողության մասին ակտի» (Immigration Reform and Control Act of 1986) համաձայն՝ ապօրինի կերպով աշխատանքից ազատված չփաստաթղթավորված աշխատողներին հետվճար (back pay) չի կարող հատկացվել[42]: Այս դատական որոշմամբ նաև արձանագրվել է, որ Միացյալ Նահանգներում «Արդար աշխատանքային ստանդարտների մասին ակտով» ( և «Սեզոնային գյուղատնտեսական աշխատողների պաշտպանության մասին ակտով» նախատեսված պաշտպանությունը կիրառվում է՝ անկախ նրանից, թե անձը փաստաթղթավորված է, թե ոչ[43]: Չփաստաթղթավորված աշխատողները շարունակում են օգտվել նաև ազգային ծագման հիմքով խտրականությունից իրավական պաշտպանության իրավունքից։ Սակայն ԱՄՆ Գերագույն դատարանի անգլ.՝ Hoffman Plastic Compounds, Inc. v. NLRB գործով որոշումն առաջին հերթին ազդել է չփաստաթղթավորված աշխատողների վրա՝ զրկելով նրանց հետվճար ստանալու և (կամ) նախկին աշխատանքում վերականգնվելու հնարավորությունից[43]:

Թեև Միացյալ Նահանգներում որևէ չփաստաթղթավորված անձ իրավաբանորեն իրավունք չունի աշխատելու, չփաստաթղթավորված աշխատողները կազմում են երկրի աշխատուժի շուրջ 5%-ը[43]: Միացյալ Նահանգներում երկրի սահմաններից դուրս ծնված անձինք սովորաբար աշխատում են ավելի վտանգավոր աշխատանքներում և աշխատավայրում մահվան ենթարկվելու ավելի բարձր ռիսկ ունեն։ Ցածր վարձատրվող ոլորտներում, որտեղ աշխատում են բազմաթիվ չփաստաթղթավորված անձինք, առավել տարածված են աշխատավարձի և աշխատաժամանակի վերաբերյալ աշխատանքային օրենսդրության խախտումները[43]: Հաշվարկների համաձայն՝ անօրինական կարգավիճակ ունեցող աշխատողների 31%-ն աշխատում է սպասարկման ոլորտում։ Մասնավորապես, ռեստորանային ոլորտի աշխատողների շուրջ 12%-ը կազմում են անօրինական կարգավիճակ ունեցող աշխատողները։

Չփաստաթղթավորված անձինք կարող են անդամակցել և անդամակցում են նաև արհմիություններին։ Ավելին, 2008 թվականին պաշտպանված մի ատենախոսության համաձայն՝ նրանց վերագրվում է նույնիսկ աշխատավորական շարժման «վերակենդանացումը»[43]: Քանի որ «Աշխատանքային հարաբերությունների մասին ազգային ակտը» պաշտպանում է չփաստաթղթավորված աշխատողներին, այն երաշխավորում է նաև նրանց կազմակերպվելու և արհմիություններ ստեղծելու կամ դրանց անդամակցելու իրավունքը։ Այնուամենայնիվ, NLRA-ի գործողությունը չի տարածվում գյուղատնտեսության և տնային տնտեսության ոլորտների աշխատողների, անկախ կապալառուների, պետական ծառայողների, ինչպես նաև իրենց գործատուների ընտանիքի անդամ հանդիսացող աշխատողների վրա։

Միևնույն ժամանակ, արհմիությունները միշտ չէ, որ պատրաստակամ են ընդունելու ներգաղթյալ աշխատողներին։ Արհմիությունների ներսում նույնպես արձանագրվել են ներքին հակասություններ, օրինակ՝ այն ժամանակ, երբ Լոս Անջելեսի ներգաղթյալ հավաքարարները վերակազմավորեցին սպասարկման ոլորտի աշխատողների կազմակերպությունը։ Արհմիության անդամ լինելը ինքնին պարտադիր չէ, որ լուծի ներգաղթյալ աշխատողների բոլոր խնդիրները, ուստի արհմիության ներսում ազդեցություն ձեռք բերելը ներգաղթյալ աշխատողների համար իրենց շահերը պաշտպանելու և կարիքները բարձրաձայնելու առաջին քայլն է[44]:

Ներգաղթյալ աշխատողները հաճախ կազմակերպվում և համախմբվում են նաև արհմիություններից դուրս՝ իրենց համայնքներում իրականացնելով քարոզարշավներ ներգաղթի, խտրականության և ոստիկանության ոչ պատշաճ վարքագծի փոխկապակցված խնդիրների շուրջ[44]:

Արհմիութենական աշխատողներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արհմիություններ ձևավորվեցին տարբեր արդյունաբերական ճյուղերում։ Արհեստագործական ոլորտների արհմիությունները դժվարությունների էին բախվում տարբեր հմտությունների մակարդակ ունեցող աշխատողներին մեկ կազմակերպության մեջ միավորելու հարցում։ Արդյունքում այդ հմտային խմբերը հաճախ բաժանվում էին ռասայական և սեռային հիմքերով։ 1895 թվականին միայն սպիտակամորթների անդամակցությունն ընդունող «Մեքենաշինարարների միջազգային ասոցիացիան» միացավ 1881 թվականին հիմնադրված «Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիային»։

20-րդ դարի սկզբին բազմաթիվ աֆրոամերիկացիներ ԱՄՆ հարավային նահանգներից տեղափոխվեցին հյուսիսային նահանգներ՝ միայն այն բանի համար, որ այնտեղ ևս բախվեին տնտեսական հնարավորությունների ոլորտում խտրականության։ Աշխատավոր դասակարգը բաժանելու և տարանջատում խորացնելու նպատակով օգտագործվում էին ռասայական կարծրատիպեր։ Սա, ի վերջո, հանգեցրեց «Սև օրենսգրքերի» և Ջիմ Քրոուի օրենքների ընդունմանը, որոնք սահմանափակում էին աֆրոամերիկացիների՝ սեփական կենսապահովումն ապահովելու հնարավորությունները։

19-րդ դարում ընդունված Ջիմ Քրոուի օրենքներն արգելում էին աֆրոամերիկացիներին բնակվել սպիտակամորթների թաղամասերում և սահմանում էին տարանջատում հասարակական վայրերում։ Դրանք կիրառվում էին նաև հանրային լողավազաններում, հեռախոսախցիկներում, հիվանդանոցներում, հոգեբուժական հաստատություններում, բանտերում, ինչպես նաև տարեցների և հաշմանդամություն ունեցող անձանց բնակելի հաստատություններում և այլ հանրային ու սոցիալական հաստատություններում[45]։

Նեյրոբազմազանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեյրոբազմազանության շրջանակում կարող են դիտարկվել աուտիզմի սպեկտրում գտնվող անձինք, ուշադրության դեֆիցիտի և հիպերակտիվության խանգարում (անգլ.՝ ADHD), զարգացման համակարգման խանգարում կամ դիսլեքսիա ունեցող անձինք[46]։

Աշխատանքային իրավունքների չափում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան մի շարք ցուցիչներ, որոնք մշակվել են տարբեր կազմակերպությունների կողմից և գնահատում են աշխատանքային իրավունքների վիճակը։ Դրանցից որոշները կենտրոնանում են կոլեկտիվ բանակցությունների և միավորվելու ազատության վրա, այդ թվում՝ «Արհմիությունների միջազգային կոնֆեդերացիայի», «Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության» և Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի կողմից կազմված տվյալների հավաքածուներում[47][48][49]։ Մյուսները, օրինակ՝ անգլ.՝ V-Dem ինստիտուտի և անգլ.՝ UCLA-ի Համաշխարհային քաղաքականության վերլուծության կենտրոնի կողմից մշակված տվյալները, կենտրոնանում են աշխատանքային իրավունքների այլ բաղադրիչների վրա, ինչպիսիք են աշխատանքային ոլորտում խտրականությունը, մանկական աշխատանքը և հարկադիր աշխատանքը[50][51][52]։

անգլ.՝ ITUC-ն տարեկան կտրվածքով հրապարակում է «Համաշխարհային իրավունքների ինդեքսը», որը գնահատում է «երկրները՝ կախված կոլեկտիվ աշխատանքային իրավունքների պահպանման մակարդակից, և փաստագրում է կառավարությունների ու գործատուների կողմից միջազգայնորեն ճանաչված իրավունքների խախտումները»[47][53]։ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը մշակում է Կայուն զարգացման նպատակ 8.8.2-ի վերաբերյալ տվյալները, որը չափում է «աշխատանքային իրավունքների պահպանման ազգային մակարդակը (միավորվելու ազատություն և կոլեկտիվ բանակցություններ՝ հիմնված Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության տեքստային աղբյուրների և ազգային օրենսդրության վրա՝ ըստ սեռի և միգրանտի կարգավիճակի»[48]։ Նախկինում Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի Համաշխարհային աշխատավորական իրավունքների կենտրոնը մշակել է աշխատանքային իրավունքների ցուցիչների համակարգ, որն օգտագործում է միջազգային աշխատանքի կազմակերպությaն մեթոդաբանությանը նման մեթոդաբանություն, սակայն ներառում է ավելի լայն թվով երկրներ[49][54]։

անգլ.՝ V-Dem ինստիտուտը մշակում է քաղաքացիական իրավունքների և ժողովրդավարության վերաբերյալ տվյալների լայն շրջանակ[50]։ Սա ներառում է տվյալներ հարկադիր աշխատանքի տարածվածության և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների, այդ թվում՝ արհմիությունների վերաբերյալ[50][51]։ անգլ.՝ UCLA-ի Համաշխարհային քաղաքականության վերլուծության կենտրոնը պահպանում է տվյալների բազա, որը ներառում է համաշխարհային իրավական չափանիշների լայն շրջանակ՝ ներառյալ կանանց իրավունքները, հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքները, մանկական աշխատանքը և զբաղվածության ոլորտում խտրականությունը[51][52]։

Տե՛ս նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Hutchins, B. L.; Harrison, A. (1911). A History of Factory Legislation. P. S. King & Son.
  2. 1 2 Bank, Asian Development (2006 թ․ հոկտեմբեր). Core Labor Standards Handbook. Manila: Asian Development Bank.
  3. ↑ Organisation for Economic Cooperation and Development 1996 'Trade, Employment and Labour Standards: A Study of Core Workers' Rights and International Trade'
  4. ↑ «Labour». United Nations Global Compact. Արխիվացված է օրիգինալից 2009-03-03-ին. Վերցված է 2009-06-14-ին.
  5. ↑ Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, Ratification and Reservations: «Convention on the Rights of the Child». Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-26-ին. Վերցված է 2009-06-14-ին. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, Ratification and Reservations: «International Covenant on Civil and Political Rights». Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-26-ին. Վերցված է 2007-05-29-ին.
  6. ↑ Alston, Philip (2004 թ․ հունիս). «'Core Labour Standards' and the Transformation of the International Labour Rights Regime». European Journal of International Law. 15 (3): 457–521. doi:10.1093/ejil/15.3.457.
  7. ↑ ICCPR Art.22, ILO Convention 87
  8. ↑ ICCPR Art.22, ILO Convention 98
  9. ↑ ICCPR Art. 8, ILO Conventions 29 and 105
  10. ↑ Greenfield, Gerald (2001 թ․ հունիս). «Core Labor Standards in the WTO: Reducing labor to a global commodity». Working USA. 5 (1): 9. doi:10.1111/j.1743-4580.2001.00009.x.
  11. ↑ CROC Art. 32 ILO Convention 138
  12. ↑ «Employee Rights». citation.co.uk. Citation Plc. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-03-06-ին. Վերցված է 2012-10-31-ին.
  13. ↑ «Labor Movement». HISTORY (անգլերեն). 2020 թ․ մարտի 31. Վերցված է 2020-12-01-ին.
  14. ↑ «Social Sustainability». sftool.gov. GSA Sustainable Facilities Tool. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-11-30-ին. Վերցված է 2016-03-11-ին.
  15. ↑ Payton, Autumn Lockwood; Byungwon, Woo (2014 թ․ սեպտեմբեր). «Attracting Investment: Governments' Strategic Role in Labor Rights Protection». International Studies Quarterly. 58 (3): 462–474. doi:10.1111/isqu.12138. JSTOR 24014604.
  16. ↑ «A Fair Globalization, Making it Happen». ilo.org. International Labour Organization. Վերցված է 2020-05-07-ին.
  17. ↑ DCOMM (2004 թ․ մարտի 1). «World Commission on the Social Dimension of Globalization: Globalization can and must change». World of Work Magazine. No. 50. International Labour Organization. Վերցված է 2020-05-19-ին.
  18. ↑ Smith, Jackie (2014 թ․ փետրվար). «Economic Globalization and Labor Rights:Towards Global Solidarity». Notre Dame Journal of Law, Ethics & Public Policy. 20 (2): 876.
  19. 1 2 Seidman, Gay W. (2012). «Regulation at Work: Globalization, Labor Rights, and Development». Social Research. 79 (4): 1023–1044. doi:10.1353/sor.2012.0019. JSTOR 24385638. S2CID 201753706.
  20. ↑ Anner, Mark (2012 թ․ հունիս). Mosley, Layna (ed.). «Globalization and Labor Rights: Assessing the Impact». International Studies Review. 14 (2): 343–345. doi:10.1111/j.1468-2486.2012.01117.x. JSTOR 23280004.
  21. ↑ Blanton, Robert; Blanton, Shannon Lindsey (2016 թ․ մարտ). «Globalization and Collective Labor Rights». Sociological Forum. 31 (1): 181–202. doi:10.1111/socf.12239. JSTOR 24878765.
  22. ↑ Gantz, David A.; Reetz, C. Ryan; Aguilar-Alvarez, Guillermo; Paulsson, Jan (2011). «Labor Rights and Environmental Protection under NAFTA and Other U.S. Free Trade Agreements [with Comments]». The University of Miami Inter-American Law Review. 42 (2): 297–366. JSTOR 41307719.
  23. ↑ Prior, Katherine (1997). Workers' Rights. New York: Franklin Watts.
  24. ↑ Kelly, Annie (2019 թ․ դեկտեմբերի 16). «Apple and Google named in US lawsuit over Congolese child cobalt mining deaths». The Guardian. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 3-ին.
  25. ↑ Spohr, Maximilian; Wolfrum, Rudiger; Borssen, Ana; Danz, Johannes; Renner, Sven (2016 թ․ հունվար). Human Rights Risks in Mining - A Baseline Study. Max Planck Foundation for International Peace and the Rule of Law. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-10-15-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 3-ին.
  26. ↑ Haile, Hanna. «The Human Rights Implications of Business Activities: The Case of Copper Mining in the Zambian Copperbelt». Centre for Human Rights & Legal Pluralism (անգլերեն). McGill Centre for Human Rights & Legal Pluralism. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 3-ին.
  27. ↑ Peyton, Nellie (2018 թ․ նոյեմբերի 2). «Electric car demand fueling rise in child labor in DR Congo: campaigners». Reuters (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 3-ին.
  28. ↑ See Tucker, supra note 7, at 573; Weissman, supra note 7, at 11 ; Human Rights Watch, supra note 15, at 2; Cox, supra note 16, at 115.
  29. ↑ Arat, Zehra F. (2002). «Analyzing Child Labor as a Human Rights Issue: Its Causes, Aggravating Policies, and Alternative Proposals». Human Rights Quarterly. 24 (1): 177–204. doi:10.1353/hrq.2002.0003. JSTOR 20069593. S2CID 145456507.
  30. ↑ «Workers Under 18». dol.gov. United States Department of Labor. Վերցված է 2019-11-01-ին.
  31. ↑ Watkins, Heidi (2011). Teens and Employment. Detroit: Greenhaven.
  32. ↑ Williams, Audrey (1993-01-01). «THE PREGNANT EMPLOYEE'S RIGHTS – A GUIDE TO YOUR LEGAL RIGHTS». Women in Management Review (անգլերեն). 8 (1). doi:10.1108/09649429310024214. ISSN 0964-9425.
  33. 1 2 «Essential Background: Overview of human rights issues in United Arab Emirates (UAE) (Human Rights Watch, 31-12-2005)». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
  34. ↑ Raymer, Steve (2005 թ․ հուլիսի 19). «Dubai's Indian migrant workers are the emirate's 'foot soldiers of globalization'». The Daily Star. Արխիվացված է օրիգինալից 2005-08-04-ին.
  35. ↑ «Country Profile: United Arab Emirates (UAE)» (PDF). Federal Research Division, Library of Congress. 2005 թ․ դեկտեմբեր. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006-02-19-ին.
  36. ↑ «Discrimination against foreigners and expatriates living in the UAE versus Emirati citizens». Demokratiezentrum für Transparenz. 2021 թ․ ապրիլի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-02-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին.
  37. ↑ «Discrimination against foreigners and expatriates living in the UAE versus Emirati citizens» (PDF). Democracy Centre for Transparency. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին.
  38. ↑ «The German pavilion at the Dubai Expo is working with a company from the United Arab Emirates accused of this». Social Post. 2021 թ․ մայիսի 8. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 9-ին.
  39. ↑ «Germany's Dubai Expo Pavilion engages security and cleaning company linked to serious migrant worker abuse allegations». Business and Human Rights Resource Centre.
  40. ↑ «Workers at Qatar's World Cup stadiums toil in debt and squalor». the Guardian (անգլերեն). 2022-09-20. Վերցված է 2022-11-18-ին.
  41. ↑ Gleeson, Shannon (2010). «Labor Rights for All? The Role of Undocumented Immigrant Status for Worker Claims Making». Law & Social Inquiry. 35 (3): 561–602. doi:10.1111/j.1747-4469.2010.01196.x. hdl:1813/75787. JSTOR 40783684. S2CID 142932467.
  42. ↑ Labor Law - Undocumented Immigrants - Second Circuit Holds Undocumented Workers Are Categorically Barred from Backpay under the National Labor Relations Act - Palma v. NLRB 723 F.3d 176 (2d Cir. 2013). էջեր Recent Cases 1236.
  43. 1 2 3 4 5 Gleeson, Shannon Marie (2008). The Intersection of Legal Status and Stratification: The Paradox of Immigration Law and Labor Protections in the United States (PhD). University of California, Berkeley.
  44. 1 2 Bacon, David (2007). «Rising from Below: Immigrant Workers Open New Organizing Fronts». Race, Poverty & the Environment. 14 (1): 21–27. JSTOR 41555130.
  45. ↑ «A Brief History of Labor, Race and Solidarity». Labor Commission on Racial and Economic Justice (անգլերեն). 2017-01-04. Վերցված է 2020-12-01-ին.
  46. ↑ Doyle, N (2020 թ․ հոկտեմբերի 14). «Neurodiversity at work: a biopsychosocial model and the impact on working adults». British Medical Bulletin. 135 (1): 108–125. doi:10.1093/bmb/ldaa021. PMC 7732033. PMID 32996572.
  47. 1 2 «2022 ITUC Global Rights Index» (PDF). International Trade Union Confederation. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2023-05-23-ին. Վերցված է 2023-01-20-ին.
  48. 1 2 «Proposed Methodology for SDG Indicator 8.8.2» (PDF). International Labour Organization.
  49. 1 2 David Kucera and Dora Sari. 2019. New labour rights indicators: Method and trends for 2000–15. International Labour Review, 2019, vol. 158, issue 3, 419–446. Արխիվացված 2023-01-20 Wayback Machine
  50. 1 2 3 Suggested citation: Coppedge, Michael, John Gerring, Carl Henrik Knutsen, Staffan I. Lindberg, Jan Teorell, David Altman, Michael Bernhard, Agnes Cornell, M. Steven Fish, Lisa Gastaldi, Haakon Gjerløw, Adam Glynn, Sandra Grahn, Allen Hicken, Katrin Kinzelbach, Kyle L. Marquardt, Kelly McMann, Valeriya Mechkova, Pamela Paxton, Daniel Pemstein, Johannes von Römer, Brigitte Seim, Rachel Sigman, Svend-Erik Skaaning, Jeffrey Staton, Eitan Tzelgov, Luca Uberti, Yi-ting Wang, Tore Wig, and Daniel Ziblatt. 2022. "V-Dem Codebook v12" Varieties of Democracy (V-Dem) Project.
  51. 1 2 3 Fletcher, Terry (2022-10-13). «MCC's New Scorecard Indicator: Employment Opportunity». Millennium Challenge Corporation. Արխիվացված է օրիգինալից 2023-04-19-ին. Վերցված է 2023-01-20-ին.
  52. 1 2 «Labor». World Policy Analysis Center.
  53. ↑ «Home». ITUC GRI (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2023-01-12-ին. Վերցված է 2023-01-20-ին.
  54. ↑ Sari, D., & Kucera, D. (2011). Measuring progress towards the application of freedom of association and collective bargaining rights: A tabular presentation of the findings of the ILO supervisory system.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Աշխատանքային_իրավունքներ&oldid=10889523» էջից