Jump to content

Անքիսես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անքիսես
ՏեսակՀին հունական դիցաբանության կերպար
Սեռարական
ՀայրCapys?
ԱմուսինEriopis?
ԿողակիցԱֆրոդիտե
ԶավակներԷնեաս, Hippodamia?, Elymus? և Lyrus?
Թաղման վայրTomb of Anchises at foot of Mt. Anchisia?
 Anchises Վիքիպահեստում

Անքիսես (հին հունարեն՝ Ἀγχίσης ), հին հունական դիցաբանությունում[1]՝ դարդանական թագավորների տոհմից հերոս, Տրոսի ծոռ, Կապիսի[2] և Թեմիստայի (այլ աղբյուրներով՝ Ասսարակոսի[3]) որդի։ Սոֆոկլեսի մոտ նա ներկայացվում է որպես Լաոկոոնի եղբայր[4]։

Նա իր կոբիներին զուգավորում էր աստվածային երենների հետ, որոնք պատկանել են թագավոր Լաոմեդոնտին։

Անքիսեսը հովիվ էր[5]։ Նա եղել է Աֆրոդիտեի սիրելին։ Աֆրոդիտեն նրանից ունեցել է Էնեաս և Լիրոս որդիներին (այլ վարկածով՝ միայն Էնեասին)[6]։ Աֆրոդիտեն պատվիրել է նրան չհայտնել իրենց կապի մասին, սակայն Անքիսեսը, գինի խմելով, պատմել է այդ մասին իր ընկերներին։ Այդ պատճառով Զևսը պատժեցլ է նրան՝ հարվածելով կայծակով[7]։ Սակայն Աֆրոդիտեն կարողացել է իր կախարդական գոտիով շեղել կայծակը։ Կայծակը ընկել է Անքիսեսի կողքին՝ չվնասելով նրան, սակայն կուրացրել է։ Այլ տարբերակի համաձայն՝ նրա ոտքերն են կաթվածահար եղել։

Դիցաբանական ավանդության համաձայն՝ Տրոյայի անկման ժամանակ նրա որդին՝ Էնեասը, տարել է ծեր և հիվանդ հորը՝ Անքիսեսին, որպեսզի փրկի նրան։ Տարիներ անց նա մահացել է և թաղվել Սիցիլիայում։ Այլ տարբերակներով՝ նա մահացել և թաղվել է Արկադիայում, որտեղ գտնվել է Անխիսիոս լեռը[8], նրա պատվին դրված հուշարձանով գագաթին[9], կամ մահացել է Դրեպանոսի ծոցում, կամ էլ թաղվել է Սիցիլիայի Էրիք լեռան վրա, որտեղ Էնեասը կառուցել է Աֆրոդիտեին նվիրված տաճար։ Կատոնյան վարկածով՝ Անքիսեսը հասել է Իտալիա և Լացիում[10]։

Էնեասը կրկին տեսել է հորը Ելիսիական դաշտերում՝ Հադես այցելելու ժամանակ[11]։

Անվան ստուգաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անքիսես անունը հունական չէ, բայց պատկանում է տեղական նախահունական սուբստրատին: Մի շարք լեզվաբաններ այն նույնացրել են փղշտական Անխուս անվան հետ, որն իր հերթին կարող էր կապված լինել խուռիական «akishimige» անվան հետ[12]։

Արվեստի պատմության մեջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է Անաքսանդրիդեսի և Եվբուլոսի «Անքիսես» վերնագրով կատակերգություններ։ Անունը առնչվում է Տրոադայում Անգիսս անունով մի փոքր քաղաքի հետ (ճշգրիտ տեղակայումը անհայտ է)[13]։ Իտալիայում հայտնաբերվել են հույն վարպետների պատրաստած կավամաններ, որոնց վրա պատկերված է Էնեասը, որն իր ուսերին դուրս է բերում Անքիսեսին։ Դրանք թվագրվել են մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջով[14]։

Աստղագիտության մեջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անքիսես պատվին է անվանվել «(1173) Անքիսես» աստղակերպը, որը հայտնաբերվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 17-ին գերմանացի աստղագետ Կառլ Ռայնմուտի կողմից Հայդելբերգ-Քյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • См. Цымбурский В. Л. Анхиз-змей. К регенерации раннефракийского мотива в «Энеиде» Вергилия. // Вестник древней истории. 1996. № 4. С.29-42.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.1. С.90; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.1. С.103
  2. ↑ Гомер. Илиада XX 239
  3. ↑ Гигин. Мифы 94
  4. ↑ Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. Т. 2. С. 238
  5. ↑ Гомер. Илиада V 313; Гимны Гомера IV 76
  6. ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 12, 2 далее
  7. ↑ Гигин. Мифы 94; Софокл. Лаокоонт, фр.373 Радт
  8. ↑ Павсаний. Описание Эллады VIII 12, 8
  9. ↑ Вергилий. Энеида III 708—711
  10. ↑ Гигин. Мифы 260; Аврелий Виктор. Происхождение римского народа 11, 1
  11. ↑ Вергилий. Энеида VI 679—892
  12. ↑ «Achish | The amazing name Achish: meaning and etymology». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 8-ին.
  13. ↑ Гиндин Л. А., Цымбурский В. Л. Гомер и история Восточного Средиземноморья. М., 1996. С.192
  14. ↑ Маяк И. Л. Рим первых царей. М., 1983. С.52
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անքիսես» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Անքիսես&oldid=10402407» էջից