Անտոն Բեռնոլակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անտոն Բեռնոլակ
սլովակ.՝ Anton Bernolák
Bernolak Anton.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 3, 1762(1762-10-03)[1][2]
Սլանիցա, Námestovo District, Žilina Region
Մահացել էհունվարի 15, 1813(1813-01-15)[1][2] (50 տարեկանում)
Նովե Զամկի, Սլովակիա
ԳերեզմանՆովե Զամկի
ՔաղաքացիությունFlag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիական կայսրություն
Դավանանքկաթոլիկություն
Մասնագիտությունլեզվաբան, կաթոլիկ քահանա և գրող
Գործունեության ոլորտլեզվաբանություն
Ալմա մատերPázmáneum?
Տիրապետում է լեզուներինլատիներեն և սլովակերեն[1]
Anton Bernolák Վիքիպահեստում

Անտոն Բեռնոլակ (սլովակ.՝ Anton Bernolák, 3 հոկտեմբերի, 1762, Սլանիցա - 15 հունվարի, 1813, Նովե Զամկի), սլովակ լեզվաբան և կաթոլիկ քահանա։ Սլովակերեն գրական լեզվի առաջին օրինակարգավորման հեղինակը[3][4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտոն Բեռնոլակը ծնվել է 1762 թվականի հոկտեմբերի 3-ին (դա նրա մկրտության ամսաթիվն է, ծննդյան օրը ստույգ հայտնի չէ) Օրավայի Սլանիցա գյուղում՝ զեմանի (մանր հողատեր, ազնվականական ցածր տիտղոս) ընտանիքում։ 1774-1778 թվականներին Ռուժոմբերոկում սովորել է գիմնազիայում, ավելի ուշ կրթությունը շարունակել է Բրատիսլավայում, Տրնավայում, որից հետո երկու տարի աստվածաբանություն է սովորել Վիեննայում: Ուսման տարիներին Անտոն Բեռնոլակը սկսում է հետաքրքրվել նաև լեզվաբանությամբ, պատմությամբ, տնտեսագիտությամբ, բժշկությամբ ու այլ գիտություններով։ 1787 թվականին նա ավարտում է կրթությունը Բրատիսլավայի ընդհանուր սեմինարիայում։ Մայրենի լեզվի սիրողական խմբակի (որի անդամն էր նաև ինքը) աջակցությամբ Անտոն Բեռնոլակը 1787 թվականին անանուն հրատարակում է «Բանասիրական-քննադատական քննախոսություն սլավոնական գրերի վերաբերյալ» (Dissertatio philologico-critica de literis Slavorum) գիրքը՝ «Ուղղագրություն» (Orthographia) հավելվածով։ Այդ գրքի հրատարակության տարին էլ համարվում է սլովակերենի պատմության սկիզբը[3]:

Սեմինարիան ավարտելուց հետո Անտոն Բեռնոլակը կատարել է Չեկլիսի (Čeklís, Čeklýs aj Lužnica, այժմ՝ գյուղ Բեռնոլակովո, Bernolákovo) քահանայի պարտականությունները՝ միաժամանակ շարունակելով իր գիտական գործունեությունը։ 1790 թվականին նա հրատարակում է սլովակերենի առաջին քերականությունը (Grammatica Slavica1791 թվականին նա հրատարակում է սլովակերենի բառակազմությանը նվիրված «Սլովակերեն բառերի ստուգաբանություն» (Etymologia vocum slavicarum) աշխատությունը։ Նույն թվականին Անտոն Բեռնոլակը տեղափոխվում է Տրնավա, որտեղ աշխատում է որպես արքեպիսկոպոսական առաջնորդարանի քարտուղար։ 1797 թվականից մինչև իր մահը 1813 թվականին Անտոն Բեռնոլակն ապրել է Նովե Զամկիում, որտեղ աշխատել է որպես տեղի դպրոցի վարիչ և դեկան։ Անտոն Բեռնոլակը, որ իր «Սլովակերեն չեխերեն-լատիներեն-գերմաներեն-հունգարերեն բառարան» (Slowár Slowenskí Češko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí) աշխատության համար նյութ սկսել էր հավաքել դեռ Չեկլիսում աշխատելու տարիներին, Նովե Զամկիում շարունակում է աշխատել բառարանի ստեղծման վրա, բայց այդպես էլ չի կարողանում հրատարակել այն ֆինանսական ու այլ դժվարությունների պատճառով։ Բառարանը լրացվել ու հրատարակվել է նրա մահից հետո՝ 1825-1827 թվականներին, առաջին հերթին կանոնիկոս Յու. Պալկովիչի ջանքերի շնորհիվ[5]:

Անտոն Բեռնոլակի կիսանդրին Բրատիսլավայում

Իր լեզվաբանական աշխատություններում Անտոն Բեռնոլակը ներկայացրել է սլովակերեն գրական լեզվի օրինակարգավորումը, որ հայտնի է բեռնոլակոշչինա սլովակ.՝ bernolákovčina անվամբ։ Այդ կանոնոնները մշակվել են հիմնականում արևմտասլավոնական միջբարբառի հիման վրա, որ իր մեջ միավորում էր արևմտյան սլովակերենի ու չեխերեն գրական լեզվի տարրեր[6]: Գրական լեզվի բեռնոլակյան տարբերակը գործածվել է միայն սլովակ կաթոլիկ մտավորականների շրջանում՝ այդպես էլ չդառնալով սլովակերեն միասնական գրական լեզու (բողոքական սլովակները շարունակում էին գործածել չեխերեն գրական լեզուն)։ Բեռնոլակովշչինան գործածությունից դուրս է եկել XIX դարի կեսերին. իր կեսդարյա գործածության ընթացքում սլովակերենի այդ տարբերակով հրատարակվել է կրոնական ու աշխարհիկ գրականություն (մասնավորապես, Յան Գոլլիի պոեզիան ու Յու. Ֆանդլիի արձակ ստեղծագործությունները)[4]:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Divux rex Stephanus, magnus Hungarorum apostolus (1782)
  • Dissertatio-critica de literis Slavorum (1787)
  • Linguae Slavonicae… compendiosa simul et facilis Orthographia (1787)
  • Gramatica Slavica (Սլովակերենի քերականություն, 1790)
  • Etymologia vocum slavicarum (Սլովակերեն բառերի ստուգաբանություն, 1791)
  • Slowár Slowenskí, Češko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí (Սլովակերեն չեխերեն-լատիներեն-գերմաներեն-հունգարերեն բառարան, վեց հատոր, 1825 / 1827)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118919091 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 Смирнов Л. Н. Словацкий литературный язык эпохи национального возрождения. — М.: Институт славяноведения РАН, 2001. — С. 11. — ISBN 5-7576-0122-1
  4. 4,0 4,1 Смирнов Л. Н. Западнославянские языки. Словацкий язык // Языки мира. Славянские языки. — М.: Academia, 2005. — С. 276. — ISBN 5-87444-216-2
  5. Смирнов Л. Н. Словацкий литературный язык эпохи национального возрождения. — М.: Институт славяноведения РАН, 2001. — С. 11—12. — ISBN 5-7576-0122-1
  6. Смирнов Л. Н. Словацкий литературный язык эпохи национального возрождения. — М.: Институт славяноведения РАН, 2001. — С. 12. — ISBN 5-7576-0122-1

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бернолак, Антон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.