Անտոնի վան Լևենհուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Անտոնի վան Լևենհուկ
հոլ.՝ Anton van Leeuwenhoek
Jan Verkolje - Antonie van Leeuwenhoek.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 24, 1632({{padleft:1632|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:24|2|0}})[1][2]
Դելֆտ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[3]
Մահացել է օգոստոսի 26, 1723({{padleft:1723|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2] (90 տարեկանում)
Դելֆտ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[3]
Քաղաքացիություն Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
Դավանանք Dutch Reformed Church
Մասնագիտություն կենսաբան, գիտնական, գյուտարար և ֆիզիկոս
Գործունեության ոլորտ Մանրադիտում և Մանրէաբանություն
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն
Տիրապետում է լեզուներին հոլանդերեն[4]
Պարգևներ
Ստորագրություն
Antonie van Leeuwenhoek Signature.svg
Anton van Leeuwenhoek Վիքիպահեստում

Անտոնի վան Լևենհուկ (հոլ.՝ Antoni van Leeuwenhoek, հոկտեմբերի 24, 1632({{padleft:1632|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:24|2|0}})[1][2], Դելֆտ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[3] - օգոստոսի 26, 1723({{padleft:1723|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2], Դելֆտ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ, Նիդերլանդներ[3]), հոլանդացի գիտնական, հայտնագործել է կենդանի էակների՝ միկրոօրգանիզմներ և օրգանիզմներ, որոնք մեծ դեր են խաղում բնության մեջ և մարդու կյանքում։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտոնի վան Լևենհուկն ապրում էր հոլանդական Դելֆտ քաղաքում և պապի ու հոր նման բրդի առևտրով էր զբաղվում։

Ամեն օր, ազատ րոպեներին, Լևենհուկը փակվում էր իր տան ետնասենյակում, ուր ոչ ոք չէր համարձակվում մտնել։ Այնտեղ նա խոշորացնող ապակիներ՝ ոսպնյակներ էր հղկում և նրանց օգնությամբ զննում ջրի կաթիլներ, փայտի կտորներ, բույսերի տերևներ։ Ուռուցիկ ոսպնյակի տակ ջրափոսից վերցրած թափանցիկ, հազիվ կանաչավուն կաթիլը մի ամբողջ աշխարհի էր վերածվում, ուր բնակվում էին բազմաթիվ «մանրագույն գազանիկներ»։

Դրանցից ոմանք դանդաղաշարժ էին, մյուսները ձկնիկների նման այս ու այն կողմ էին նետվում, մի մասը փուչիկի պես կլոր էր, ուրիշները նման էին խցանահանի։

Լևենհուկը մանրազնին նկարագրում էր այն ամենը, ինչ տեսնում էր, և իր նկարագրություններին կցում այս կամ այն «գազանիկի» տեսքը պատկերող նկարներ։

Ողջ Եվրոպային հայտնի գիտնականներն անհամբերությամբ էին սպասում հոլանդացի վաճառականի նամակներին։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության (այսպես է կոչվում Անգլիայի գիտությունների ակադեմիան) անդամները, ինքը՝ մեծն Իսահակ Նյուտոնն ու նշանավոր ֆիզիկոս Ռոբերտ Բոյլը ուշադրությամբ հետևում էին Լևենհուկի հաղորդումներին։

Հայտնագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևենհուկը հայտնագործեց կենդանի էակների՝ միկրոօրգանիզմների, մինչ այդ մարդկանց անհայտ հսկայական աշխարհը, օրգանիզմներ, որոնք մեծ դեր են խաղում բնության մեջ և մարդու կյանքում։ Թեև առաջներում էլ առավել խորաթափանց առանձին մտածողներ ենթադրել էին, թե գոյություն ունեն անզեն աչքով անտեսանելի, վտանգավոր վարակիչ հիվանդություններ հարուցող էակներ, բայց Լևենհուկն առաջինն էր, որ տեսավ մանրէները։

Այդ հիանալի հայտնագործությանը նա հասավ շնորհիվ այն բանի, որ իր ձեռքով պատրաստեց այնպիսի խոշորացնող ապակիներ, որոնց մասին այն ժամանակ ոչ ոք չէր էլ պատկերացնում։ Դա, անշուշտ, մանրադիտակ կոչվող սարքը չէր։ Մի քանի խոշորացնող ապակիներից կազմված բարդ սարքերը՝ մանրադիտակները, հայտնագործվեցին բավականին ուշ։ Լևենհուկի «մանրադիտակն», ըստ էության, 300 անգամ մեծացնող ուժեղ խոշորացույց էր։ Օգտագործելով «մանրադիտակը», Լևենհուկը գտավ, որ արյունը միատարր հեղուկ չէ, ինչպես կարծում էին նրա ժամանակակիցները, այլ այնպիսի մի կենսատու հոսք, ուր շարժվում են անթիվ մանրագույն մասնիկներ։ Լևենհուկն ականավոր հետազոտող էր, գիտության առաջամարտիկ։ Բազմաթիվ են նրա հայտնագործությունները կենդանաբանության և բուսաբանության, ֆիզիկայի և քիմիայի բնագավառներում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png